Peygamberlerden ve âlimlerden nakiller

Üçüncü bab: Peygamberlerden ve âlimlerden, Resûlullah’a salavat getirmenin faziletine dair nakiller

Üçüncü bab: Peygamberlerden ve âlimlerden, Resûlullah’a salavat getirmenin faziletine dair nakiller

1. Saîd b. Cübeyr’in İbn Abbâs’tan nakline göre Allah, Mûsâ’ya şöyle vahyetmiştir: ‘Sözümü işitebilmen için sana on bin işitme, Bana cevap verebilmen için on bin dil verdim. Bana en sevimli ve en yakın olduğun hâl, Muhammed’e çok salavat getirdiğin hâldir.’ Ebü’l-Kāsım el-Kuşeyrî bunu er-Risâle’de aktarır.

2. Şifâü’l-Eskām’da Ebû Nuaym’dan aktarılan bir haberde Allah’ın Mûsâ’ya ‘Bana hamd edenler olmasaydı gökten bir damla yağmur indirmez, yerden bir tane bitirmezdim’ diye vahyettiği anlatılır. Haberde daha birçok şey zikredildikten sonra şu söz gelir: ‘Ey Mûsâ! Sana kendi sözünün diline, kalbindeki düşüncenin kalbine, ruhunun bedenine ve görme ışığının gözüne yakınlığından da yakın olmamı ister misin?’ Mûsâ ‘Evet, Rabbim’ deyince ‘Öyleyse peygamberim Muhammed’e çok salavat getir’ denir. Sehâvî ve Delâil şârihleri de benzerini nakleder.

3. Mesâlikü’l-Hunefâ ve başka eserlerde, Allah’ın Mûsâ’ya ‘Kıyamet gününün susuzluğunun sana dokunmamasını ister misin?’ diye sorduğu; ‘Evet, Rabbim’ cevabına karşılık ‘Muhammed’e çok salavat getir’ buyurduğu nakledilir. Ebü’l-Kāsım et-Teymî bunu Kâ‘b el-Ahbâr’dan rivayet eder.

4. Sehâvî’nin naklettiği bazı haberlerde, İsrâiloğulları’ndan kendisine çok kötülük etmiş bir kul öldüğünde cesedinin atıldığı; Allah’ın Mûsâ’ya onu yıkayıp namazını kılmasını emrettiği anlatılır. Mûsâ bağışlanma sebebini sorunca onun bir gün Tevrat’ı açıp Muhammed’in adını gördüğü ve ona salavat getirdiği, bu yüzden bağışlandığı bildirilir.

5. Ebû Muhammed Cebr’in el-Melâz ve’l-İ‘tisâm’ında nakledilen başka bir habere göre Mûsâ geçiş sırasında asasıyla denize on kez vurduğu hâlde deniz yarılmadı. Kendisine Muhammed’e ve âline salavat getirmesi vahyedildi; bunu yapıp tekrar vurunca deniz yarıldı.

6. Aynı eserde nakledilen bir habere göre Âdem yaratılıp gözlerini açınca arşın örtüsünde Muhammed’in adını gördü. Allah’tan daha değerli birinin bulunup bulunmadığını sordu; soyundan gelecek o peygamberin Allah katında kendisinden değerli olduğu ve onun için göklerin, yerin, cennetin ve cehennemin yaratıldığı cevabını aldı. Havvâ yaratılınca Âdem onunla evlenmek istedi. Mehir olarak gördüğü adın sahibine on kez salavat getirmesi istendi; Âdem bunu yaptı ve rivayete göre Havvâ’nın mehri bu oldu.

Eş-Şeref adlı eserin sahibi bunu nakleder. Başka bir rivayette Vehb b. Münebbih’e nispetle, Âdem ruh üflenip cennetin kapısında ‘Allah’tan başka ilâh yoktur, Muhammed Allah’ın resûlüdür’ yazısını görünce bu adın sahibini sorduğu anlatılır. Allah, onun Âdem’in soyundan gelecek bir peygamber olduğunu ve cennet ile cehennemi onun için yarattığını bildirir. Âdem Havvâ ile evlenmek isteyince mehir olarak o adın sahibine on kez salavat getirmesi istenir. Âdem on salavat getirir; mehir de bu olur.

7. Ebû Bekir es-Sıddîk’in şöyle dediği nakledilir: ‘Peygamber’e salavat getirmek hataları, suyun ateşi söndürmesinden daha çok siler. Ona selâm vermek köle azadından üstündür. Resûlullah’ı sevmek can vermekten yahut Allah yolunda kılıç sallamaktan daha üstündür.’ Nümeyrî ve İbn Beşküvâl bunu Ebû Bekir’den mevkuf olarak aktarır.

8. Ali’nin ‘Cuma günü Peygamber’e yüz kez salavat getiren, kıyamette bütün yaratılmışlara bölünse hepsine yetecek bir nûrla gelir’ dediği nakledilir. Ebû Nuaym bunu el-Hilye’de aktarır.

9. Ebû Muhammed Cebr ve başkaları Ali’nin şu sözünü de aktarır: ‘Allah’ı zikretmeyi unutma kaygım olmasaydı, O’na yaklaşmak için Peygamber’e salavattan başka bir yol tutmazdım.’

10. Âişe’nin ‘Meclislerinizi Peygamber’e salavat getirerek süsleyin’ dediği nakledilir. Nümeyrî aktarır.

11. Ebû Muhammed Cebr’in nakline göre Ebû Hüreyre ‘Peygamber’e salavat getirmek cennete giden yoldur’ demiştir.

12. Abdullah b. Mes‘ûd ‘İçinde Peygamber’e salavat getirmeyen kimsenin namazı yoktur’ demiştir.

Zeyd b. Vehb’e de ‘Ey Zeyd, cuma günü Peygamber’e bin kez salavat getirmeyi ihmal etme; “Allah’ım, ümmî Peygamber Muhammed’e salât et” de’ diye tavsiyede bulunmuştur. Teymî bunu et-Tergīb’de nakleder.

13. Huzeyfe’den ‘Peygamber’e getirilen salavat kişiye, oğluna ve oğlunun oğluna erişir’ sözü nakledilir. İbn Beşküvâl aktarır.

14. Ebû Şuayb’ın nakline göre Ömer b. Abdülazîz ‘Cuma günü ilmi yayın; çünkü ilmin âfeti unutulmaktır. O gün Peygamber’e salavatı da çoğaltın’ diye yazmıştır.

15. Vehb b. Münebbih ‘Peygamber’e salavat getirmek ibadettir’ demiştir. Teymî, Nümeyrî ve İbn Beşküvâl aktarır.

16. Ebü’l-Kāsım et-Teymî, Ali b. Hüseyin b. Ali yoluyla şu sözü nakleder: ‘Ehl-i sünnetin alâmeti, Resûlullah’a çok salavat getirmektir.’

17. Mecd el-Lugavî, Ca‘fer es-Sâdık’tan şu sözü nakleder: ‘Perşembe günü ikindi vaktinde Allah, ellerinde altın kalemler ve gümüş sahifeler bulunan melekleri gökten yere indirir. O gün, o gece ve ertesi gün güneş batıncaya kadar Peygamber’e getirilen salavatları yazarlar.’ Kaynaktaki köşeli ayraçlar eksik kapanmıştır.

18. Şâfiî şöyle der: ‘Kişinin hutbesinden ve isteyeceği her işten önce Allah’a hamd ve senâ ile Resûlullah’a salavat getirmesini severim.’

Şâfiî el-Ümm’de de ‘Kişinin her hâlinde Resûlullah’a salavatı çoğaltmasını severim’ der.

19. Ebû Muhammed Cebr, Abdullah b. Îsâ’dan ‘Kur’an okuyup Muhammed’e salavat getiren ve dua eden, hayrı onun bulunacağı yerlerde aramış olur’ sözünü aktarır. Bu söz Ebû Hüreyre’den de nakledilmiştir.

20. el-Kavlü’l-Bedî‘de Ebû Gassân’ın ‘Günde yüz kez Resûlullah’a salavat getiren, gece gündüz durmaksızın ibadet eden kimse gibidir’ sözü aktarılır.

21. İbnü’n-Nu‘mân şöyle der: ‘İlim ehlinin ittifakıyla Peygamber’e salavat, en faziletli amellerdendir; insan onunla hem şimdi hem de sonunda kurtuluşa erişir.’

22. Halîmî Şuabu’l-Îmân’da Peygamber’e tazimin imanın şubelerinden olduğunu söyler ve tazimin sevgiden daha ileri bir mertebe olduğunu açıklar. Onu, bir kulun efendisine ve bir evladın babasına gösterdiğinden daha fazla sevmek, yüceltmek ve saymak gerektiğini belirtir; Kur’an’ın ve ilâhî emirlerin bunu bildirdiğini söyler. Ardından âyetleri, hadisleri ve sahâbenin Peygamber’e her hâlde gösterdiği saygıyı zikreder. Onu görmüş olanların davranışından sonra günümüzdeki tazimin, adı anıldığında salât ve selâm getirmek olduğunu açıklar ve Ahzâb 33:56 âyetini aktarır. Allah’ın, meleklerinin de ona salât ettiğini bildirmesinin, melekler onun şeriatıyla yükümlü olmadığı hâlde salât ve selâmla Allah’a yaklaştıklarına dikkat çektiğini; bizim buna daha layık olduğumuzu söyler.

23. Sâvî, Celâleyn hâşiyesinde âlimlerin Peygamber’e salât ve selâm getirmenin gerekliliğinde ittifak ettiğini, bunun ne zaman gerektiği hususunda ise ayrıldıklarını belirtir. Ona göre salavat, ayrıca bir şeyh olmaksızın Allah’a ulaştırır; bu zikrin şeyhi ve senedi, salavatın sunulduğu Peygamber’in kendisidir ve Allah salavat getirene salât eder. Sâvî, diğer zikirler için ârif bir şeyhe ihtiyaç bulunduğunu, aksi hâlde şeytanın karışıp kişinin fayda göremeyeceğini ileri sürer. Bu son değerlendirme onun görüşü olarak aktarılmıştır.

24. Halîmî’ye göre Peygamber’e salavat getirmenin maksadı, Allah’ın emrine uyarak O’na yaklaşmak ve Peygamber’in üzerimizdeki hakkını yerine getirmektir.

25. İzz b. Abdüsselâm şöyle açıklar: ‘Bizim salavatımız Peygamber için bir şefaat değildir; bizim gibiler onun gibisine şefaat edemez. Fakat Allah, iyilik edenin iyiliğine karşılık vermemizi emretmiştir. Buna gücümüz yetmezse dua ile karşılık veririz. Peygamberimizin bize yaptığı iyilikleri karşılamaktan âciz olduğumuzu bildiği için Allah bize ona salavat getirmeyi öğretti. Böylece salavatımız, onun ihsanına karşı bir karşılık olur; çünkü onun ihsanından üstün bir iyilik yoktur.’

26. Ebû Muhammed el-Mercânî şöyle der: ‘Ona getirdiğin salavatın yararı gerçekte sana döndüğü için, hakikatte kendin için dua etmiş olursun.’

27. İbnü’l-Arabî’ye göre salavatın faydası salavat getirene döner: sağlam inanca ve arı niyete delâlet eder; sevgiyi gösterir, itaati sürdürür ve değerli vesileye saygıyı ifade eder.

28. Sehâvî’nin birinden naklettiğine göre Peygamber’e sevgiyle salavat getirmek, hakkını yerine getirmek, ona saygı göstermek ve salavata devam etmek imanın en büyük şubelerindendir. Bu devamlılık ona şükrün bir parçasıdır. Çünkü cehennemden kurtulup cennete girmemize, kurtuluşa, saadete ve yüce mertebelere ulaşmamıza vesile olmuştur. Ardından ‘Allah müminlere büyük bir lütufta bulundu: Onlara kendi içlerinden, âyetlerini okuyan, onları arındıran ve kitabı ve hikmeti öğreten bir resûl gönderdi; oysa daha önce apaçık bir sapıklık içindeydiler’ (Âl-i İmrân 3:164) âyeti anılır.

29. Aklîşî, Allah’ın ve bütün meleklerinin salât ettiği, dünya ve âhirette Allah’a yakınlıkla hususi kılınmış Peygamber’e salavattan daha yüce bilgi, daha faydalı amel ve daha güçlü vesile bulunup bulunamayacağını sorar. Salavatı büyük bir nûr ve ziyan etmeyen ticaret diye niteler; velîlerin gece gündüz dilinden düşürmediğini söyler. Kişiyi sürekli salavata çağırır: Böylece şaşkınlığından arınacağını, amelinin temizleneceğini, ümit ettiği gayeye yaklaşacağını, kalbinin aydınlanacağını, Rabbinin rızasına ereceğini ve korkulu günde güven bulacağını bildirir. Sonunda Peygamber’e salât ve selâm diler; Allah’ın ona risâletle ikram ettiğini, bilmediğini öğrettiğini ve ona büyük bir lütuf verdiğini hatırlatır.

30. Sehâvî’nin Irâkî’den nakline göre Allah, Peygamber’e salavat getirene on kez salât etmekle yetinmez; onun on derecesini yükseltir, on kötülüğünü siler ve on iyilik yazar. Başka bir rivayette on köle azadına denk mükâfat da anılır. Irâkî, bu rivayetlerin salavatın değerini, iyiliklerin katlanmasını, kötülüklerin silinmesini ve derecelerin yükselmesini gösterdiğini söyler. Ardından salavatı çoğaltmaya çağırır: Bir salavata karşılık göklerin ve yerin Rabbinin on salâtı, on kötülüğün silinmesi, on derecenin yükselmesi ve meleklerin salâtı zikredilir.

31. Kastallânî, Peygamber’e salavatın bütün ibadetlerde ve çeşitli vakitlerde; cuma ve cemaatte, hutbe ve namazlarda, gündelik davranışlarda, alışverişte ve nikâh akitlerinde meşru olduğunu söyler. Özellikle halvet sırasında zikir ve dualarla birlikte salavatın, duaların kabul kapılarına girişine vesile olduğunu belirtir.

32. Şa‘rânî, selefin ahlâkını anlattığı Tenbîhü’l-Muğterrîn’de onların hiçbir mecliste Allah’ı zikretmekten ve Resûlullah’a salavat getirmekten gafil kalmadıklarını söyler. Dayanak olarak, Allah’ın ve Peygamber’in anılmadığı meclisin kıyamette bir eksiklik ve sorumluluk sebebi olacağını bildiren rivayeti aktarır. Kaynak lafzının dizgisinde bozukluk vardır.

Şa‘rânî el-Uhûdü’l-Kübrâ diye de bilinen Levâkihu’l-Envâri’l-Kudsiyye’de şöyle der: Resûlullah’tan alınan genel ahid, gece gündüz ona salât ve selâmı çoğaltmak, kardeşlere bunun sevabını hatırlatıp onları teşvik etmektir. Ona sevginin gösterilmesi için sabah akşam, her gün ve gecede bin ile on bin salavatlık bir vird edinilmesini en faziletli işlerden sayar. Salavat okuyanın temiz ve kalben Allah’ın huzurunda olmasını öğütler: Abdest salavatın geçerlilik şartı olmasa da bu, rükû ve secdeli namaz gibi Allah’a bir münâcâttır. Kul, Allah’ın Peygamber’ine salât etmesini ister; Allah’ın salâtından kendisi de nasip alır. Şa‘rânî, buna devam edenin büyük ecir kazanacağını, Peygamber’e sadakatle hizmet edenin itibar göreceğini belirtir. Şeyhi Nûreddin eş-Şûnî’nin günlük virdinin on bin, Damanhûr’da medfun Ahmed ez-Zevâvî’nin virdinin kırk bin salavat olduğunu nakleder. Sa‘lebî’nin el-Arâis’inde Kaf dağının ardında sayısını ancak Allah’ın bildiği, ibadeti yalnız Resûlullah’a salavat olan bir topluluğa dair haber bulunduğunu da aktarır.

33. Ebü’l-Abbâs et-Ticânî, ‘Allah’ım, ona salavatımızı bir anahtar kıl’ sözünü açıklarken şöyle der: Salavat getiren kişi, bu salavatın gayba, mârifete, nurlara ve sırlara kapanmış kapıları açan bir anahtar olmasını Allah’tan ister. Peygamber bu alanda anahtar olduğu için ona salavatın da bu değere layık olduğunu söyler. Salavattan uzaklaşanın yakınlıktan nasibi kalmayacağına dair sert değerlendirmesi Cevâhirü’l-Meânî’den aktarılmıştır.

34. Cevâhirü’l-Meânî’de Ticânî’nin bir talebesine yazdığı mektup aktarılır: Allah’ın emirlerine içte ve dışta uyup kalbi isyandan arındırmasını, yalnız O’na dayanmasını, hükmüne razı olmasını ve takdire sabretmesini öğütler. Bunlara yardım için kişinin gücü yettiğince kalp huzuruyla zikri çoğaltmasını ister. Ona göre en faydalı zikir, kalp huzuruyla Resûlullah’a getirilen salavattır; dünyevî ve uhrevî ihtiyaçların giderilmesi ve hayrın elde edilmesi bakımından onu kapsamlı bir vesile sayar. Salavata çok devam edenin Allah’ın seçkin kulları arasına gireceğini söyler.

Ticânî’nin bütün ihvana yazdığı başka bir mektupta, takvâya erişmenin zamanın insanlarına ağır geldiği, gönüllerin Allah’tan yüz çevirip beşerî arzulara saplandığı ve fitne ile musibetlerin arttığı anlatılır. Böyle bir dönemde, boğulmak üzere olanın duası gibi içten dua gerektiğini söyler. Kurtarıcı ve ateşi söndürücü gördüğü şu sözlere devamı tavsiye eder: çok istiğfar, Peygamber’e salavat, ‘Lâ ilâhe illallah’, ‘Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine’z-zâlimîn’ ve ‘Hasbünallâhu ve ni‘me’l-vekîl’. Ona göre bu zikirler arttıkça musibetler, kötülükler ve yükler kişiden uzaklaşır; azaldıkça bu uzaklık azalır.

35. el-Kavlü’l-Bedî‘de şöyle denir: Allah, şehadette Peygamber’in adını kendi adıyla, ona itaati kendisine itaatle ve ona sevgiyi kendi sevgisiyle birlikte andığı gibi, ona salavatın karşılığını da kendi zikrinin karşılığıyla ilişkilendirmiştir. ‘Beni anın ki Ben de sizi anayım’ âyeti ve kulun Allah’ı tek başına yahut toplulukta anmasına dair hadis hatırlatılır. Kul Peygamber’e bir salavat getirdiğinde Allah ona on salât eder; selâm verdiğinde de on selâmla karşılık verir. Hamd ve lütuf Allah’ındır.

ed-Dürrü’l-Mendûd’da bu açıklama şöyle genişletilir: ‘Her iyiliğin karşılığı on kat ise salavatın ayrıcalığı nedir?’ sorusuna, karşılığın yalnızca on iyilikten ibaret olmadığı cevabı verilir. Allah’ın kula on salâtı, cennette on derecenin yükseltilmesi, on kötülüğün silinmesi, on iyiliğin yazılması ve bazı rivayetlerde on köle azadına denk mükâfat birlikte zikredilir. Allah’ın kula tek bir salâtının bile katlanmış bir iyilikten üstün olduğu söylenir. Bu ibadeti çoğaltmaya çağırdıktan sonra Allah’ın salâtının kuldaki işaretleri olarak iman nurlarıyla süslenme, tevfik, doğruluk, boş arzulardan kurtulma ve takdire rıza sayılır.

36. Ahmed Dahlân’ın Takrîbü’l-Usûl’de İbn Atâullah’tan nakline göre Allah’ı çok anan kimseden O’nun lütfu kesilmez; kul başkasına bırakılmaz. Oruç ve gece namazına gücü yetmeyenin zikri ve salavatı çoğaltması öğütlenir. ‘Bana bir salavat getirene Allah on salât eder’ rivayeti anılır. İbn Atâullah, insan bütün ömrü boyunca ibadet etse de Allah’ın salâtının, kulun kendi gücüyle getirdiği salavattan çok üstün olduğunu vurgulamak için tek bir salavatın karşılığını bütün amellerle kıyaslar: Kul kendi kudretince salavat getirir, Allah ise rubûbiyetine yaraşır biçimde karşılık verir. Bir salavatın karşılığı böyleyse her salavata on salâtın nasıl olacağını düşündürür.

37. Aynı kitapta Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’den, günaha düşmeye karşı en sağlam sığınaklardan birinin istiğfar ve Allah’a iltica olduğu nakledilir. ‘Sen onların içindeyken Allah onlara azap edecek değildir; onlar istiğfar ederken de onlara azap edecek değildir’ (Enfâl 8:33) âyetini anarak çok salavatı da istiğfara benzetir. Bazılarının salavatı istiğfardan üstün tuttuğunu, fakat ikisini birlikte çoğaltmanın daha uygun olduğunu söyler. Tehlil, tesbih, diğer zikirler ve Kur’an tilâvetini de tavsiye eder; nefsin usanç duyduğunu, zikir türleri arasında geçişin bu usancı azalttığını belirtir.

38. Sehâvî’nin nakline göre bazıları, Peygamber’i ananı Allah’ı çok ananlar arasında; onu anmaktan gafil kalanı da gafiller arasında saymıştır.

39. Şa‘rânî el-Minenü’l-Kübrâ’nın dokuzuncu babında Allah’ı zikreden veya Resûlullah’a salavat getiren herkese saygı göstermesini kendisine verilen bir nimet olarak anlatır. Böyle bir kişiyi zikir ve salavattan alıkoyacak bir işi varsa beklemeyi veya işi kendisi görmeyi tercih ettiğini söyler. O kişi işini görmek için zikri bıraksa bile onu buna razı etmeyeceğini, sonradan kendisini incitse de Allah’a ve Resûlüne saygı gereği ona misilleme yapmayacağını belirtir. Allah’ın o kişiyi bağışlamış olabileceğini düşünür; karşılığı kuldan değil Allah’tan beklediğini söyler. Dünya hükümdarlarının yakınında bulunanlara gösterilen saygıyı örnek vererek Allah’a saygının daha üstün olduğunu hatırlatır.

40. Kastallânî, Mesâlikü’l-Hunefâ’nın başında ‘Ben ona babasından, çocuğundan ve bütün insanlardan daha sevgili olmadıkça sizden biri iman etmiş olmaz’ hadisini anarak, bedenimizdeki her saç kökünde Peygamber’e sevgi olsa bile ona borçlu olduğumuz sevginin ancak küçük bir parçasını karşılayacağını söyler. ‘Kişi sevdiğini çok anar’ sözüne dayanarak âşıkların sevgiliyi anmasının dünyevî hazları geri plana ittiğini anlatır. Bu yüce sevgiliyi anmanın en güzel ve tamamlayıcı biçimini salât ve selâm olarak görür: Çok anmak sevgiyi ve özlemi artırır, kalbi kaplar; sevilenin güzelliklerini hatırlayan dil, gece gündüz onu övmeye ve salavat getirmeye yönelir. Bu, eksilmeyen bir kazanç ve nûr kaynağıdır.

Kastallânî, Şeyh Nûreddin eş-Şûnî’yi tanıtırken nisbesinin Benî Nasr el-Ahmedî bölgesindeki bir yerden geldiğini söyler ve ona dua eder. Şûnî’nin Resûlullah’ı anmanın sevgisiyle dolduğunu; gece gündüz salavatı işi, şiarı ve sığınağı hâline getirip ömrünü ona ayırdığını anlatır. Bu zikirden gelen nurlar sayesinde saf kullardan olmasını umar. Şûnî’nin, Peygamber’i rüyasında görüp kendisine müjdeler verildiğini bizzat anlattığını aktarır. Bu tecrübenin, cuma ve pazartesi gecelerinde Ezher Camii’nde salavata devam etmesinde etkili olmuş olabileceğini söyler. Salavat meclislerine gelenlerin çoğalmasını, okunan salavatların sesini ve insanların nefeslerindeki güzel kokuyu şiirli bir dille tasvir eder: Dinleyen kulakların o sesleri işitse içine nurlar dolacağını, gönlünün sırları sezeceğini, yakınlık ve vefa kadehinden içip ayrılık acısından şifa bulacağını anlatır. Onun salavat okuyuşundan daha etkileyici bir dinleme ve meclisinden daha faydalı bir toplantı görmediğini söyler. Nefsini zorlayıp ona uyanları kutlar; salavat nurlarının onun gülüşünde parladığını, seherle uyanık kalanların gayretinin doğduğunu, zikir kokusunun yayıldığını mecazlarla anlatır. Sonunda sanki hâl diliyle Şûnî’ye ‘Müjdelen; sende yüce nûrun parıltıları belirdi ve Muhammedî salavatın hizmetkârlarından kılındın’ denildiğini aktarır.

41. Cevâhirü’l-Meânî’de Ebü’l-Abbâs et-Ticânî’ye nispet edilen açıklama meleklerin çokluğunu tasvir eder. Önce ‘Gök inledi; inlemeye hakkı vardır. Bir ayak sığacak yer yoktur ki orada secde veya rükû eden bir melek bulunmasın’ rivayeti verilir. Sonra Âdemoğulları ile cinler ve hayvanlar arasında şu sayısal kıyas aktarılır: Âdemoğulları cinlerin onda biridir; insanlar ile cinler kara hayvanlarının onda biri; bunlar kuşların, kuşlarla birlikte olanlar deniz hayvanlarının, hepsi yeryüzünde görevli meleklerin onda biridir. Bu melekler birinci kat göktekilerin, onlar ikinci kat göktekilerin onda biridir; yedinci kata dek böyle sürer. Bunların tümü kürsî melekleri yanında az kalır. Kürsî melekleri de sayısı altı yüz bin olduğu söylenen arş örtülerinin birinin meleklerinin onda biridir. O örtünün büyüklüğü karşısında gökler, yer ve aralarındakiler küçük kalır; her ayak basacak yerde secde, rükû veya kıyamda tesbih eden bir melek bulunduğu söylenir. Bunların hepsi arş çevresindeki meleklere göre denizdeki damlalar gibidir; sayıları ancak Allah’a malumdur. Başka bir nakilde arş çevresinde tehlil ve tekbirle dolaşan yetmiş bin saf, arkalarında ellerini omuzlarına koymuş yetmiş bin saf, onların ardından sağ ellerini sol elleri üzerine koymuş yüz bin saf bulunduğu; her meleğin ötekinden ayrı bir tesbih ettiği anlatılır. Bu safların da İsrâfil’in yardımcıları sayılan levh melekleri yanında az olduğu söylenir. Bir başka haberde arşın iki ayağı arasını hızlı uçan bir kuşun seksen bin yılda aşacağı; arşın üç yüz altmış altı ayağı bulunduğu, her birinin dünyadan altmış bin kat büyük olduğu, iki ayak arasında altmış bin çöl ve her çölde altmış bin âlem bulunduğu; arşın üstünde, her biri ve araları yetmiş bin yıllık uzaklıktaki yetmiş perde olduğu anlatılır. Bütün bu yerlerin meleklerle dolu olduğu nakledilir. Bunlar metnin aktardığı kozmolojik sayılardır; bağımsız olarak doğrulanmış bir ölçüm değildir.

Cevâhirü’l-Meânî’den aktarılan söz şu iddiayla tamamlanır: Söz konusu meleklerin tamamı, Peygamber’e bir kez salavat getiren kimseye sürekli olarak on salât eder.

42. Aynı kitapta Mâide 5:35’teki ‘Allah’tan sakının, O’na vesile arayın ve yolunda mücadele edin ki kurtuluşa eresiniz’ âyetinin anlamı Ticânî’ye sorulur. Cevapta vesile, Allah’ın rızasına uygun salih ameller olarak açıklanır. İşârî yorumda ise insanı Allah’tan başka şeylere bağlanmaktan kurtarıp O’na ulaştıracak bir vesile aranır; Peygamber’den daha büyük vesile, Peygamber’e yakınlık için de ona salavattan daha büyük vesile bulunmadığı söylenir.

43. er-Rimâh’ın müellifi Ömer b. Saîd’in, muhtemelen Abdülazîz Ali el-Mekkî ez-Zemzemî’nin el-Fethu’l-Mübîn adlı eserinden aktardığı söz şöyledir: Rabbe yakınlık isteyen için bütün vakitlerde Peygamber’e salavat en önemli işlerden biridir; sır ve fütuhat getirdiği, iç dünyayı bulanıklıktan arındırdığı söylenir. Yolun başlangıcında, seyrinde ve sonunda bulunan herkesin ona ihtiyacı vardır. Talibi yetiştirir; ârifi benliğinden geçirdikten sonra ayakta tutar.

Başka bir deyişle, talibe yolda yardım eder; müridi kuşkuların üstüne çıkarır; ârife ‘İşte sen ve Rabbin’ der.

Başka bir deyişle, talibin gücünü artırır; müride yiğitlik kazandırır; ârifi heybet makamında tutar.

Başka bir deyişle, talibi taşır; müridi olgunlaştırır; ârifi farklı hâllerle donatır.

Başka bir deyişle, talibe amelleri sevdirir; müride hâller kazandırır; ârifi olgunların makamlarında sağlamlaştırır.

Başka bir deyişle, talibe aydınlık kazandırır; müride anlatım imkânı verir; ârifi işarete ihtiyaç duymayacak hâle getirir.

Başka bir deyişle, talibin kesin inancını güçlendirir; müridin imanını artırır; ârifin müşahedesini derinleştirir.

Başka bir deyişle, talibi sağlamlaştırır; müridi güzelleştirir; ârife yardım eder.

Başka bir deyişle, talibe tefekkürlü bir sükût kazandırır; müride aydınlık taşır; ârifi kavuşma anında destekler.

Başka bir deyişle, talibin nurlarını artırır; müridin sırlarını açığa çıkarır; ârifin gece gündüz Rabbine yönelişini bir kılar.

Başka bir deyişle, talibe amelleri sevdirir; müridin hâllerini düzeltir; ârifi vuslat anında destekler.

Başka bir deyişle, talibin özlemini artırır; müride münâcâtın sevincini tattırır; ârife hakikatin gerçekleşmesinde yardım eder.

Başka bir deyişle, talibe canlılık verir; müridi düşüşten korur; ârife huzur makamında edep kazandırır.

Başka bir deyişle, talibe nurlar kazandırır; müridin önündeki perdeleri açar; ârifi Allah’a muhtaçlığın bilincinde tutar; onun Allah’tan başkasıyla huzur bulmasına izin vermez.

Başka bir deyişle, talibi rüyalarla özendirir; müride kerametleri tanıtır; ârifi makamlar arasında dolaştırır.

Başka bir deyişle, talibi sebatla destekler; müride melekûtun gaybına bakma imkânı verir; ârifi ceberût karşısında hayrete düşürür.

Başka bir deyişle, talibi kavuşmaya özendirir; müridi buluşmaya çağırır; ârifin kesinliğini artırır. Aktarılan söz burada sona erer.

Müellif, salavatın fazileti ve ona teşvik hakkında âriflerden nesir olarak nakledilen sözlerin bir kısmının bunlar olduğunu; ilerideki bablarda başka nakillere de yer vereceğini bildirir.

44. Salavatın faziletiyle ilgili manzum sözlerden biri, Nefhu’t-Tîb’de aktarılan Hâfız Ebü’l-Yemen b. Asâkir’in şu şiiridir:

Bil ki Resûl’e salavat, kin ve iç sıkıntısıyla yaralanmış kalplere şifadır.

Ona salavat getir: Allah da ona salât etmiştir; sakın cimrilerden olma.

Ona salavat getir: Gök melekleri ve Cebrâil de ona salât etmiştir.

Bil ki ona salavat, o dehşetli günün karanlıklarında bir nûrdur.

Hafif gelen teraziyi ağırlaştırır, ağır günah yükünü hafifletir.

Resûl’e bir kez salavat getirirsen Allah sana onun karşılığında on salât eder.

Sığınak ve yardım bulamadığın gün şefaate erişirsin.

Çok getir ya da az getir; miktarınca karşılığını bulursun.

Ona salavat getir ki kat kat, bol bir karşılık göresin.

Ona en çok salavat getirenler, ona yakınlığa ve kabul görmeye en layık kimselerdir.

Korkulu hâllerden en çok kurtulacak olan da boş sözlere dalmaksızın salavatı dilinden düşürmeyen kuldur.

Sen de onu anmaya düşkün ol; onunla buluşmaya ve yüce makamına önem ver.

Bütün zaman boyunca seçkin, cömert ve iyiliksever Resûl’e salavat getir.

Büyük fazilete erişmiş sevgiliye, yüce Rab ile konuşmanın hatırı boyunca salavat getir.

Allah ona vesileyi versin, dileğine icabet edip bütün isteklerinin sonuna eriştirsin.

Onu yaklaştırıp şefaatini kabul etsin ki insanlar serin bir gölge altında ona sığınsın.

Şeriatını sağlam kılsın, himayesini korusun ve onu apaçık delille desteklesin.

Şerefini artırsın; zaten yüce olan o, köklü övgülerin tamamını kendinde toplasın.

Sevgi, şeref ve iftiharını ihsan ve bol bağışlarla daha da artırsın.

Uzun ömür ve ardı arkası kesilmeyen nimetleriyle onun yüceliğini artırsın.

Bizi onun havuzuna gelen konuklardan kılsın ki berrak sudan kana kana içelim.

45. Aynı şairin başka dizeleri şöyledir:

Seçilmiş Peygamber’e salavatı sürekli kıl; böylece cehennemden ve ateşinden kurtulursun.

Müezzin ezan çağrısını yükselttiğinde de ona yönelerek salavat getir.

Bütün övgü ve şeref onundur; seher vakitlerinde minareden yükselen çağrıda onu karşıla.

46. Ebû Abdullah b. el-Ceyyân’ın, Nefhu’t-Tîb’de yer alan şiiri şöyledir:

Mevlâna yakınlığı umarsan peygamberlerin en hayırlısını yeniden an.

Her sözünün başında ve sonunda, sabah ve akşam ona salavat getir.

Çünkü Muhammed bütün yaratılmışlar arasında efendilik ve yücelik makamına sahiptir.

Hamd sancağı sağ elindedir; bütün insanlar o sancağın altındadır.

Onun delillerini anlat: Onlarda akıllar için her derde şifa vardır.

Onlardan onunu bile sayıp bitiremeyiz; engin denizler kovalarla tükenir mi?

Dinleyenlere ‘Durun; bu, sonuna varılamayacak bir övgüdür’ de.

Yerdeki deliller sayılamaz; işte size gökteki delilleri de sunuyorum.

47. Şu söz de ne güzeldir:

Günahlarıma şefaat edecek o şefaatçiyi anmadan bir günüm nasıl geçsin de günahımı telâfi etmeyeyim?

Hesap gününde makamı yüceltilmiş olana salavat borcumu yerine getirmeden nasıl durayım?

Ona duyduğum gerçek sevginin faydasını umarım; seçilmiş Peygamber’den ümit eden elbette fayda görür.

Makamına benden bir selâm gönderirim; bu selâm rıza kapısına yöneldiğinde geri çevrilmez.

48. Ebû Abdullah b. Nu‘mân’ın Misbâhu’z-Zalâm’ında Ebû Saîd Muhammed b. el-Heysemî es-Sülemî’den şu dizeler aktarılır:

Peygamber’e salavat, günahları silen makbul bir yoldur.

İnsan onunla şefaatin izzetine ve ikramına kavuşur.

Peygamber’e salavata devam et; onun salavatı senin için korunak ve esenliktir.

49. Misbâhu’z-Zalâm’da Ebû Hafs Ömer b. Osman’ın şu dizeleri de bulunur:

Ey günah işleyen ve sürçen, Allah’tan rahmet ve yakınlık dileyen kişi!

Her vakit, gönderilenlerin en hayırlısı ve haber getirenlerin en yücesi üzerine Allah’ın salâtını dile.

Böylece korktuğun her kaygıdan kurtulmana, ağır günahının bağışlanmasına vesile olur.

Bunu yapmayanın duası Rabbine yükselmeden önce önünde perdeler bulur.

Şimşek çaktıkça, hacılar Kâbe’yi tavaf edip telbiye getirdikçe Allah’ın salâtı onun üzerine olsun.

50. Misbâhu’z-Zalâm’ın müellifi, Hâfız Ebü’l-Hüseyn Yahyâ b. Ali el-Mısrî’nin kendi şiirini kendisine okuduğunu söyler:

Ey sevap ve ecir, sırtına yük olmuş eski günahının silinmesini uman kişi!

Bütün insanlığın şefaatçisi, yol gösterici Ahmed’e salavatı sürekli çoğalt.

O, Âdem’in soyundan Allah’ın en üstün, en temiz ve en şerefli kuludur.

Allah’ın, ona bir kez salavat getirene on kez salât ettiği sahih olarak nakledilmiştir.

Gece çöktükçe ve ufukta felekler sabaha döndükçe Allah’ın salâtı ona olsun.

51. İbn Ebî Hacle, şiirlerinden birinde şöyle der:

Namaz kıldığınızda ona salavat getirin ki kurtuluş gününde onunla kurtuluşa erişesiniz.

Her cuma gecesi ona salavat getirin; akşam sabah ona salavat getirin.

Adı her an, sabah akşam anıldıkça ona salavat getirin.

Sahih kabul edilen görüşe göre adı açıkça anılıp duyulduğunda ona salavat getirmek üzerinize farzdır.

Gece karardıkça ve tan yerinde sabahın akı belirdikçe Allah ona salât etsin.

52. Şifâü’l-Eskām adlı küçük risâlenin müellifi Şa‘bân el-Âsârî şöyle der:

Parlak cuma günü ve gecesi hakkında, dünyada ve âhirette gelecek hayra dair müjdeler vardır.

Seçilmiş Peygamber’e bir kez salavat getiren, Mevlâ’dan on kat karşılığını bulur.

53. Ebü’l-Kāsım Sa‘d b. Muhammed şöyle der:

Hâşimî ve Mekke’nin Bathâ bölgesinden olan Muhammed Peygamber’e salavat için dilini serbest bırak.

Bunu kendine şiar edin ki yarın kurtulasın; kurtuluş onunla gerçekleşir.

54. Müellif, Nebevî mevlid hakkında yazdığı ve en-Nazmü’l-Bedî‘ fî Mevlidi’ş-Şefî‘ adını verdiği çift kafiyeli şiirinde şöyle der:

Tihâmeli seçilmiş Peygamber’e salât ve selâmı çoğalt.

O, yaratılmışların en hayırlısı, insanların efendisi, helâl ile haramı bildiren elçidir.

Her yüceliğin ve şerefin kaynağıdır.

Ona bir kez salavat getirene Allah bunun karşılığında on salât eder.

Bu, hadiste açıkça sahih olarak gelmiştir; Müslim rivayet ettiği için meşhur olmuştur.

Bu söz doğrudur, tenkitten uzaktır.

Rabbimden gelen tek bir salât, milyonlarca ilâve mükâfata denk olur.

Öyleyse düşün: Onda ne çok fayda, yükselen sevap ve nûr vardır!

Aklı başında biriysen ona devam etmeye özen göster.