Rüyalar, hikâyeler ve menkıbeler

Dördüncü bab: Resûlullah’a salât ve selâmın fazileti hakkında rüyalar ve hikâyelerden ince nakiller

Dördüncü bab: Resûlullah’a salât ve selâmın fazileti hakkında rüyalar ve hikâyelerden ince nakiller.

Bu baba, et-Tefekkür ve’l-İ‘tibâr fî Fazli’s-Salât ale’n-Nebiyyi’l-Muhtâr adlı eserin sahibi, Allah’ı tanıyan Şeyh Ahmed b. Sâbit el-Mağribî’nin rüyalarıyla başlayalım.

Bunlar, salât ve selâmın bu yüce Peygamber hakkındaki faziletine işaret ettiğini söylediği güzel rüyalardır. Müellif, kendi başlangıç hikâyesi ve Peygamber’e salavat sevgisinin sebebiyle birlikte bunları eserinin girişinde anlatır.

Birinci latife:

Ahmed b. Sâbit der ki: Yolumun başında Tunus’ta Sidi Muhammed el-Melyânî’ye gidip gelir; harflerin açılımı, parçalanması ve tabiatlarının bilgisiyle ilgili sırları öğrenirdim. Sonunda kayda değer bir sonuç elde etmeden ayrıldım.

Sonra Allah bana, beni yetiştiren, arzum ve Rabbime vesilem olan Sidi Muhammed el-Mihbâlî’yi tanımayı nasip etti. Ondan önceki bilgileri öğrenmek istedim ve ‘Efendim, harflerin sırlarını seviyorum’ dedim.

‘Çizelge ve harf parçalama olmaksızın yalın isimleri öğren’ dedi. ‘Harfleri parçalayanın yıldız doğum vaktini de bilmesi gerekir. Maksadına erişse bile şartlarından birini ihmal ederse elindekinin alınmasından korkulur. Yalın isimlerde ise sayıları ve tabiatlarını bilmen yeterlidir.’

Bana bir babanın oğluna yönelmesi gibi şefkat ve ilgiyle yöneldi. Babama duyduğum sevgiyi bana unutturdu; öteki kardeşlerimden ayrı olarak sırrını, ruhânî âlemle ilgili tecrübelerini, isimleri ve zikirleri bana açtı.

Beni her an yoklar, gün içinde benden gafil kalmazdı. ‘Kendini nasıl buluyorsun? Kalbini nasıl buluyorsun? İnsanlara karşı sevgin kalbinde nasıl?’ diye sorardı. Ben de içimde, kalbimde ve bedenimde artma veya eksilme olarak ne buluyorsam anlatırdım.

İnsanları sevip sevmediğimi sorunca ‘Onlarla oturup konuşmayı seviyorum’ derdim. ‘Yalana dikkat et; kendinde bulmadığın şeyi bana söyleme, yoksa binan temelsiz olur’ diye uyarırdı.

Hâlden hâle geçişimi ve vardığım yeri gördükten sonra yalnız insanları sevip sevmediğimi sormaya başladı. Ben ‘Efendim, bana halvete girmemi emret’ deyince ‘Kalbin insanları ve onlarla oturmayı severken halvete nasıl gireceksin?’ derdi.

Halvet üç çeşittir: Bedenin değil kalbin halveti; kalbin değil bedenin halveti; hem kalbin hem bedenin halveti.

Yalnız kalbin halveti, kalbin Rabbinden başkasıyla meşgul olmamasıdır. Kalp zikre yönelince kişi ister yalnız, ister kalabalıkta olsun halvet hâlindedir.

Yalnız bedenin halveti, kişinin insanlardan uzaklaşırken kalbini onlarla bırakmasıdır. Böyle birinin halveti gerçek anlamda gerçekleşmez.

Kalp ve bedenin birlikte halveti daha yücedir: Kalp Rabbine yönelir, beden de insanlardan ayrılır. Her ikisinin halveti budur.

‘Evet efendim, Allah’a dua et ki kalbimi yalnız Kendisine ayırsın’ dedim. ‘Kalıcı sevgiyi seç, geçici olanı değil. Yaratan’a sevgi kalıcı, yaratılmışlara sevgi geçicidir’ dedi.

Yanından kalkmadan kalbim, birkaç özel kişi dışında insan sevgisinden boşaldı. Günler sonra sorduğunda bunu anlattım. Birkaç gün daha geçince kalbimde Allah ve Resûlüne sevgiden başka bir şey kalmadığını gördü. İnsanları her soruşunda onlardan uzaklaşma isteğim artıyordu.

Üç gün geçmeden dönüp halvet istedim. ‘Kırk gün kalabilir misin?’ dedi. ‘Evet’ dedim; cevap vermedi.

Birkaç gün sonra tekrar istedim. ‘Altmış gün durabilir misin?’ dedi. ‘Üç ay da kalırım’ dedim; sustu. Halvet sevgim arttı. ‘Efendim, emret; bir yıl kalırım’ dedim. İçimde yalnız kalıp Allah’a yönelme isteği alevlendi. Yeryüzündeki her şeyden, hatta şeyhimden uzaklaşmak isteyecek hâle geldim. Ona veda edip yaşadığım sürece yerleşim yerlerine dönmemeye niyetlendim; içimden geçenleri kendisine anlattım.

‘İşte şimdi halvete hazırsın’ dedi ve beni halvete koydu. Orada aklıma gelebilecek, bana yöneltilebilecek ve görünebilecek şeyleri anlattı. Dünyevî şeyler getiren ya da seslenenlere uymamamı, fitneye sürükleyebilecek görünen kimselerin sözlerine aldanmamamı öğütledi.

İlk halvete girip üç ay kaldım. Çıktığımda içime gelen düşüncelerin hükmünü tanımıştım. Sonra Gârülmilh’te, deniz kıyısında Sidi Ali el-Mekkî’nin yanında ikinci halvete girdim; orada da üç ay kaldım.

Yerleşip birkaç gün geçirdikten sonra bir gün adımın harflerini bir levhaya yazıp ayırmayı ve bu harflerden zikredeceğim isimler çıkarmayı düşündüm. İçime doğduğu gibi yaptım; birçok isim elde ettim. Bana uygun gelenleri seçip ötekileri bıraktım, sayılarını hesaplayıp sabahtan kuşluk vaktine kadar zikrettim.

Bir kişi içeri girip ‘Bunu nereden buldun?’ dedi. İçime gelen düşünceyi anlattım.

‘Sayıları kaç?’ diye sordu; sayıyı söyledim.

‘Hangi sayı hesabıyla birleştirdin?’ dedi. ‘Büyük cezm hesabıyla’ dedim.

‘Bunun adı nedir?’ dedi. ‘Ebced’ dedim.

‘Ondan daha büyük bir hesap biliyorum’ dedi. ‘Adı nedir?’ diye sordum.

‘Tuhfetü’l-Verd fî Ma‘rifeti İsmeyi’s-Samed ve’l-Ferd adlı kitaba bak’ dedi.

‘Allah sana merhamet etsin; bu hesaba ulaşabileceğim bir kural öğret’ dedim.

‘Allah adının ebced değeri kaçtır?’ diye sordu. ‘Altmış altı’ dedim.

‘Ebced kaç basamaktır?’ dedi. ‘Dört’ dedim.

‘Nedir bunlar?’ dedi. ‘Birler, onlar, yüzler ve binler’ dedim.

‘Bu yüce adı dört basamağa yerleştir, birler, onlar, yüzler ve binleri yaz; bu hesapla Allah adının sayısı ortaya çıkar. Başka bir sonucu da vardır. Sayıların sonu budur. Zikri bitirdiğinde biri sana gelecek’ dedi ve ayrıldı. [Bu, müellifin rüya ve halvet anlatımıdır; sayısal yöntemin doğruluğu burada sınanmamıştır.]

Bilinen isimleri zikretmeye devam ettim. İkindi namazından sonra bir kişi elinde yaprakları bulunan, kapağı olmayan bir kitapla girdi ve kitabı uzattı.

İlk sayfayı açınca Câbir ilmiyle ilgili yazılar gördüm. İkinci, üçüncü ve dördüncü sayfalar da öyleydi. Kitabın yarısına kadar baktım; yalnız Câbir ilmiyle karşılaştım.

Ona ‘Bunlardan başka öğüdün var mı?’ dedim. Bununla âhirete yarayan ve dünya kırıntılarını terk etmeye yardım eden şeyleri kastettim. Çünkü şeyhim dünya ve bana dünyevî işler sunan kişiler karşısında aldanmamı yasaklamıştı.

‘Yok’ deyince ‘Sen de kitabın da gitsin’ dedim, kitabı elimden attım; o da gitti.

Bir süre sonra başka biri, öncekinin biçiminde bir kitapla girdi. Bana bir sayfa verdi. Şunlar yazılıydı:

‘Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla. Efendimiz Muhammed’e, âline ve sahâbesine Allah salât etsin ve tam bir selâm versin.’

Bir bölümde ‘Bu, lâ ilâhe illallah zikrinin davetidir’ yazıyordu. Onu okudum.

Dua zât, sıfatlar ve fiiller olarak bölümlere ayrılmıştı. Okuyup ezberledikten sonra açıklamasına başladım; dış dünyadaki iki bin iki yüz meselede kullanılabildiğini gördüm. Çizelgesinin ve uygulamasının ileride anlatılacağı söyleniyordu.

O sırada halvetime su getiren, Sidi Ali el-Mekkî’nin kabri yakınında yaşayan salih Ahmed b. Mûsâ kapıyı çaldı. Kapıda onunla konuşurken öteki kişi kitabı elimden aldı. Açıklamayı bitiremeden, çizelgeyi ve halvetin şeklini öğrenemeden kaldım.

Kalbim o duaya takıldı; su getiren kişiye tam o sırada gelip beni sırdan alıkoyduğunu düşünerek içerledim. Gördüğüm ‘Lâ ilâhe illallah’ sırrını kaçırdığıma üzüldüm; bunun insanlar arasında bilinen ism-i celâl davetinden farklı olduğunu düşünüyordum. Geceyi, ertesi günü ve sonraki günü şaşkınlıkla geçirdim, başka zikir yapmadım. Onun geldiği saatlerde bu kez başka biri yanıma girdi.

‘Kaçırdığın şey yüzünden neden hâlin değişti?’ diye sordu.

‘Ey Allah’ın kulu, halvetin sırlarına düşkünüm. Bir kişi içinde Lâ ilâhe illallah daveti bulunan, büyük bir sır taşıyan kitapla geldi; fakat su getiren efendimizin gelişi onunla arama girdi’ dedim.

‘Öğüdümü kabul edersen sana bir tavsiyem var’ dedi. ‘Evet’ dedim.

Bana, 'Kalıcı sâlih sözlere ve Peygamber'e salât ve selâma sarıl' dedi. Ardından salavatın faziletine dair hadisleri peş peşe anlattı; zikrini bırakmamamı tekrar tekrar öğütledi. Kalbim salavat sevgisiyle doldu, önce düşündüğüm duayı ve öteki zikirleri unuttum; içimde bir nur ve sevinç hissettim. Ayrılana kadar bunu sürdürdü; ben de ona dua ettim ve artık yalnız Peygamber'e salavat zikriyle meşgul olmaya karar verdim. Duyduğum büyük sevap ve hayır müjdeleriyle sevindim. Ardından yerin ve göklerin Rabbi'nin Peygamber'e salât edip meleklerini de anarak müminlere salavatı emrettiği Ahzâb 33:56 ayetini okudum. Bunu salavatın ibadetler içindeki üstünlüğüne delil saydım. Bu son üstünlük yorumu anlatıcının ayetten çıkardığı sonuçtur; harekeli ayet alıntı alanındadır.

Gökleri ve yeri, cenneti ve cehennemi; gece gündüzün, yılların, ayların ve günlerin geçişini; mükâfat gören ve yük taşıyan yaratılmışların çeşitlerini düşündüm. Karadaki ve denizdeki hayvanları, kuşları; memleketleri, ovaları, ıssız yerleri, denizleri; yeryüzündeki boş ve kalabalık yerleri, sarp ve düz arazileri, dağları ve vadileri gözümün önüne getirdim. Bitkileri ve renklerini, ağaçları ve yapraklarını, çiçeklerin kokularını, meyvelerin tatlarını, hayvan türlerini; gökteki yıldızları, ayı, güneşi, yağmur bulutlarını, gök gürültüsü ve şimşeği, canlı ve cansız varlıkları, Âdemoğullarını, huylarını ve dillerini tefekkür ettim.

Bu yaratılmışların türlerini sayarak, aklımın tefekkürle ulaşabildiği ölçüde Resûlullah’a salavat hakkında bir kitap yazmayı düşündüm. Böylece salavatın ve tefekkürün faziletini bir araya getirecektim. ‘Bir saat tefekkür, bir yıl ibadetten hayırlıdır’ diye nakledilen sözü anarak eserime et-Tefekkür ve’l-İ‘tibâr fî Fazli’s-Salât ale’n-Nebiyyi’l-Muhtâr adını verdim. Ardından salavatla ilgili gördüğü veya kendisi hakkında görülmüş rüyaları anlatır. [Sözün hadis değeri ayrıca araştırılmalıdır.]

İkinci latife:

Bu salavata dair sayısız fazilet ve müjde gördüğünü söyler; Allah’tan amacına erişmeyi, niyetinin güzel olmasını ve Resûlullah’ın kendisine vaat ettiğini umar.

Bu kitapta yaklaşık iki bab yazdığım sırada, Gârülmilh'te Sîdî Ali el-Mekkî'nin yanında halvete çekilmiştim. Şeyhimizin talebelerinden kardeşim Ahmed b. İbrâhim el-Haydarî geldi. Ahmed b. Mûsâ ile birlikte Sîdî Ali el-Mekkî'nin kabri yakınında toplandık. Yatsı namazından ve virdlerimizden sonra arkadaşlarım uyudu; ben gecenin üçte birine dek salavatın faziletini düşünüp yazmayı sürdürdüm. Ahmed b. İbrâhim uyanıp abdest aldı, namaz kıldı, dua etti ve yeniden uyudu. Kısa süre sonra uyanarak kendisine faydalı bir dua etmemi istedi. Sebebini sorunca rüyasında bir tellâlin, 'Resûlullah'ı görmek isteyen gelsin' diye seslendiğini anlattı. El ele tutuşup kapalı kapısı önünde insanların beklediği bir eve koşmuşuz. Ahmed kapıyı açamamış; ben, 'Geri çekil' deyip kapıyı açmışım. Ahmed benden önce içeri girmiş. Rüyadaki karşılaşma sonraki blokta devam eder.

Ahmed b. İbrâhim korkuyla uyanıp abdest aldı, namaz kıldı, Kur’an okudu ve tekrar Resûlullah’ı görmek için dua etti. İkinci uykusunda aynı tellâli gördü; yine el ele koşup aynı kapıya vardılar. Ahmed kapıyı açamayınca öteki açtı; Ahmed önce girdiği hâlde Peygamber yine ondan yüz çevirdi ve ‘Benden uzak dur, falanca; sen hâlâ…’ dedi. Sözün devamı metinde yoktur. Anlatıcıya dönüp onu kucakladı. Ahmed, kardeşinin Peygamber’i hoşnut eden amelleri bulunduğuna inanarak kendisinden dua istemişti.

Anlatıcı niyetinin iyi, salavatının kabul edilmiş olduğu sonucuna vardığını söyler. Bu rüyayı şeyhi ve kardeşi vefat edinceye dek gizlediğini; sonraları Resûlullah’ı rüyasında birden çok kez gördüğünü, Allah’tan daha fazlasını ve herkes için böyle bir rüya nasip etmesini dilediğini anlatır.

Üçüncü latife:

Gârülmilh'ten Tunus'a döndükten sonra şeyhimden Mağrib'i ziyaret izni aldım; Bizerte'den gemiye bindim. Yaklaşık on sekiz gün elverişli rüzgâr olmayınca yolcular bunaldı, ben de sıkıldım. Karaya inip yürümeyi konuştuk. O gece Peygamber'i iki kez rüyamda gördüm. İlk gecenin üçte birinde 'Yarın inşallah yol alacaksın' dedi. Bicâye'ye dek kolaylık ve esenlikle gitmemiz için dua etmesini, beni öğütlemesini istedim. 'Bana salavatı artır ve oyalanmadan sakın' dedi. Uyanıp salavat söyledim; yeniden görmek için dua edip uyudum. Aynı görünüşte gördüm, aynı sorularıma aynı cevabı verdi. Hangi oyalanmadan sakınmam gerektiğini anlayamadım. Yanımdakilere rüyayı anlattım; onlar da doğruysa o gün yola çıkacağımızı söylediler. Güneş yükselse de ters rüzgâr sürüyordu. Rüyanın doğruluğunu zihnimde düşünürken rüzgâr dindi, iki üç mil ilerledik. Sonra sert ters rüzgâr bizi limana döndürdü. Birçok yolcu küçük sandalla karaya indi. Ben de inmek istedim; kalabalık ve sandaldaki Türkler buna engel oldu. Sandal geri geldiğinde denizcilere söylediklerim sonraki blokta sürer.

Sandal geri döndüğünde denizcilere su almak için kendisini indirmelerini rica etti. ‘Bizde su var’ dediler. Kaptan rüzgârın değiştiğini ve yola çıkacaklarını söyleyince karadaki yolcuları çağırdı. İki üç kişi yetişemedi; biri sahilden sandalın kendisi için indirilmesini istese de yelken açılmıştı. Kaptan artık bekleyemeyeceklerini söyleyip eşyasını arkadaşlarına vermesini istedi. Aynı gün yola çıktılar ve hiçbir engel olmadan Bicâye’ye sağ salim vardılar. Anlatıcı bunu salavatın bereketi olarak yorumlayıp Allah’a hamd ve yeniden Peygamber’i görme duasıyla bitirir.

Dördüncü latife:

Bir gece rüyasında iki adamın kavga ettiğini gördü. Biri ‘Resûlullah’ın hükmüne gidelim’ dedi; o da peşlerinden gitti. Peygamber yüksek bir yerdeydi. Biri ötekinin evini yakmakla suçlandığını söyledi. Peygamber’in, iftirada bulunanın ateşle karşılaşacağı anlamında bir cevap verdiğini anlatır. Uyanınca kimseye söylemedi.

Peygamber'i yeniden görmek için dua edip uyudum. Bir tellâl, 'Resûlullah'ı görmek isteyen bizimle gelsin' diye çağırdı; beyaz giysili bir topluluk peşindeydi. Birine nerede olduğunu sordum; belirli bir yer söyledi. Herkesten önce varıp onunla baş başa görüşmek, dileğimi söylemek için salavatın hürmetine Allah'a dua ettim. Şimşek gibi bir şey beni kaldırıp doğrudan yanına götürdü. Kıbleye dönmüş tek başına duruyordu; yüzünden nur saçılıyordu. Görüşme sonraki blokta sürer.

‘Salât ve selâm sana olsun ey Allah’ın Resûlü’ dedim. ‘Hoş geldin’ diye karşılık verdi. Yüzümü kucağına sürüp faydalı bir öğüt istedim. ‘Bana salavatı artır’ dedi. ‘Allah’ın velîlerinden olacağıma güvence ver’ deyince ‘İmanla son nefese erişeceğine güvence verdim’ dedi. Yeniden velî olmayı isteyince ‘Velîlerin hepsi güzel sonu ister; sana bunu vaat ettim’ buyurdu. Kabul ettiğimi söyledim.

İçimden Hızır’ı da görmeyi geçirmek üzereyken, sormamdan önce Peygamber’in rüyada bana ‘Bana çok salavat getir ve bu makamı ziyaret et; sana gerekeni tamamlayacağız’ dediğini anlatır. Göklerin ve yerin efendisini görmekle yetinmeyip daha fazlasını istediği için utandı.

‘Ey Allah’ın Resûlü! Peygamberler ve bütün velîler, hatta Hızır bile senin nurundan pay almış ve denizinden içmiştir. Seni görünce hepsini görmüş gibi oldum. Allah’a hamdolsun’ dedim.

Geride bıraktığım beyaz giysili kişiler yüksek sesle salât ve selâm ederek içeri girdiler. Peygamber onları müjdelerle karşıladı; yalnız birini ‘Benden uzak dur, ey kovulmuş, ey ateş yüzlü’ diyerek uzaklaştırdı. Onun suretinin ötekilerinkine benzemediğini, şeytan olduğunu düşündüm. Konuşma bitince ‘Allah sizi mübarek kılsın; ayrılın, beni torunumla bırakın’ dedi ve beni işaret etti.

‘Ben şerif miyim, ey Allah’ın Resûlü? Senin soyundan mıyım?’ diye sordum; rüyamda her ikisine de ‘Evet’ cevabını aldım. Allah’a hamd edip öğüt isteyince ‘Bana salavatı artır, dünyaya rağbet etme ve oyalanmadan sakın’ dedi.

Uyanınca hangi oyalanmadan sakınmam gerektiğini düşündüm. Hâlimi yokladım, bir şey bulamadım. Bunun ileride karşıma çıkabileceğini düşünerek işimi Allah’a bıraktım; güç ve kuvvetin yalnız O’ndan olduğunu söyledim.

Beşinci latife:

Resûlullah’a salât ve selâm hakkında gördüğüm başka bir fazilet şöyledir:

Bir gece yarısı virdimi okuyup Peygamber’e salavat getirmek için oturdum; kısa bir uyku hâli üzerime geldi.

Rüyamda elleri bağlı, ayak bileklerine kadar katranlı giysi taşıyan, iri başlı, siyah yüzlü ve yüzü yaralı bir adamın sürüklendiğini gördüm. Kim olduğunu sorunca ‘Lanetlenmiş Ebû Cehil’ dediler. Allah’a ve Resûlüne düşmanlığın cezasının bu olduğunu söyledim.

‘Allah’ım, bu Senin ve Peygamber’inin düşmanı. Bana onun düşmanını gösterdiğin gibi Peygamber’ini de göster; onu görme nimeti ver’ diye dua ettim.

Tanımadığım bir yerde, hac etmiş ve önceden tanıdığım salih biriyle karşılaştım. Selâmlaştık. Resûlullah’ın mescidine gittiğini söyledi; birlikte yürüyüp bir mescide vardık. ‘Bu onun mescididir’ dedi. ‘Peki kendisi nerede?’ diye sorunca ‘Birazdan gelir’ cevabını verdi.

Resûlullah, yüzü nurlu ve Arap görünüşlü bir kişiyle girdi. Bana onun Halîlullah İbrâhim olduğunu söyledi. İkisine selâm verip dua istedim; bana dua ettiler. Peygamber’den güvence isteyince güzel bir sonla öleceğime dair önceki rüyalardaki sözünü tekrarladı. Öğüt isteyince ‘Bana salavatı artır’ dedi. ‘Salavat getirdiğimde beni işitir misin?’ soruma ‘Evet; meclisinde yakın melekler hazır bulunur’ diye cevap verdiğini anlatır. Kendisini ve arkadaşlarını da korumasına almasını istedi; arkadaşlarından birini salih diye nitelediğini, şeyhi için Allah’ın velîlerinden olduğunu söylediğini aktarır. Yazdığı kitabı okuyan ve ondaki salavatı söyleyenler için de güvence istedi; rüyada bunun kabul edildiğini, salavatı çoğaltması söylendiğini anlatır. Uyanınca yeni lütuflar ve Peygamber’i dünyada ve âhirette görme nimeti için dua eder.

Altıncı latife:

Bir gün sırtımı duvara verip kıbleye dönmüş, kalem elimde ve levha kucağımdayken salavat üzerine bazı satırları nazmediyordum. Uyukladım. Rüyada, kapıda gördüğüm kişilerle mescidin içindeki topluluk dışında yapısı olmayan boş bir arazide bulundum. Mescide girdim, oturacak yer aradım fakat bulamadım. Minber ile mihrap arasındaki biri işaretle çağırıp yerini teklif etti. Birinin oturduğu yere başkasının yerleşmesiyle ilgili hadisi hatırlayıp ona bunu sordum. Bunun üzerine son sıradakiler, 'Yer açın ki Allah da size genişlik versin' dedi. Bana yer açtılar; aralarına oturdum. Rüyanın devamı sonraki bloktadır.

Sağımda yüzü nurlu, boyu güzel, sâlihlerin alametlerini taşıyan bir genç gördüm. Adını ve soyunu öğrenip onunla arkadaş olmak istedim. 'Bunları bilmek sana ne kazandırır?' diye sordu. Israr edince 'Adım Rûmân, Rahmân'ın meleklerindenim' dedi. Peygamberlerin sayısını anarak üç kez daha sordum; her defasında aynı cevabı verdi. İnsanlar arasına niçin geldiğini sorunca orada gördüklerimin yakın melekler ve mümin ruhânî varlıklar olduğunu söyledi. Sürekli yoldaşı olmak istedim. 'Benimle bir saatten fazla beraber olamazsın; ama sana mümin cinlerden bir erkek ve bir kadın göndereyim' dedi. İkisini çağırdı. İçimden onların benim hakkımı gözetip düşmanlarımı alt edeceğini geçirdim. Bu niyetimi sezmiş gibi, 'Düşmanları ve zalimleri senin için ezmeye gücümüz yetmez; bu kaderin meydana gelmesine karşı çıkmak olur' dediler. Bunun üzerine arkadaşlıklarını istemedim. Rûmân'a burada hangi meleklerin bulunduğunu sordum; Cebrâil, Mîkâil, İsrâfil ve Azrâil'in adını saydı. Cebrâil'i göstermesi için yalvardım. Mihrap tarafındaki biri 'Ben Allah'ın kulu Cebrâil'im' dedi. Yanına yaklaştım; gözümün gördüğü en güzel kişiydi. Selâm verip bana dua etmesini istedim; dua etti. Bana faydalı bir öğüt isteyince 'Oyalanma önüne gelecek; ondan sakın. Emaneti yerine getir ve sahibine ulaştır' dedi. Anlatı sonraki blokta sürer.

Mîkâil'i göstermesini istedim; oturanlardan biri, 'Ben Allah'ın kulu Mîkâil'im' dedi. Yaklaşıp dua istedim; dua etti. Öğüt isteyince 'Adalete ve verdiğin sözü tutmaya sarıl' dedi. İsrâfil'i görmek istediğimde çok nurlu biri kalkıp kendini tanıttı; ona da dua ettirdim. İçimden, 'Bunlar gerçekten melekler mi, yoksa yanıltıcı bir hâl mi? İsrâfil'in başının arş altında, ayaklarının yedinci yerin altında olduğuna dair nakil var' diye geçirdim. Bu düşünce bitmeden ayağa kalktı; ayaklarının yerin içine, başının mescidin tavanından göğe uzandığını gördüm. Eski hâline dönmesini rica edince döndü. 'Dünyayı bırak, Rabbinin rızasını gör; elindekini terk et, Allah'ın sevgisini kazan' diye öğüt verdi. Azrâil'i istediğimde çok güzel bir kişi kalkıp kendisini tanıttı. Dua etmesini ve ölüm anımda bana yumuşak davranmasını istedim. 'Peygamber'e salavatı çoğalt' dedi. Ardından 'Lezzetleri sona erdireni, ana babaları öldüreni, oğulları kızları ayıranı, gökleri ve yeri yaratandan başka her canlının ruhunu alan ölümü an' diye öğüt verdi. Uyandım. Dualarından yararlanmayı, öğütlerini uygulamayı, ölüm anında kolaylık ve Peygamber'i iki dünyada görmeyi dileyerek dua ettim.

Yedinci latife:

Salavatın faziletine dair gördüğüm bir rüyada ıssız arazideki bir minbere çıktım. Birkaç basamaktan sonra aşağıya bakınca minberin havada yükselip yerden uzaklaştığını gördüm. 'Geri dönme yolu kalmadı; Allah beni nereye ulaştırırsa oraya varırım' diyerek çıktım. Arkama bakınca geçtiğim basamaklar yok olmuştu; yalnız ayağımın altındakiler kalmıştı. Sağım ve solum boşluktu. Peygamber'e salavatın hürmetine beni güvenli yola iletmesi için Allah'a dua ettim. Karanlıkta uzanan, sırata benzeyen ince bir çizgi gördüm. Amelimle onu geçemeyeceğimi, ancak Allah'ın lütfu ve Peygamber'e salavatla kurtulabileceğimi düşündüm. Bir ses, 'Onu geçersen Allah'ın Resûlü ve ashabıyla karşılaşırsın' dedi. Buna sevinip salavatla Allah'a yöneldim; nurdan bir bulut beni taşıyarak Peygamber'in ve dört arkadaşının önüne bıraktı. Anlatı sonraki blokta sürer.

Rüyada Peygamber oturuyor; Ebû Bekir sağında, Ömer solunda, Osman arkasında, Ali önündeydi. 'Beni güvenceye al, ey Allah'ın Resûlü' dedim. 'Sana güvence verdim; iyi bir sonla öleceksin' cevabını aldım. Dua istedim. Salavatı çoğaltıp oyalanmadan sakınmamı söyledi. Ali'ye dönüp 'Dayıcığım, benim için dua et' dedim. Omuzlarımdan tutup sarstı; 'Ben senin dedenim, bu da deden' diyerek Peygamber'i gösterdi. Sarsıntıyla korkarak uyandım; omuzlarımın ağrıdığını hissettim. Ali'ye yanlış hitabımdan günlerce utandım. Sürekli işittiğim 'Oyalanmadan sakın' sözünün neyi anlattığını düşünürken bir mülk ve evlilik anlaşmazlığına girdim. Buna girmeme, görünüşte uygun bir sâlih kişi sebep olmuştu. Bunun kast edilen oyalanma olduğunu uzun zaman sonra anladım. Yaklaşık bir yıl Peygamber'i rüyada göremedim. İhtilaf uzayınca Bicâye dağına, itikâfa ve oradaki birine hâlimi sormaya gittim. O gece üç sâlih kişi, amcamla aramdaki çekişme sebebiyle geldiğimi; amcamın kızının benimle evlenmeyeceğini söyleyip bu uğraşı bırakmamı istedi. Sözleri sonraki blokta devam eder.

Üç kişi, 'Gidersen Allah'ın korumasında ol' dedi. İçimden, 'Peygamber'in sakındırdığı oyalanma işte bu; ben de ona kapıldım' diye geçirdim. Bu gaflet yüzünden onu bir yıldan fazla göremediğimi düşündüm. Allah'a tövbe edip birkaç gün pişmanlıkla geçirdim; salavat hürmetine Peygamber'i yeniden görmek ve onunla güzel konuşabilmek için dua ettim. Sonra rüyamda Allah'ın huzurunda olduğumu, dünya ehlinin işlerine ve oyalanmaya girdiğim için azarlandığımı gördüm. 'Lütfunla, cömertliğinle, kereminle, rahmetinle beni bağışla' diye yalvardım. Cehennemlik olduğumu sanarken Peygamber'in önceki güvencesini hatırlayıp 'Sevgiline salavat getiriyorum; o da bana güvence verdi' dedim. Rüyada Peygamber'in 'Şefaat, inayet ve vesile sahibiyim' dediğini işittim. Bir ses onun ateş ehli olup olmadığını sordu; olmadığını, ateşten emin kılındığını söyleyen cevap duyuldu. Korkuyla uyandım; Allah'ın rahmetini umdum. Bu diyalog rüya anlatısının içindedir.

Allah’tan rahmet etmesini ve huzuruna varıldığında kendilerini mahcup etmemesini diler.

Sekizinci latife:

Evlendikten sonra bana yoldaşlık edecek, birlikte cemaatle namaz kılacağım ve kendilerinden yararlanacağım talebeler edinmek istedim. Birkaç kardeşle yaklaşık bir yıl hayır ve afiyet içinde yaşadık. Sonra nefsim, nasihat görünümünde, izin almaksızın Kur'an talebelerini toplamamı öğütledi: Onlara hizmet eder, kendilerinden faydalanır ve Allah'ın beni onlarla haşretmesini umardım. Sayıları artınca rızıklarına ilişkin kaygılarım da çoğaldı. Onlar yüzünden dünya işlerine çare ararken onun ağına yakalandığımı, gaflete ve kayba düştüğümü anlatırım. Helâl kazanç için çalışmayı dinen uygun görüp kendi durumumu böyle savundum. Zühd yolunu beraber yürüdüğüm bazı sâlihler, talebeler yüzünden dünyaya bağlandığımı söyleyerek beni uyardılar; onları dinlemedim. Rüyanın devamı sonraki bloktadır.

Rüyasında yeşil giysili, hûrileri andıran kadınlar gördü. Aralarında annesinin annesini tanıdı; onun salih ve iki taraftan asil bir kadın olduğunu söyler. Selâm verip ‘Sen vefat etmemiş miydin?’ diye sordu.

Rüyada büyükannemin âhirete göç ettiğini hatırlayıp Allah'ın kendisine nasıl muamele ettiğini sordum. Rahmet ve ikram gördüğünü, Fâtıma ez-Zehrâ'nın komşuluğunda olduğunu söyledi. Fâtıma nurlu yüzüyle yaklaşarak, 'Bu, Resûlullah'a çok salavat getiren Ahmed b. Sâbit'tir' dedi. Bunun Allah'ın bana lütfu olduğunu söyledim. Bana dünya kaygısıyla onlardan neden uzaklaştığımı sordu ve kaygıyı bırakmamı öğütledi. 'Babam Resûlullah'ın yanına gidene, yeniden dünyaya dönmemek için senden söz alana kadar ayrılmam' dedi; elimi tutup tanımadığım bir şehre götürdü. Sayılarını ancak Allah'ın bileceği bir topluluk yüksek sesle 'Allah'ım, efendimiz Muhammed'e salât ve selâm, Muhammed'e ve ailesine bereket ver' diyordu. Onlara katılarak salavat söyledim. Fâtıma beni Peygamber'in yanına götürdü. O, on sahâbîsiyle etli yemek yiyordu; elinde etli bir omuz parçası vardı ve onlarla konuşuyordu. Yemek bitmeden selâm vermeyi edebe uygun bulmadım; toplulukla salavat getirmeyi sürdürerek onu seyrettim. Salavatların sesiyle uyandım. Allah'tan Peygamber'i yeniden görme lütfu diledim. Salavatın harekeli lafzı alıntı alanındadır.

Dokuzuncu latife:

Salavatın faziletine dair bir rüyada, vefatından sonra Sîdî Ali el-Hâc'ı gördüm. Kendisi sâlih, istikamet sahibi bir İslâm âlimiydi; Sîdî Ebü'l-Gays el-Kaşşâşî'nin arkadaşları arasındaydı. Müellif bu zâtların bereketinden faydalanma duası eder. Onunla konuşma sonraki blokta başlar.

‘Allah sana ne yaptı?’ diye sorunca ‘Lütfu ve rahmetiyle ikram etti; O’nu merhametli ve cömert buldum’ cevabını aldı. Yanına defnedilen arkadaşlarını sorunca onların da iyi hâlde olduğunu söyledi.

O kişiye kendisine faydalı bir öğüt sordum. 'Annene sarıl; o sâlih kadınlardandır' dedi. Kendi hâlim ve çalışmam hakkında ne bildiğini sorunca, 'Sana tekrar tekrar öğüdüm, Peygamber'e salavatı ve nazmettiğin salavat metnini artırmandır' dedi. Metni onun ölümünden sonra yazmıştım; bunu nereden bildiğini sordum. 'Vallahi nuru yedi gökte ve yedi yerde parladı; ona devam et ve artır' cevabını verdi. Müellif Allah'ın kalpleri zikir ve salavatla diriltmesini, kendisini ve sevdiklerini Peygamber'e komşu kılmasını, onu dünyada ve âhirette görmeyi lütfetmesini diler.

Onuncu latife:

Salavatın faziletine dair gördüğüm rüyalardan birinde bir tellâl, 'Resûlullah'ı ziyaret etmek isteyen bizimle gelsin' diye sesleniyordu. İnsanlarla birlikte yüksek bir odanın önüne geldim. Kapıyı solda arayınca beni sağ tarafa yönlendirdiler. İçeri girince Peygamber'in sahâbîleriyle oturduğunu gördüm; yaklaşırken aramıza bir bulut girdi, yüzlerini seçemedim. 'Sana salât ve selâm olsun, ey Allah'ın Resûlü; ailene salât, ashabına ve ev halkına Allah'ın rızası olsun. Seninle ilişkim böyle değil miydi?' dedim. Rüyamda Peygamber, 'Dünya örtüleri aramıza girdi. Biz seni dünyaya ve onun kaygısına dalmaktan sakındırıyoruz, sen yine kaygılanıyorsun' diyerek uzun süre beni uyardı. Kendimi talihsiz sanıp ağladım; 'Bana güvence vermemiş miydin?' diye sordum. 'Sen cennet ehlindensin' dedi. Allah'tan aramızdaki bulutu kaldırmasını istemesi için yalvardım. Bulut yavaş yavaş dağıldı; Peygamber'i ve sahâbîleri gördüm. Yaklaşıp yine verdiği güvenceyi sordum; 'Cennet ehlindensin. Biz sana kaygıyı bırak diyoruz, sen hâlâ kaygılanıyorsun' dedi. Bu son sözle uyandım. Müellif kalıcı olana yönelme, geçici olanın kaygısından kurtulma duasıyla kıssayı bitirir.

On birinci latife:

Önceki rüyadan bir gece sonra yine bir tellâlin, 'Resûlullah'ın kabrini ziyarete gitmek isteyen bizimle gelsin' dediğini gördüm. Bir toplulukla kabre geldik; salavat getirdik ve Allah'a dua ettik. 'Allah'ım, bana Peygamber'inin kabrini gösterdin; kendisi nerede? Önceden yüzünü görürdüm, şimdi yalnız kabrini görüyorum. Katındaki değerinin hürmetine onu yeniden göster' dedim. Peygamber yeşil giyimli kişilerle yüksek bir yerden inerek göründü. Beni görünce, 'Biz sana kaygıyı bırak diyoruz, sen yine kaygılanıyorsun' dedi. 'Ey Allah'ın Resûlü, gaflet hastasıyım; iyileşmem için Allah'a dua et' dedim. Yaklaşıp bir eliyle başımı tuttu; diğer eliyle üç kez vurup 'Allah seni iyileştirdi' dedi. Başımdan kalbime kar gibi soğuk ve tatlı bir şeyin indiğini; içimden başka bir şeyin ayaklarımdan toprağa çıktığını hissettim. Elini çekmeden kalbimin nurlandığını anlatır. Yeşil giysili, yüzleri aydınlık kişilere beni taşımalarını söyledi. Bir örtü serip beni oturttular; kendileri de binip havada yükseldik. Altımızda beyaz denizler, sonra çevresi yeşil bir deniz vardı. Korkuya kapıldım. Nurdan, ucu görünmeyen bir sütuna vardık. Üzerinde yeşil saray ve odalar; yeşil giyimli sakinler bulunuyordu. Saraylardan, bahçelerden, yüzlerden ve elbiselerden yeşil şimşek gibi ışık parlıyordu. Anlatı sonraki blokta sürer.

Oradakiler, 'Buraya otur; sen bu topluluktansın ve bu yerin sakinlerindensin' dediler. Allah ve Peygamber adına buranın adını sordum; 'Allah için birbirini sevenlerin yeşilliği' cevabını verdiler. Buraya nasıl eriştiğimi sorunca Peygamber'e salavat getirmeyi sevmemi ve onu diğer zikirler arasında öne çıkarmamı sebep gösterdiler. Orada salavat okurken uyanmışım; uyandığımda da salavat okuyordum. Allah'tan bizi ve sevdiklerimizi Firdevs-i a'lânın sakinlerinden kılmasını, dünyada ve âhirette Peygamber'i görmeyi lütfetmesini diledim.

On ikinci latife:

Bir gece, ölmüş kardeşlerimden birini rüyamda gördüm. Hâlini, Allah'ın kendisine nasıl muamele ettiğini sordum. 'Lütfuyla bana merhamet ve ikram etti' dedi. Benim durumumdan bir şey öğrenip öğrenmediğini sorunca, 'Sevin kardeşim, Allah katında sıddîklardansın' cevabını verdi. Bunun sebebini sorunca Peygamber'e salavatı nazmetmemi gösterdi. Bunlar rüyadaki karşılıklı konuşmadır.

On üçüncü latife:

Hükümet hizmetinde asker olan ve önceden tanıdığım iki kişiyi, ölümlerinden sonra rüyamda gördüm. 'Dünyadan göçtünüz mü? Allah size nasıl davrandı?' diye sordum. Allah'ın lütfuyla merhamet gördüklerini söylediler. Devlet hizmetinde öldüklerini hatırlatınca vebadan öldüklerini ve bu sebeple bağışlandıklarını anlattılar. Sonum hakkında bir şey bilip bilmediklerini sorunca, 'Sevin; Allah katında sıddîklardansın, senin için çok hayır var' dediler. Gerçekten öyle olup olmadığını yeminle sordum; salavatı nazmetmem sebebiyle böyle söylediklerini belirttiler. Ölmüş başka bir tanıdığımın durumunu sorunca onun da hayırda olduğunu söylediler. Uyanınca Allah'tan salavat vesilesiyle bize ve sevdiklerimize fayda dileğinde bulundum. Bunlar rüyadaki konuşmalardır.

On dördüncü latife:

Bir rüyamda Yahudi rahipleri peygamberlerin haberlerini ve elçilik delillerini tartışıyordu. Mûsâ ve Îsâ'nın delillerini sayıp Muhammed'in elçiliğinin delilini sordular. Vahyi, indirilen kitabı, ayın yarılmasını, ağaçların secdesini, taşların selâmını ve cansız varlıkların konuşmasını saydım. Yerlerin ve göklerin Rabbi'nin ona salât etmesini de andım. Mucizenin Allah'ın 'Kulum benden bildirdiklerinde doğrudur' demesi yerine geçtiğini söyledim. Biri hak verdi, ötekiler ne onayladı ne yalanladı. Bir tellâl Peygamber'i görmek isteyenleri çağırdı. Hep birlikte aktığı su süt gibi beyaz, kardan soğuk, baldan tatlı bir kaynağa vardık. Peygamber yanında Cebrâil'le oturuyordu. Selâm verdim; Peygamber bana Cebrâil'e de selâm vermemi söyledi. İkisinden dua istedim, dua ettiler. Peygamber'den eliyle su içirmesini rica ettim; iki eliyle üç avuç verdi. Sonra Cebrâil'den istedim; Peygamber'in buyruğuyla o da verdi. Her içişimde bir niyet ettim. Uyanınca Allah'tan o niyetlere eriştirmesini diledim. Müellif, bu rüyada salavatın fazileti açıkça konuşulmasa da gördüğü hayrı onun bereketine bağlar.

On beşinci latife:

Bir gece Peygamber’i rüyasında gördüğünü; kendisi, annesi, babası ve Ali’ye kadar adlarını tek tek saydığı ataları için güvence verildiğini anlatır. Her cuma gecesi onu görmek isteyince rüyada ‘Perşembe günü oruç tut, cuma gecesi ibadete kalk ve bana salavatı çoğalt’ cevabını aldı. Ardından birlikte atla gittiklerini, Peygamber’in avladığı kuşu kestiğini görür. Keserken ‘Bismillâhi vallâhu ekber’ dediğini, rüyada Peygamber’in isterse Muhammed’e salavatla başlayan başka bir sözün de yeterli olacağını söylediğini aktarır. Anlatıcı, kuşu kesmesini nefsin zikirle terbiye edilmesi olarak yorumlar ve Şâfiî mezhebinde kesim sırasında salavatı meşru gördüğünü belirtir. [Rüyadaki bir ifade, kesim için fıkhî hüküm belirleyen bağımsız delil sayılamaz; bu onun yorumudur.]

On altıncı latife:

Salavatla ilgili başka bir rüyamda bir grup cine rastladım. Nereden geldiklerini sorunca akrabamız olan birinin yanından geldiklerini, Mekke'ye ve Peygamber'in kabrine gideceklerini söylediler. Beni de götürmelerini istedim. Aralarına alıp şimşek gibi havada taşıdılar; bir saat geçmeden Mekke'ye inip Kâbe'yi gösterdiler. Onlarla tavaf ettim. Aynı hızla Medine'ye, Peygamber'in mescidine geldik. Oturunca çok güzel görünüşlü biri, içinde tirid ve bal bulunan bir tepsi getirip yememi istedi. Önce Peygamber'i görmek istediğimi söyleyince, 'Ye, birazdan gelip onu göreceksin' dedi. Bir saatten kısa sürede evimden Mekke'ye, ardından Medine'ye gelmeme şaşırdım; beni getirenlerin kim olduklarını sormamıştım. Allah, Peygamber ve Süleyman b. Dâvûd adına sorunca boyunlarını yere eğip Medine'de oturan mümin cinlerden olduklarını söylediler. Yeniden Peygamber'i görmek isteyince yemekten sonra göreceğimi belirttiler. Yedim ve dışarı çıktık. Peygamber bir toplulukla yaklaşıyordu; boyu ve omuzlarıyla onlardan daha yüksek görünüyordu. Beni görünce 'Ey Ahmed, bütün hayrı bir anda toplamak istiyorsun. Kendine yumuşak davran. Sana düşen ibadetle talebelere hizmeti birleştirmektir; ilk arkadaşlarınla kal...' dedi. Sözü sonraki blokta devam eder.

Rüyadaki söz ‘Bana salavatı çoğalt; her hayır senin olsun’ diye tamamlanır. Güvence isteyince yine salavat öğütlenir ve ‘İstediğinin hepsi senin olsun’ sözüyle uyandığını söyler. Kendisi, yakınları, şeyhleri ve bütün müminler için bağışlanma diler; Allah’a hamd, Peygamber’e, âline ve peygamber kardeşlerine salât ve selâmla bitirir.

On yedinci latife:

Bir gece son vakitte kalktım; abdest alıp gücüm yettiğince namaz kıldım. Fecri beklerken sırtımı duvara yasladım ve uyukladım. Rüyamda yanımdan yürüyen bir topluluk gördüm; onlara katıldım. Yaşça bana yakın, görünüşünü beğendiğim bir gence yaklaştım. Allah ve Peygamber adına kim olduklarını sordum. Genç, arkadaşlarından gizleyerek mümin cinlerden olduklarını, cinlerden ibadet ehli birini ziyaret etmeye gittiklerini söyledi. Ben de ona karşılık verdim; anlatı sonraki blokta devam eder.

Allah ve peygamberlerin sayısı adına tekrar yemin ettirerek kim olduklarını sordum. Yanımızdakilerin de işiteceği biçimde, 'Biz mümin cinlerden bir topluluğuz' dedi. Tanımadığım bir şehre varınca evine davet etti; annesinin beni görmesini istedi. İçeri girip annesine selâm verdim. O da 'Sen Ahmed b. Sâbit misin?' diye sordu. Beni salavat metnini nazmetmeye başladığım andan beri tanıdıklarını söyledi. Velilerden kiminle görüşüp hizmet ettiklerini sorunca, Arrûs imaretindeki Muhammed es-Sa'dî dışında kimseyi tanımadıklarını anlattı. 'Allah'ın başka velisi yok mu?' dedim. Onun insanlarca gizli, kendilerince açıkça bilinen bir zât olduğunu söyledi. Genç elimden tutup ziyaret etmeye geldiğimiz sâlih kişinin yanına götürdü. Yüksek bir yerde, çevresindeki toplulukla Allah'ı anıyor ve Peygamber'e salavat getiriyordu. 'Ey insanların efendisi, güneş de ay da senin yüzünden daha parlak doğmadı' mânasındaki sözleri tekrarlıyorlardı. Beni görünce kalkıp selâm verdi, elimi tutarak yanına oturttu. Çevresindekiler sustu. 'İşte arkadaşlığını istediğiniz Ahmed b. Sâbit' deyince hepsi ayağa kalktı. Anlatı sonraki blokta sürer.

O kişiye, 'Beni nereden tanıyorsun? Belki övdüğün Ahmed b. Sâbit başkasıdır' dedim. Bulunduğum yeri söyleyerek beni işaret etti. Ben de kendimi tanıttım. Ne zamandan beri tanıdığını sorunca, Peygamber'e salavatı nazmetmeye başladığım günden beri bildiğini; Allah katındaki hayırdan dolayı sevinmemi ve korkmamamı söyledi. Adını ve soyunu sorunca 'Allah'ın kulu Hancere b. Muhammed'im; Vâkvâk şehrindenim, cinleri ziyarete geldim' dedi. Salavat hakkında öğütler verip hayır müjdeledi. Müellif Allah'ın lütfunun artmasını diler. Sonra kişi sabah ezanına başladı; 'Namaz uykudan hayırlıdır' yerine 'İbadet tek ve Kahhâr olan Allah içindir' dedi. Elimi tutup 'Kalk, sabah namazını kıl' diye seslendi. Bulunduğum yerde, duvara dayanmış hâlde uyandım. Fecri gözetleyen arkadaşıma sorunca önce bulutun gökyüzünü örttüğünü, sonra açılıp fecrin belirdiğini söyledi. Güzelce abdest alıp namaz kıldım. Bildiğim ve bilmediğim bütün övgülerle Allah'a hamd eder, Muhammed'e, ailesine ve ashabına salât ve selâm dilerim. Allah'ım, velilerine verdiğinden bize de ver; seçkinlerine lütfettiğinden bize de lütfet. Senden başka rab ve ilah yoktur.

On sekizinci latife: Anlatıcı bunun uyku rüyası değil, uyanıkken gördüğü bir hâl olduğunu ileri sürer.

Bir halvetteyken biri gelip yoksulluğundan ve kaygısından söz ederek beni meşgul etti. Elindeki dört köşeli bir şeyi onarmamı istedi; alınca bunun mushaf olduğunu gördüm ve düzelttim. Adam gittikten sonra başka biri, bunun ona yarar sağlamayacağını, benim içinse endişe edildiğini söyledi. İki namaz arasında ağladım. Ardından bir kişi, Peygamber ve Mekke'deki Sîdî Hâlid vesilesiyle Allah'a yönelmemi öğütledi. Gece boyunca dua ettim. Ertesi gün bir sâlihi ziyarete giderken evinin yakınında akşam namazı vakti girdi. Namaza durunca çevremde bir topluluk belirdiğini, göz açıp kapayıncaya kadar araya duvar örüldüğünü anlatır. Sıkıntıya kapılsa da namazı kesmez. Uyanıkken gördüğünü söylediği bu hâlde Peygamber'in elini tutup onu halkaya kattığını, 'Ben insanların şefaatçisiyim' dediğini aktarır. Namazı bitirip ziyaret edeceği veliye varınca adam duvarı sorar; anlatıcı gördüğünün ötesine henüz geçemediğini belirtir. Veli başını eğip bir süre sonra 'Kemerin bağları çözülmüş, halkaya alınmışsın; Allah'a hamdet' der. Anlatıcı bunu kendi yeterliliğinden değil, Allah'ın lütfundan sayar ve lütfun artmasını diler. Bu, uyanıklık müşahedesi iddiasıdır.

On dokuzuncu latife:

Salavatın faziletine dair bir başka rüyada kendimi ateşin içinde gördüm; Allah bizi ondan korusun. Salavat getirdiğim için ateş bana zarar vermiyordu. Dostumun eşi olan bir kadın gelip, 'Dostunla ben ateşteyiz, biliyor musun?' dedi. Üzüldüm, onların bulunduğu yere girdim; katran dolu bir kap vardı. Kadın bunun onun içeceği olduğunu söyledi. Dışarıdan sâlih görünen dostuma bunun neden verildiğini sorunca helâl ve haram malı bir arada topladığı için hesaba çekildiğini anlattı. Ateşte hendekler ve vadiler gördüm. Sonra göğe yükseldim; meleklerin Allah'ı tesbih ve tevhid edişini işittim. Bir ses hayır ehlinden olduğumu müjdeledi. Yeniden aşağı inince kapı açıldı; dostum çıktı ve 'Allah senin sebebinle, Peygamber'e salavatın hürmetine bizi kurtardı' dedi. Ardından çok güzel bir yere, yüksek bir odaya girdim. Orada çok güzel bir kadın kardan beyaz bir hamuru yoğuruyordu. İçinde uzun bir saç teli gördüm; hamuru bozduğunu söyleyip çıkarmasını istedim. 'Ben onu çıkaramam; gücü sende. Bu, kalbinde kalan dünya sevgisidir. İstersen çıkar, istersen bırak' dedi. Bu sözle uyandım. Rüyanın sonunda bir kişi, sürekli âkıbetini soran dayımın Allah'ın velilerinden olduğunu, fakat bu hâlinin kıyamete dek gizli kalacağını söyledi. Gördüklerime sevinsem de saç teli beni ürküttü. Rüya nakilleri burada biter.

Sidi Ahmed b. Sâbit el-Mağribî’nin rüyaları

Sidi Ahmed b. Sâbit el-Mağribî’nin rüyaları. Müellif onun bereketinden yararlanmayı ve peygamberlerin sonuncusu Muhammed’e salât ve selâmın kendisine sağladığı faydalardan nasip almayı diler.

Yirminci latife:

İbnü’n-Nu‘mân, Misbâhu’z-Zalâm’da sayısız âlimin rüyada iyi durumda görüldüğünü, bunun sebebi sorulduğunda Peygamber’e çok salavat getirdiklerini söylediklerini aktarır.

Yirmi birinci latife:

Abdullah b. Abdülhakem, Şâfiî’yi rüyasında gördüğünü anlatır. ‘Allah sana ne yaptı?’ diye sorunca onun bağışlanıp gelin gibi süslenerek cennete götürüldüğünü söylediğini aktarır. Sebebini sorunca er-Risâle’de yazdığı şu salavatın gösterildiğini söyler: ‘Zikredenlerin onu andığı sayısınca ve gafillerin onu anmayı unuttuğu sayısınca Allah Muhammed’e salât etsin.’ Sabah er-Risâle’ye bakınca sözü orada bulduğunu söyler. Nümeyrî, İbn Beşküvâl ve İbn Mesdî bu rüya naklini aktarır.

Yirmi ikinci latife:

Müzenî, Şâfiî’yi ölümünden sonra rüyasında gördüğünü ve bağışlandığını işittiğini anlatır. Sebep olarak er-Risâle’deki ‘Allah’ım, onu zikredenler her andığında Muhammed’e salât et; gafiller onu her unuttuğunda da Muhammed’e salât et’ sözünün söylendiğini aktarır. Berrâd el-Menâmât’ta, İbn Mesdî de onun yoluyla nakleder.

Yirmi üçüncü latife:

Beyhakî’nin el-Menâkıb’da aktardığı rüyada Ebü’l-Hasan eş-Şâfiî, Peygamber’e er-Risâle’deki ‘Onu zikredenler andıkça ve gafiller anmayı unuttukça Allah Muhammed’e salât etsin’ sözü sebebiyle Şâfiî’ye ne karşılık verildiğini sorar. Rüyada onun kıyamet günü hesap için durdurulmayacağı cevabını aldığını söyler. Teymî ve Ebü’l-Yemen b. Asâkir de ‘Her zikreden andıkça ve her gafil unutunca’ lafzıyla benzerini nakleder.

Yirmi dördüncü latife:

Sa‘d ez-Zencânî’nin naklinde Mısır’da Ebû Saîd el-Hayyât adlı, insanlara karışmayan zâhidin birden İbn Reşîk’in meclisine devam etmeye başladığı anlatılır. Sebebini soranlara, Peygamber’i rüyada gördüğünü ve o mecliste çok salavat getirildiği için katılmasının istendiğini söyledi. Reşîd el-Attâr, Teymî ve Ebü’l-Yemen b. Asâkir aktarır.

Yirmi beşinci latife:

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Mansûr öldükten sonra Şîrazlı biri onu caminin mihrabında bir hülle ve mücevherli taçla rüyasında görür. Bağışlanıp cennete girdiğini ve bu ikramın Peygamber’e çok salavat getirmesi sebebiyle olduğunu söylediğini aktarır. Nümeyrî ve İbn Beşküvâl nakleder.

Yirmi altıncı latife:

Bir sûfî, hayattayken uygunsuz davranışlarıyla tanınan Mustah lakaplı kişiyi ölümünden sonra rüyasında görür. Bağışlandığını söyleyince sebebini sorar: Hadis imlâ eden bir şeyh salavat getirmiş; Mustah yüksek sesle ona katılınca bütün meclis duyup salavat getirmiş, o gün oradakilerin hepsi bağışlanmış. İbn Beşküvâl aktarır.

Yirmi yedinci latife:

Ebü’l-Hasan el-Bağdâdî ed-Dârimî, vefat etmiş Ebû Abdullah b. Hâmid’i rüyasında birkaç kez gördüğünü ve bağışlandığı cevabını aldığını aktarır. Cennete sokacak bir amel sorunca önce her rekâtında İhlâs sûresini bin kez okuyacağı bin rekât namaz söylenir. Buna güç yetiremeyeceğini belirtince her gece Muhammed Peygamber’e bin salavat getirmesi öğütlenir. Dârimî bunu yaptığını söyler; İbn Beşküvâl nakleder.

Yirmi sekizinci latife:

Bir kimse Ebû Hafs el-Kâğdî’yi ölümünden sonra rüyasında görür. Bağışlanıp cennete alındığını söyleyince sebebini sorar. Günahlarıyla Peygamber’e salavatlarının sayıldığını, salavatların daha çok gelmesi üzerine hesaba çekilmeden cennete gönderildiğini anlattığını aktarır. İbn Beşküvâl nakleder.

Yirmi dokuzuncu latife:

Salih biri rüyasında çirkin bir suret görür. ‘Kimsin?’ diye sorunca ‘Kötü amelinim’ der. Kurtuluşu sorulduğunda ‘Seçilmiş Muhammed’e çok salavat getirmekle’ cevabını aldığını anlatır.

Otuzuncu latife:

İbn Sa‘d es-Sem‘ânî’nin naklinde Hüseyin b. Ahmed el-Kevvâz el-Bistâmî, Ebû Sâlih el-Müezzin’i rüyada görmek için dua eder. Onu iyi hâlde görünce âhiretteki durumunu sorar. ‘Peygamber’e çok salavat getirmeseydim helâke uğrardım’ dediğini aktarır. Görüşmeyi ve kavuşmayı sorunca bunun altında bir karşılığa bile razı oldukları cevabını alır ve ağlayarak uyanır.

Otuz birinci latife:

Şiblî bir komşusunu ölümünden sonra rüyasında görür. Komşu kabirde iki meleğin soruları karşısında dilinin tutulduğunu, bunun dünyada dilini ihmale karşılık olduğunu düşündüğünü anlatır. Melekler yaklaşırken güzel ve hoş kokulu bir kişi onu korumuş, cevaplarını hatırlatmıştır. Kim olduğunu sorunca ‘Peygamber’e çok salavat getirmen sebebiyle yaratıldım; her sıkıntıda sana yardım etmekle görevlendirildim’ cevabını alır. İbn Beşküvâl nakleder.

Otuz ikinci latife:

Şifâü'l-eskâm'ın yazarı Ebû Saîd el-Kureşî, önceki kıssadan sonra 821 yılında Yemen'de yaşadığı bir olayı anlatır. Sultan en-Nâsır'ın huzurunda İbn Seyyidinnâs el-Ya'murî'nin Uyûnü'l-eser fî'l-megâzî ve's-siyer adlı siyerini istinsah ediyordu. Asıl nüsha iki büyük cilt hâlindeydi ve yazısı süssüzdü. Sultan onu okunaklı, harekeli bir hatla tek cilt olarak yeniden yazdırmak, başlıklarını altın, nokta işaretlerini lâcivert, kenarlarını renkli mürekkeple süsletmek istedi. Kaynaktaki cümle sonraki blokta sürer.

Kırmızı mürekkeple yazma işi, Peygamber'e sevgi niyetiyle yürütülüyordu. Asıl nüshada Peygamber'in adı geçen yerlerde salavatın yalnız bir kısaltmayla yazıldığını gördüm. Bunu beğenmeyip bereketi tam olsun diye 'Allah ona salât ve selâm eylesin' ibaresinin on beş harfini eksiksiz yazdım. İçimden, siyerin başından sonuna bunu sürdürürsem ayrıca büyük bir lütfa erişeceğimi umdum. Nüsha bitip Mekke'ye yolculuğa hazırlanırken, bana karşı kötü niyetli biri tarafından yazıldığı hâlde bana nispet edilen bir kâğıt sultanın eline ulaştı. Haber yayıldı. Gece boyunca korku içinde 'Ey Allah'ın Resûlü, sana salât ve selâmı tamamlamamın karşılığı böyle bir felaket olmamalı' diye dua ettim. Sabah görevliler, büyük tüccarlar, kadılar, âlimler ve sâlihler bir mecliste toplandı. O günün hâline Hûd 11:103 ayetini uygun gördüm: İnsanların toplandığı, tanık olunan bir gün. Ardından sultanın fermanı açılıp okundu. Âyetin harekeli lafzı alıntı alanındadır.

Ferman büyük mecliste açıldı. Allah'a hamdden sonra, sınır kentindeki görevlilere şu talimat yazılıydı: 'Bize ulaştırılan kâğıdı inceleyin ve adı geçen kişiye gösterin. Kendi el yazısı olduğunu kabul ederse, kâğıdı gördüğümüzü, içeriğini anladığımızı, kendisini bağışladığımızı ve üzerindeki yükümlülüğü kaldırdığımızı söyleyin. Hazinedarı çağırıp yol azığı olarak bin dinar hazırlatın. Para yanında olmadan huzura gelmesin; herkesin önünde teslim edin ki buradan gönlü hoş, gözü aydın, içi ferah ayrılsın. Bu, Peygamber'e hürmetimizdendir. Bizi seven ona ikram etsin.' Anlatıcı rahatlayıp sevindiğini, herkesin bunu Peygamber'in bereketine bağladığını söyler. Allah'ın beklentisini boşa çıkarmadığını düşünerek Sultan el-Melikü'n-Nâsır Ahmed b. İsmâil b. el-Abbâs için izzet, zafer ve iki dünyada yardım diler. Sonunda Nahl 16:128 ayetini anar: Allah sakınan ve iyilik yapanlarla beraberdir. Harekeli ayet alıntı alanındadır.

Otuz üçüncü latife:

Kutup el-Halebî’nin naklinde Ebû İshak İbrâhim b. Ali b. Atıyye, Peygamber’i rüyasında görüp şefaatini isteyince ‘Bana salavatı çoğalt’ cevabını aldığını söyler.

Otuz dördüncü latife:

Semerkandî’nin Ravnakü’l-Mecâlis’inde Belh’te zengin bir tüccarın ölünce iki oğluna mal bıraktığı anlatılır. Miras arasında Peygamber’e ait olduğu kabul edilen üç saç teli vardır. Ağabey kalan üçüncü teli bölmeyi teklif eder; küçük kardeş buna saygısızlık sayarak üç teli kendi miras payı, ağabey de bütün malı alır. Küçük kardeş telleri saklayıp bakar ve Peygamber’e salavat getirir. Zamanla ağabeyin malı tükenir, küçüğün malı artar. Ölümünden sonra salih biri onu ve Peygamber’i rüyasında görür. Rüyada, ihtiyacı olanların o kişinin kabrine gidip Allah’a dua edebilecekleri söylenir. İnsanların kabre saygıyla gittikleri anlatılır. [Saç tellerinin aidiyeti ve rüya nakli ayrıca doğrulanmış değildir.]

Otuz beşinci latife:

Kastallânî yoksulluğunu Peygamber’e rüyasında anlattığını ve şu duayı öğrendiğini söyler: ‘Allah’ım, Muhammed’e ve âline salât et. Bize Senin helâl, temiz ve bereketli rızkından, insanlardan istemekten yüzümüzü koruyacak miktarda bağışla. Ona yorulmadan, zahmete, minnete ve sorumluluğa düşmeden erişeceğimiz kolay bir yol aç. Haramı nerede ve kimde olursa olsun bizden uzak tut. Onun ehliyle aramıza gir, onların ellerini ve gönüllerini bizden çevir ki yalnız Senin hoşnut olduğun işler içinde bulunup nimetlerini yalnız sevdiğin şeylerde kullanalım, ey merhametlilerin en merhametlisi.’

Otuz altıncı latife:

Bir kadın Hasan-ı Basrî'ye gelip küçük kızının öldüğünü, onu rüyasında görmek istediğini söyler. Hasan, yatsıdan sonra dört rekât namaz kılmasını, her rekâtta Fâtiha ile Tekâsür sûrelerini birer kez okumasını, sonra uzanıp uyuyuncaya kadar Peygamber'e salavat getirmesini öğütler. Kadın uygulayıp rüyasında kızını katran giysili, elleri bağlı ve ayakları ateş zincirli hâlde gördüğünü söyler. Hasan ona kız adına sadaka vermesini tavsiye eder. Aynı gece Hasan, kızın cennet bahçesinde, başında nurdan taçla güzel bir taht üzerinde oturduğunu gördüğünü anlatır. Kız kendisini tanıtır. Annesinin gördüğü azap hâlini doğrular; fakat mezarlarının yanından geçen sâlih bir kişinin bir kez salavat getirip sevabını onlara bağışladığını, bunun üzerine kendisi de dâhil yetmiş bin kişinin azaptan kurtulduğunu ileri sürer. Kurtubî, kıssayı et-Tezkire'de nakleder. Namaz ve sayı dâhil olağanüstü sonuçlar bu rüya anlatısına aittir; genel bir hüküm olarak doğrulanmış değildir.

Otuz yedinci latife:

Muhammed b. Saîd b. Mutarrif, her gece yatarken Peygamber’e belirlediği sayıda salavat getirmeyi âdet edindiğini anlatır. Bir gece sayıyı tamamlayıp uyukladığında Peygamber’i rüyasında odasına girerken görür; odayı nûr aydınlatır. Rüyada Peygamber’in ‘Bana çok salavat getiren ağzını ver de öpeyim’ dediğini; utandığı için yanağından öptüğünü söyler. Korkuyla uyanıp eşini uyandırdığında evde misk kokusu bulunduğunu, eşinin sekiz gün yanağında bu kokuyu hissettiğini aktarır. İbn Beşküvâl nakleder.

Otuz sekizinci latife:

Ebü’l-Fazl el-Karmisânî’nin yanına Horasanlı bir adam gelip, Peygamber’i Medine mescidinde rüyasında gördüğünü ve Hemedan’a gidince Fazl b. Zîrek’e selâm iletmesinin istendiğini söyler. Rüyada bunun sebebi, her gün yüz salavat getirmesi olarak belirtilmiştir. Fazl’ın okuduğu söz şöyledir: ‘Allah’ım, ümmî Peygamber Muhammed’e ve âline salât et. Allah, Muhammed’e bizim adımıza layık olduğu karşılığı versin.’ Gelen kişi onu önceden tanımadığını ve adını rüyada öğrendiğini söyler. Fazl, ikram teklif ettiğinde adam ‘Resûlullah’ın selâmını dünya malı karşılığında satmam’ diyerek reddeder ve gider.

Otuz dokuzuncu latife:

Muhammed b. Mâlik, Bağdat'a Ebû Bekir b. Mücâhid'den kıraat öğrenmeye gittiğini anlatır. Bir gün topluca okurken eski sarık, gömlek ve örtü giyen yaşlı biri gelir. İbn Mücâhid kalkıp onu kendi yerine oturtur, ailesini sorar. Adam o gece çocuğu doğduğunu, evdekilerin yağ ve bal istediğini, fakat hiç parası olmadığını söyler. İbn Mücâhid, onun için üzgün uyuduğu gece gördüğü rüyayı anlatır: Peygamber, vezir Ali b. Îsâ'ya selâm iletmesini ve gizli bir işaret vermesini istemiştir. Vezir her cuma gecesi bin salavat getirmeden uyumaz; o gece yedi yüze geldiğinde halifenin elçisiyle çağrılıp dönünce bini tamamlamıştır. Rüyadaki talep, yeni doğan çocuğun babasına yüz dinar verilmesidir. İbn Mücâhid adamla vezirin evine gider. Vezir haberi dinleyince ayağa kalkıp onu yerine oturtur, anlatılan gizli ameli doğrular. Babaya yüz dinar verir. Sonra İbn Mücâhid'e müjde için yüz dinar, yol zahmeti için bir yüz daha ve devamında toplam bin dinara ulaşan para teklif eder. İbn Mücâhid, kendisine söylenenin yalnız çocuğun babasına yüz dinar verilmesi olduğunu belirtip fazlasını kabul etmez. Bu rüyaya dayalı yardım kıssasıdır.

Kırkıncı latife:

Abdürrahîm b. Abdürrahîm, hamamda düşüp elini incittiğini, elinin şiştiğini ve gece ağrıdığını anlatır. Peygamber’i rüyasında görüp ‘Ey oğlum, salavatın beni özletti’ sözünü işittiğini; sabah şiş ve ağrının geçtiğini söyler. İbnü’n-Nu‘mân aktarır.

Kırk birinci latife:

Hâfız Ebû Mûsâ, İbn Beşküvâl ve Abdülganî b. Saîd'in isnadla aktardığına göre Ebû Bekir b. Muhammed b. Ömer, Ebû Bekir b. Mücâhid'in yanındayken Şiblî gelir. İbn Mücâhid ayağa kalkar, ona sarılır ve iki gözünün arasından öper. Oradaki biri, Bağdat'ta birçok kişi Şiblî'yi deli sayarken ona niçin böyle hürmet ettiğini sorar. İbn Mücâhid rüyasında Peygamber'in Şiblî'yi aynı biçimde karşıladığını gördüğünü söyler. Rüyasında bunun sebebini sorduğunda, Şiblî'nin namazlarından sonra Tevbe 9:128–129 âyetlerini okuyup ardından Peygamber'e salavat getirdiği cevabını aldığını anlatır. Âyetlerin harekeli lafzı alıntı alanındadır.

Başka bir rivayete göre Şiblî her farz namazdan sonra Tevbe sûresinin son iki âyetini okur, ardından üç defa 'Allah sana salât eylesin, ey efendimiz Muhammed' derdi. Yanına geldiğinde ona ne okuduğunu sordum; aynı şeyi anlattı. İbn Beşküvâl, Ebü'l-Kâsım el-Haffâf yoluyla daha uzun bir anlatı verir. Haffâf, Ebû Bekir künyeli Allah dostu birinin yanında Kur'an okurken Şiblî'nin âlim Ebü't-Tayyib'in yanına geldiğini anlatır; kıssanın sonunda Şiblî, Ebû Bekir b. Mücâhid'in mescidine gider. İbn Mücâhid ayağa kalkınca arkadaşları, 'Vezir Ali b. Îsâ için kalkmadın, Şiblî için kalkıyorsun' diye sorar. İbn Mücâhid, 'Resûlullah'ın yücelttiği kişiye nasıl hürmet etmem?' der: Rüyasında Peygamber'in, ertesi gün cennet ehlinden birinin geleceğini ve ona ikram etmesini istediğini görmüştür. Şiblî'yi ağırladıktan iki gece veya daha sonra yine rüyasında, 'Cennet ehlinden birini ağırladığın gibi Allah da sana ikram etsin' sözünü işitir. Sebebini sorunca Şiblî'nin seksen yıldır beş vakit namazın ardından Peygamber'i anıp Tevbe'nin son iki âyetini okuduğu söylenir.

Kırk ikinci latife:

Fâkihânî'nin el-Fecrü'l-münîr'de aktardığına göre görme engelli Mûsâ adlı şeyh denizde, gemileri batırmasıyla bilinen sert bir fırtınaya yakalanır. Uyuduğunda rüyasında Peygamber'in, gemidekilere bir salavatı bin defa söylemelerini iletmesini istediğini anlatır. Salavatta bütün korku ve afetlerden kurtuluş, ihtiyaçların giderilmesi, günahların temizlenmesi, derecelerin yükseltilmesi ve hayatta ve ölümden sonra hayırların en ileri gayelerine ulaşma dilenir. Uyandığında bunu gemidekilere söyler; yaklaşık üç yüz kez okuduklarında rüzgârın dindiğini anlatır. Bu rüya kıssasında istenen sayı bin, fiilen okunduğu söylenen sayı yaklaşık üç yüzdür. Salavatın tam harekeli Arapçası ve Türkçe anlamı alıntı alanındadır.

Mecd el-Lugavî aynı salavatı benzer bir isnadla aktarır. Hasan b. Ali el-Üsvânî’nin, önemli bir iş veya sıkıntıda onu bin kez söyleyenin ferahlığa ve umduğuna erişeceğini söylediğini nakleder. [Bu sayı ve sonuç naklin iddiasıdır.]

Kırk üçüncü latife:

Şeyh Ebû Hafs Ömer b. el-Hasan es-Semerkandî, babası aracılığıyla Harem'de dinlediği bir adamı anlatır. Adam Kâbe'de, Arafat'ta, Minâ'da bulunduğu her yerde salavat getiriyordu. Semerkandî, her makamın kendine göre duası varken neden ayrıca dua veya nafile namazla uğraşmadığını sordu. Adam şöyle anlattı: Babamla Horasan'dan hacca çıktık. Kûfe'ye varınca hastalandı, hastalığı ağırlaştı ve öldü. Yüzünü örttüm; geri dönüp görmek için açınca yüzünü eşek yüzü gibi buldum. Bunu insanlara nasıl göstereceğimi bilemeyip üzüntü içinde yanında oturdum. Uyuklarken bir kişinin babamın yüzünü açıp baktığını, sonra tekrar örttüğünü gördüm. Neden böyle üzüldüğümü sordu. Babamın durumunu anlattım. 'Sevin, Allah bu hâli giderdi' dedi; yüzünü açtığımda ay gibi aydınlık görünüyordu. Kendisine kim olduğunu sorunca 'Ben Mustafa'yım' cevabını verdi. Elbisesinin ucuna tutunup açıklama istediğimde, babamın faiz yediğini; bu günaha ilişkin olarak ölümde yüzün dönüşeceğini söyledi. Fakat babam her gece yatmadan önce yüz kez salavat getirirmiş. Rüyadaki açıklamaya göre ümmetin amellerini bildiren melek onun durumunu iletmiş, Peygamber de dua etmişti. Uyandım, babamın yüzünü açınca dolunay gibi olduğunu gördüm; şükredip cenazesini hazırladım ve defnettim. Kabri başında uyku ile uyanıklık arasındayken bir ses duydum. Söz sonraki blokta tamamlanır. Bu, anlatıcının olağanüstü rüya kıssasıdır.

Sesin, babasına gösterilen ilginin sebebinin Resûlullah’a salât ve selâm olduğunu söylediğini aktarır.

Kırk dördüncü latife:

İbn Beşküvâl, Abdülvâhid b. Zeyd’den sürekli salavat getiren bir hacı arkadaşının hikâyesini aktarır. Adam önceki bir yolculukta babasıyla konakladığını, rüyasında babasının öldüğü ve yüzünün karardığı haberini aldığını söyler. Uyanıp baktığında öyle olduğunu görür. Yeniden uyukladığında dört kara kişinin demir sopalarla çevresinde durduğunu, yeşil giysili güzel yüzlü birinin gelip onları uzaklaştırdığını, babasının yüzünü eliyle sildiğini görür. Kişi kendini Muhammed Resûlullah olarak tanıtır. Uyandığında babasının yüzünün aydınlandığını görüp onu defnettiğini anlatır. Babasının çok salavat getirdiği belirtilir.

Kırk beşinci latife:

Fâkihânî’nin bir zâhidden naklettiği rüyada, iki insanın Allah için sevişip el sıkışmasına dair bir söz Peygamber’e sorulur. Rüyada onların ayrılmadan önce geçmiş ve gelecek günahlarının bağışlanacağı ve iki salavat arasındaki duanın geri çevrilmeyeceği söylenir. [Rüyada işitilen bir sözün hadis değeri ayrıca araştırılmalıdır.]

Sehâvî bu rüyayı, ‘Allah için birbirini seven iki kul yahut karşılaşan iki Müslüman el sıkışıp Peygamber’e salavat getirirse ayrılmadan önce günahları bağışlanır’ şeklindeki rivayetten sonra zikreder. Hasan b. Süfyân ve başkaları bunu Enes’ten nakletmiştir.

Kırk altıncı latife:

Mansûr b. Ammâr rüyada görülüp hâli sorulur. Allah’ın ona ‘İnsanları dünyadan sakındırırken kendin dünyayı istiyordun’ dediğini anlatır. Mansûr, her meclise Allah’a övgüyle başlayıp Peygamber’e salavat getirdiğini, sonra halka öğüt verdiğini söyler. Rüyada sözünün doğru kabul edildiği ve gökte melekler arasında Allah’ı övmesi için bir yer verildiği aktarılır. İbn Beşküvâl, Kuşeyrî yoluyla nakleder; metin hamd ve salavatla biter.

Kırk yedinci latife:

Hatîb el-Bağdâdî ve başkaları, Ebû Ali b. Şâzân’ın yanına tanımadıkları bir gencin gelip Peygamber’den rüyada selâm getirdiğini aktarır. Genç, kendisine Ebû Ali’nin mescidini sormasının ve selâm iletmesinin söylendiğini bildirir. Ebû Ali ağlar; hadis okurken Peygamber’in adı her geçtiğinde salavatı yinelemesi dışında buna layık bir amel bilmediğini söyler. İki üç ay sonra vefat ettiği nakledilir.

Kırk sekizinci latife:

Süfyân b. Uyeyne’nin naklinde, hadis yazan bir arkadaşı öldükten sonra rüyada yeni yeşil giysilerle görülür. Sebebini sorunca yazdığı her hadiste Peygamber’in adı geçtiğinde altına ‘Sallallâhu aleyhi ve sellem’ yazdığını, gördüğü ikramın buna karşılık olduğunu söyler. Hatîb ve İbn Beşküvâl aktarır.

Kırk dokuzuncu latife:

Süfyân b. Uyeyne’den gelen başka nakilde kardeş saydığı bir kişinin, hadis yazarken Peygamber’in adı geçtiğinde salavat yazmayı sevap umarak âdet edindiği, rüyada bağışlanmasını buna bağladığı anlatılır. Nümeyrî aktarır.

Ellinci latife:

Ca‘fer ez-Za‘ferânî, dayısının Ahmed b. Hanbel’i rüyada gördüğünü ve onun kitaplarda yazılan salavatların önlerinde nasıl parladığını anlattığını aktarır. İbn Beşküvâl rivayet eder.

Elli birinci latife:

Ebü’l-Hasan el-Meymûnî, ölümünden sonra Hasan b. Uyeyne’nin parmaklarında altın veya safran renkli güzel yazılar gördüğünü anlatır. Sebebini sorunca hadis yazmasına bağladığı cevabını alır. Teymî et-Tergīb’de nakleder.

Elli ikinci latife:

Sehâvî, Muhammed b. Zekiyyüddîn el-Münzirî’nin ölümünden sonra görüldüğü bir rüyayı senediyle aktarır. Rüyada insanlar sultanın gelişine sevinirken o, cennete girip Peygamber’in elini öptüklerini söyler. ‘Allah’ın elçisinden “Resûlullah dedi” diye eliyle yazan herkes cennette benimle olacaktır’ müjdesini işittiğini anlatır. Sehâvî bu haberin senedini sahih sayar ve lütufla gerçekleşmesini umar. [Bu isnad değerlendirmesi rüya naklinin aktarım zinciriyle ilgilidir; rüyadaki söz bağımsız bir hadis değildir.]

Elli üçüncü latife:

Hadis yazan ve çok ibadet eden Fazl adlı kişi, önce yazılarında Peygamber’in adı geçince salavat eklemediğini anlatır. Rüyada ‘Adımı yazarken veya anarken neden salavat getirmiyorsun?’ diye sorulduğunu; sonra yine rüyasında salavatının ulaştığını ve adı anıldığında ‘Sallallâhu aleyhi ve sellem’ demesinin istendiğini söyler. Hatîb, İbn Beşküvâl ve Teymî aktarır.

Elli dördüncü latife:

Ebû Süleyman’ın rüyasında Peygamber’in, hadiste adını anıp salavat getirdikten sonra neden ‘ve sellem’ sözünü bırakıp dört harfin her biri için on iyilikten vazgeçtiğini sorduğu nakledilir. [Sayı, rüyadaki söz olarak aktarılmıştır.]

Elli beşinci latife:

Ebü’l-Muzaffer Hennâd en-Nesefî, Peygamber’i rüyasında önce kendisine mesafeli gördüğünü anlatır. Hadis ve sünnet ehli olduğunu söyleyince rüyada ‘Salavat getirdiğinde neden selâm da eklemiyorsun?’ cevabını alır. Bundan sonra yazarken salavatın ardından ‘ve sellem’ eklediğini söyler.

Elli altıncı latife:

Muhammed b. Ebî Süleyman anlatır: Babamı rüyamda gördüm. Allah'ın kendisine ne yaptığını sordum. 'Beni bağışladı' dedi. Sebebini sorunca, yazdığı her hadiste Peygamber'e salavat yazmasını söyledi. Hatîb ve onun yoluyla İbn Beşküvâl nakleder.

Elli yedinci latife

Ubeydullah b. Ömer el-Kavârîrî'nin kâtiplik yapan bir komşusu öldü. Rüyasında ona durumunu sorduğunda, hadislerde Resûlullah'ın adını her yazışında salavat da yazması sebebiyle bağışlandığını söyledi. İbn Beşküvâl rivayet eder.

Elli sekizinci latife

Cafer b. Abdullah, Ebû Zür'a'yı gökte meleklere namaz kıldırırken gördüğünü anlatır. Bu mertebeye nasıl eriştiğini sorunca, kendi eliyle bir milyon hadis yazdığını ve Peygamber'in adı her geçtiğinde ona salavat getirdiğini söyledi. Ardından bir salavata on ilahî rahmet hakkındaki hadisi zikretti. İbn Asâkir nakleder.

Elli dokuzuncu latife

Sehâvî'nin İbnü's-Salâh, Sem'ânî ve diğer isnadlarla aktardığı rüyada İbn Benân el-İsfahânî, Peygamber'e İmam Şâfiî'ye özel bir lütufta bulunup bulunmadığını sorar. Rüyasında aldığı cevap, Şâfiî'nin hesaba çekilmemesi için dua edildiğidir. Sebep olarak onun, 'Allah'ım, ananlar onu her andığında ve gafiller onu anmaktan her gafil kaldığında Muhammed'e salât eyle' biçimindeki salavatı gösterilir. Sehâvî, er-Risâle'deki lafzın 'Ananlar andıkça ve gafiller zikrinden gafil kaldıkça Peygamberimiz Muhammed'e Allah salât eylesin' olduğunu ayrıca belirtir.

Altmışıncı latife

Beyhakî'nin aktardığı bir rüyada İmam Şâfiî, beş ibareyle salavat okuması sebebiyle bağışlandığını söyler. Bunlar, Peygamber'e salavat getirenlerin sayısınca, getirmeyenlerin sayısınca, Allah'ın emrettiği şekilde, O'nun sevdiği şekilde ve Peygamber'e layık olduğu şekilde salât dilenen cümlelerdir.

Altmış birinci latife

en-Necm'in sahibi Ebü'l-Abbâs el-İklîşî'nin cennette sevinçle yürüdüğünün rüyada görüldüğü anlatılır. Oraya nasıl ulaştığı sorulduğunda, Peygamber'e salavatın faziletini ele alan kendi el-Erbaîn adlı kitabında çok salavat getirmesini sebep gösterir.

Altmış ikinci latife

Nümeyrî, İbn Beşküvâl ve İbn Mesdî'nin Ebû Sâlih Abdullah b. Sâlih es-Sûfî yoluyla anlattığı rüyada bir hadis ehli, eserine Peygamber için salavat yazması sayesinde bağışlandığını söyler.

Altmış üçüncü latife

İbn Beşküvâl'in İsmâil b. Ali b. el-Müsennâ aracılığıyla babasından naklettiği rüyada bir hadis ehli, iki parmağıyla çokça salavat yazması sebebiyle bağışlandığını anlatır.

Altmış dördüncü latife

Ahmed b. Atâ er-Rûzbârî, Ebü'l-Kâsım el-Mervezî'den şöyle nakleder: Babamla gece karşılıklı hadis okurduk. Oturduğumuz yerde göğe uzanan bir nur sütunu görüldü. Bunun, hadis okurken Peygamber'e getirdiğimiz salavatın nuru olduğu söylendi. Hatîb ve ondan İbn Beşküvâl aktarır.

Altmış beşinci latife

İbrâhim b. Dârim, hadislerini yazarken 'Peygamber şöyle buyurdu, Allah ona salât eylesin' ibaresini de yazdığını anlatır. Rüyasında Peygamber'in yazılarından birine bakıp 'Bu güzel' dediğini görür. Hatîb ve İbn Beşküvâl rivayet eder. Ebû Mûsâ da ölümünden sonra rüyada görülen bazı hadis ehlinin, her hadiste salavat yazdıkları için bağışlandıklarını söylediklerini nakleder.

Altmış altıncı latife

Ölümünün ardından Hasan b. Reşîk'in iyi bir halde görüldüğü, bu durumun sebebini Peygamber'e çokça salavat getirmesi olarak anlattığı aktarılır. İbn Beşküvâl ve başkaları nakleder.

Altmış yedinci latife

Nümeyrî ve İbn Beşküvâl anlatır: Ebü'l-Abbâs el-Hayyât, Ebû Muhammed b. Reşîk'in meclisine geldi. Şeyh ona ikramda bulundu ve sunacağı bir şey olup olmadığını sordu. O, 'Okuyun' dedi; ardından şöyle anlattı: Rüyamda Resûlullah'ı gördüm. Bana, 'İbn Reşîk'in meclisine katıl; çünkü o mecliste bana şu kadar salavat getiriyor' buyurduğunu işittim.

Altmış sekizinci latife

İbn Asâkir'in Ebü'l-Abbâs İbn Abdiddâim'den naklettiği rüyada, bu ilim kitapları müstensihi, hadislerde Peygamber adından sonra yalnız salât yazıp selâmı yazmadığını anlatır. Rüyasında Resûlullah'ın kendisine selâm ibaresini de yazmasını söylediğini, dört harfin her birine on sevap bulunduğu için bundan mahrum kalmaması gerektiğini ifade ettiğini söyler. Metin, bu sayımın rüyada gösterildiğini ekler.

Altmış dokuzuncu latife

Hasan b. Mûsâ el-Hudrî, hadis yazarken hız kazanmak için salavatı atladığını anlatır. Rüyasında Peygamber'in kendisine Ebû Amr et-Taberî gibi neden salavat yazmadığını sorması üzerine korkuyla uyanır ve bundan sonra Peygamber'in adı geçen her hadise salavat yazmaya söz verir. İbn Beşküvâl rivayet eder.

Yetmişinci latife

Ebü'l-Hasan b. el-Attâr şöyle anlatır: Ebû Tâhir el-Muhallis bana kendi eliyle yazdığı hadis cüzlerini verdi. Peygamber'in adı geçtiğinde 'Allah ona salât ve pek çok kez selâm eylesin' ibaresini tekrar tekrar yazdığını gördüm. Niçin böyle yaptığını sordum. Gençliğinde hadis yazarken Peygamber'in adı geçse de salavatı yazmadığını söyledi. Rüyasında Peygamber'e yaklaşıp selâm verdiğinde onun yüz çevirdiğini; sebebi sorulunca 'Yazında beni anarken bana salavat getirmiyorsun' cevabını aldığını anlattı. O günden sonra adı geçtiğinde uzun salavat ve selâmı yazmaya başladığını söyledi. İbn Beşküvâl nakleder.

Yetmiş birinci latife

Hamza el-Kinânî, hadis yazarken salât ibaresini yazıp selâmı atladığını; rüyasında Peygamber'in kendisine salavatı neden tamamlamadığını sorduğunu anlatır. Bundan sonra selâmı da yazmıştır. İbnü's-Salâh nakleder; Şifâü'l-eskâm'da benzeri Ebü'l-Kâsım el-Mısrî hakkında aktarılır.

Yetmiş ikinci latife

Şifâü'l-eskâm'daki bir anlatıya göre bir âlim, Muvatta nüshasında salavatları tek harfli kısaltmaya indirerek bir nüshayı nüfuzlu birine sunar. İlk beğeninin ardından karşı taraf bunu fark edip onu uzaklaştırır. Anlatı, kişinin ölümüne kadar sıkıntı çektiğini söyler ve ilahî yardımdan mahrum kalmaktan Allah'a sığınır.

Yetmiş üçüncü latife

Şifâü'l-eskâm'da Yahyâ b. Mâlik'e, başka bir nakilde Ebû Zekeriyyâ el-Âbid'e dayandırılan şu Basra kıssası vardır: Bir arkadaşları, Basralı bir hadis müstensihinin kâğıttan tasarruf etmek için Peygamber'in adı geçtiğinde salavatı bilerek yazmadığını anlatmış. Daha sonra sağ elinde ağır bir yara yahut doku kaybı geliştiğini, bundan dolayı büyük acı çektiğini gördüğünü söylemiş. Bu, sebep ilişkisi doğrulanmamış bir menkıbedir.

Yetmiş dördüncü latife

Aynı eserde salavatı bir kısaltmayla yazan bir müstensihin elinin kesilmesine ilişkin bir menkıbe aktarılır.

Bir başkasının salavatı 'صلعم' diye kısaltarak yazdığı, ölümünden önce dilinin kesildiği anlatılır. 'Aleyhi's-salâtü ve's-selâm' yerine 'عليصم' yazan bir başkasının da bedeninin yarısının işlemez hâle geldiği söylenir. Bunlar eserde aktarılan menkıbelerdir.

Bir başkasının gözünü kaybettiği ve çarşıda insanlardan yardım istediği ileri sürülür. Alıntı burada biter.

Yetmiş beşinci latife

Kastallânî, Taberânî'nin rüyasında Peygamber'e kendisine ilham edildiğini söylediği bir hamd ve salavat duası okuduğunu aktarır: Hamd edenlerin ve etmeyenlerin sayısınca hamd, Allah'ın sevdiği şekilde hamd; salavat getirenlerin ve getirmeyenlerin sayısınca, Allah'ın sevdiği şekilde Muhammed'e salât dileme. Rüya anlatısında Peygamber'in tebessümü ve dişleri arasından nur görünmesi tasvir edilir.

Yetmiş altıncı latife

Şa'rânî'nin Tabakât'ına göre Ebü'l-Mevâhib eş-Şâzelî, Peygamber'i rüyasında gördüğünü, kendisini bırakmamasını istediğini anlatır. Rüyadaki cevap Kevser'e varma, Kevser sûresini okuma ve salavatla ilişkilendirilir; salavatın sevabını ona bağışladığı, Kevser sûresinin sevabını kendisine bırakması söylendiği belirtilir. Ayrıca amelinde veya sözünde kusur gördüğünde istiğfar ve tövbe duası okuması öğütlenir. Müellif bunu onun sözlerinden nakleder.

Yetmiş yedinci latife

Ebü'l-Mevâhib eş-Şâzelî şöyle derdi: Resûlullah'ı rüyamda gördüm; ağzımı öptü ve 'Gündüz bin, gece bin defa bana salavat getiren bu ağzı öpüyorum' dedi. Sonra, 'İnnâ a'taynâke'l-Kevser ne güzel; onu gece virdin yapsan' buyurdu. Ardından, 'Allah'ım, sıkıntılarımızı gider; sürçmelerimizi affet; hatalarımızı bağışla' diye dua etmemi, kendisine salavat getirmemi ve 'Peygamberlere selâm olsun; âlemlerin Rabbi Allah'a hamd olsun' dememi söylediğini anlattı.

Yetmiş sekizinci latife

Ebü'l-Mevâhib, rüyasında yüz bin kişiye şefaat edeceği söylendiğini; bunun gerekçesinin salavat sevabını Peygamber'e bağışlaması olarak açıklandığını anlatır. Bu rüyaya dayalı kişisel anlatıdır.

Yetmiş dokuzuncu latife

Ebü'l-Mevâhib şöyle der: Bin salavatlık virdimi tamamlamak için bir defasında acele ettim. Rüyamda Peygamber bana, 'Acele şeytandandır, bilmiyor musun?' dedi. Efendimiz Muhammed'e ve ailesine salât dileğini yavaş ve düzenli okumamı söyledi. Vakit daraldığında hızlı okumamda sakınca olmadığını; bunun fazilet bakımından bir öğüt olduğunu, başka türlü okunan salavatın da salavat sayılacağını belirtti. Başlangıçta ve bitişte birer defa tam salavatı söylemenin daha güzel olduğunu anlattı. Tam salavat olarak Muhammed'e ve ailesine, İbrâhim'e ve ailesine salât ve bereket dileyen İbrâhimî lafzı ve 'Ey Peygamber, sana selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi olsun' cümlesini söyledi. Müellif bunu Ebü'l-Mevâhib'in kendi sözünden naklettiğini belirtir; harekeli tam metin alıntı alanındadır.

Sekseninci latife

Aynı rüyalar silsilesinde, şeyhi Ebû Saîd es-Safrâvî'nin tam salavatı çok okuduğu, bitirince Allah'a hamdetmesinin iletilmesi gerektiği aktarılır.

Seksen birinci latife

Ebü'l-Mevâhib şöyle anlatır: Rüyamda Resûlullah'a, 'Sana salavatımın ve bazı başka amellerimin sevabını bağışladım. Sana bütün salavatımın sevabını ayırayım mı diye soran kişiye, «O zaman kaygın giderilir ve günahın bağışlanır» derken kastettiğin bu muydu?' diye sordum. 'Evet, kastım buydu; fakat şu ve şu amellerin sevabını kendine bırak, çünkü benim ona ihtiyacım yok' dediğini nakleder. Bu, onun rüya anlatımıdır.

Seksen ikinci latife

Ebü'l-Mevâhib, Merâî adlı kitabında Peygamber'i gördüğünü anlattığı rüyadan şunu nakleder: 855 yılı Şaban ayının yirmi üçüncü pazartesi günü sabah namazından sonra Bulak'taki Sittü'd-Dâr Camii'nde, Şemseddin'in oturduğu pencere yanında uyudum. Peygamber'i gördüm; başucuma oturdu. Ona salât ve selâm verip 'Selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi üzerine olsun, ey Peygamber' dedim. 'Ben Rabbimin kuluyum, sen de benim kulumsun' dedi. 'Evet, buna razıyım' dedim. 'Razıysan bana salavat getirirken tam salavatı söylemene engel olan nedir?' diye sordu. Uzun olduğunu söyledim. 'Başında ve sonunda birer kez olsun onu oku' dedi. Tam salavatın nasıl olduğunu sorunca İbrâhimî salavatın Muhammed'e ve ailesine salât ve bereket dileğiyle birlikte 'Ey Peygamber, sana selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi olsun' cümlesini öğretti. Arapça lafzı alıntı alanında tam olarak verilmiştir.

Seksen üçüncü latife

Muhammed el-Hanefî'nin menkıbelerinde gördüğüm, Şa'rânî'nin de Tabakât'ında andığı rüyayı, onun arkadaşlarından Şerîf en-Nu'mânî şöyle anlatır: 'Atam Resûlullah'ı büyük bir çadırda gördüm. Veliler birer birer gelip selâm veriyor, isimleri söylenince yanına oturuyorlardı. Sonra büyük bir kalabalık geldi ve Muhammed el-Hanefî'nin geldiği söylendi. Peygamber onu yanına oturttu. Ebû Bekir ve Ömer'e dönerek, «Bu adamı severim; yalnız şu sarığı hoşuma gitmiyor» dedi; sarık için kaynakta iki farklı sıfat nakledilir. Ebû Bekir, «İzin verir misin, ona ben sarık sarayım?» dedi. İzin verilince kendi sarığını çıkarıp Muhammed el-Hanefî'nin başına sardı ve sarığın ucunu sol taraftan sarkıttı.' Rüya burada biter.

Rüya Muhammed el-Hanefî'ye anlatıldığında kendisi ve meclistekiler ağladı. Şerîf en-Nu'mânî'ye, Peygamber'i yeniden görürse yaptığı gizli bir amel hakkında işaret sormasını istedi. Birkaç gün sonra onu rüyasında görüp sorunca, her akşam güneş battıktan sonra halvette okuduğu salavat işaret gösterildi: Allah'ın bildiklerinin sayısı, ağırlığı ve dolusu kadar ümmî Peygamber Muhammed'e, ailesine ve ashabına salât ve selâm. Muhammed el-Hanefî bunun kendi virdi olduğunu tasdik etti. Sarığının ucunu sarkıttı; meclistekiler de sarıklarını çıkarıp aynı biçimde sardılar. Muhammed el-Hanefî, binerken sarık ucunu sarkıtmayı sürdürdü ve eskiden binerken giydiği taylasanı ölümüne kadar bıraktı. Harekeli salavat alıntı alanındadır.

Seksen dördüncü latife

Hâfız Sehâvî şöyle anlatır: Yaşlılığımda salavat getirirken, salât, bereket ve selâmı tek cümlede birleştiren bir lafız okurdum. Rüyamda bana, 'Sen mi Peygamber'den daha güzel söz söylüyor ve kelimelerin mânasını daha iyi biliyorsun? Onun lafızları ayrı ayrı söylemesinde ayrıca bir mânâ olmasa böyle yapmazdı' denildi. Bunun üzerine istiğfar ettim. Gereklilik veya tavsiye söz konusu olduğunda bağlamına göre onun ayrı ayrı söylediği lafza döndüm. Uzun okumaya elverişli bir yerde de Allah'ın gönlüme getirdiği tazim ve hürmet sözlerini ekledim. Sehâvî'nin sözü budur. Harekeli kısa formül alıntı alanındadır.

Seksen beşinci latife

İbnü'l-Mülakkın'ın Hadâik'inden: Abdullah b. Selâm, kardeşi Osman'a uğradığında Osman rüyasında Peygamber'in kendisine su dolu bir kova verdiğini, doyasıya içip serinliğini hâlâ hissettiğini söyledi. Sebebini sorunca çok salavat getirdiğini anlattı.

Seksen altıncı latife

Vezir Ali b. Îsâ şöyle anlatır: Çok salavat getirirdim. Vezirlikten uzaklaştırıldığımda rüyamda bir eşeğe binmiş olduğumu ve Resûlullah'ı gördüm; onun için bineğimden indim. Bana, 'Yerine dön' dedi. Ertesi sabah yeniden vezirliğe atandım. Bunu salavatın bereketine bağlar. İbnü'l-Mülakkın Hadâik'te nakleder.

Seksen yedinci latife

İbnü'n-Nu'mân'ın Misbâhu'z-zalâm'ında Ebû Hafs el-Haddâd şöyle anlatır: Medine'de aç kaldım; on beş gündür yiyecek bulamamıştım. Karnımı Peygamber'in kabrinin duvarına dayadım, çokça salavat getirdim ve 'Ey Allah'ın Resûlü, misafirini doyur; açlık onu zayıf düşürdü' dedim. Uykuya daldım; rüyamda bana bir somun verdi. Onu yiyordum. Uyandığımda doymuştum ve ekmeğin yarısı elimdeydi. Bu, metnin menkıbe aktarımıdır.

Seksen sekizinci latife

İbnü'l-Mülakkın, Hadâik'te Kâbe'yi tavaf ederken sürekli salavat getiren bir gençten nakleder. Gence niçin böyle yaptığı sorulunca babasıyla hac yolculuğunu anlatır. Babası konak yerlerinden birinde hastalanıp ölünce yüzü kararmış, gözleri morarmış, karnı şişmişti. Genç gurbet elde bu hâlde öldüğüne ağlayıp uyumuş. Rüyasında beyaz giysili, güzel kokulu Peygamber'in babasına yaklaşıp yüzünü sıvazladığını, yüzünün süt gibi beyazladığını; karnını sıvazlayınca şişliğin indiğini görmüş. Rüyadaki sözde babasının çok günah işlediği, fakat çok salavat da getirdiği, sıkıntıya düşünce yardım istediği ve bu sebeple yardım gördüğü anlatılır. Bu, gencin rüya kıssasıdır.

Seksen dokuzuncu latife

İbnü'l-Mülakkın'ın Hadâik'inde Ebû Muhammed el-Cezerî anlatır: İkindiden sonra ribâtımıza solgun yüzlü, saçları dağınık, başı açık ve yalınayak genç bir fakir geldi. Abdestini yeniledi, iki rekât namaz kıldı; sonra başını bir tahtaya yaslayıp akşama kadar salavat getirdi. Halifenin elçisi bizi yemeğe çağırınca gence, 'Halifenin evine gelir misin?' dedim. Başını kaldırıp 'Halifenin evine gitmek istemiyorum; sıcak bir bulamaç arzuluyorum' dedi. Sözünü anlamadığım için önemsemedim. Kıssa sonraki paragrafta devam eder.

Genç adamın isteği topluluğun programına uymayınca Ebû Muhammed, onun yola yeni girip edep öğrenmediğini düşündü; kendisini bırakıp halifenin davetine gitti. Orada yemek yediler ve sohbet meclisine katıldılar; gece geç saatte ayrıldılar. Ribâta döndüğünde genci aynı yerde buldu. Seccadesinde uyuklarken rüyasında Peygamber'in ve diğer peygamberlerin bulunduğu topluluğu gördü. Yaklaşıp selâm verdi; Peygamber yüz çevirdi. Yeniden selâm verince yine yüz çevirdi. Hatasını sorunca, 'Ümmetimden yoksul bir kişi senden bir şey arzuladı, sen onu önemsemedin' cevabını aldı. Korkuyla uyandı. Gence yemek getirmek istediğinde yerinde bulamadı; kapı sesi üzerine arkasından çıktı. 'İstediğin yemeği getirelim' diye seslendi. Genç, 'Bir fakirin arzusunu yerine getirmek için yüz yirmi dört bin peygamberin şefaatini mi bekledin? Artık ihtiyacım yok' deyip ayrıldı. Bu konuşma rüyayla bağlantılı menkıbenin naklidir.

Doksanıncı latife

Abdülvâhid b. Zeyd şöyle anlatır: Hükümdarın hizmetinde çalışan, günahları ve Allah'tan gafil oluşuyla tanınan bir komşumuz vardı. Bir gece onu rüyamda Peygamber'le el ele gördüm. 'Ey Allah'ın Resûlü, bu kötü kul Allah'tan yüz çeviriyor; nasıl elinden tutuyorsun?' dedim. Rüyadaki cevap, 'Bunu biliyorum; onu Allah katında şefaat etmek için götürüyorum' oldu. Bunun sebebini sorduğumda her gece yatağına girerken bin salavat getirdiği, şefaatin kabulünün umulduğu söylendi. Sabah arkadaşlarıma rüyayı anlatırken o genç mescide ağlayarak girdi. Selâm verip yanıma oturdu; 'Elini uzat, Resûlullah beni sana tövbe etmek için gönderdi' dedi. Rüyamda geçen konuşmayı da anlattı. Tövbesinden sonra kendi rüyasını sordum. Peygamber'in elini tuttuğunu, salavatı sebebiyle kendisine şefaat edeceğini söylediğini; ardından Abdülvâhid'e gidip onun yanında tövbe etmesini ve doğru yolda durmasını istediğini anlattı.

Doksan birinci latife

Medine'de yaşayan Mahmûd el-Kürdî el-Kâdirî, Bâkiyâtü's-sâlihât adlı eserinde şöyle anlatır: Rüyamda Peygamber beni kucaklayıp kaldırdı; göğsüm göğsüne, alnım alnına yaklaştı. Bana, 'Bana çok salavat getirin' dedi ve hoşnutluğuyla müjdeledi. Gösterdiği yakınlıktan dolayı ağladım; onun gözlerinin de şefkatle yaşardığını gördüm. Yanaklarım ıslak uyandım. Hücrenin önüne gidince içeriden bazı müjdeler işittiğimi düşündüm; bunları halka anlatmayı uygun bulmadım. Aynı kitabın ilerleyen yerinde, uyanıkken hücrenin önünde selâmına cevap işittiğini ve Peygamber'in kabrinde diriliğine bunu delil saydığını da söyler. Bunlar yazarın şahsî tecrübe iddialarıdır. Müellif, Allah'ın dilediğine lütuf verdiğini söyleyerek nakli bitirir.

Doksan ikinci latife

Abdülcelîl el-Mağribî, Tenbîhü'l-enâm adlı kitabının girişinde salavat metinlerini yazarken gördüğü rüyayı anlatır: Bir katıra binip bir iş için önden gidenlere yetişmeye çalışır. Katır yorulunca onu yürütür; bir kişi dizgininden tutup ilerlemesine engel olur. Üzülürken görünüşü düzgün, sâlih biri gelip ötekini azarlar ve onu kurtarır: 'Bırak onu; Allah onu bağışladı, ailesi yahut ev halkı hakkında şefaatini kabul etti, boynundaki bağı kaldırdı' der. Sevinçle uyanınca kurtarıcının Ali b. Ebî Tâlib olabileceği kanaatine varır. Bunu Peygamber'e salavat eserine hizmetinin bereketi sayar. Bunlar rüya ve yorumudur.

Doksan üçüncü latife

Tenbîhü'l-enâm'ın müellifi önceki rüyadan bir müddet sonra Resûlullah'ı evindeki bir odada gördüğünü anlatır: Oda yüzünün nuruyla aydınlanmıştı. Üç kez 'Salât ve selâm sana olsun ey Allah'ın Resûlü; ben senin komşuluğundayım ve şefaatini umuyorum' dedim. Elimi tuttu, beni öptü ve gülümseyerek üç kez 'Evet, vallahi' dedi. Ölmüş komşularımızdan biri, 'Sen onun hizmetkârlarından, onu övenlerdensin' dedi. 'Nereden bildin?' diye sorunca, 'Vallahi onunla gökte anıldın' diye cevap verdi. Resûlullah gülümseyerek sessiz kaldı; ben sevinçle uyandım.

Doksan dördüncü latife

Tenbîhü'l-enâm'ın yazarı sonraki bir rüyada babasını sevinçli gördüğünü; kendisine bir yarar sağlayıp sağlamadığını sorunca babasının salavat üzerine eser yazmasının kendisine fayda verdiğini, bunun yüce toplulukta anıldığını söylediğini aktarır.

Doksan beşinci latife

İbnü'n-Nu'mân'ın Misbâhu'z-zalâm'ından: Hallâd b. Kesîr'in ölüm döşeğinde başucunda ateşten kurtulduğunu bildiren bir yazı bulunduğu anlatılır. Ailesi onun her cuma bin defa, 'Allah'ım, ümmî Peygamber Muhammed'e salât eyle' dediğini belirtir. Bu, metnin menkıbe aktarımıdır.

Doksan altıncı latife

Mahmûd el-Kürdî, Hallâd b. Kesîr kıssasına benzer bir olayı annesinden aktarır. Annesi, kendi babası Muhammed'in şu vasiyette bulunduğunu söyler: 'Öldüğüm ve yıkandığım zaman evin tavanından kefenimin üzerine yeşil bir kâğıt düşecek; üzerinde «İlmiyle amel eden Muhammed için ateşten kurtuluş belgesi» yazacak. Onu kefenime koy.' Anlatıya göre kâğıt düşmüş, iki yanından da aynı yazı okunmuş; annesi onu babasının göğsüne koymuş. Kürdî, dedesinin amelini sorunca annesi onun sürekli zikir ve çok salavatla meşgul olduğunu söylemiş. Bu, olağanüstü bir aile anlatısıdır.

Doksan yedinci latife

Hatîb ve İbn Beşküvâl, Abdullah el-Mervezî'nin babasıyla geceleri hadisleri karşılaştırırken bulundukları yerde göğe erişen nur sütunu görüldüğünü ve bunun hadis okurken getirdikleri salavatla açıklandığını nakleder. Önceki latifedeki anlatının tekrarıdır.

Doksan sekizinci latife

Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin bir çölde yırtıcı hayvanlardan korktuğunda salavata sığındığı anlatılır. Bir salavata karşılık on rahmet hadisini ve Allah'ın rahmetinin kuluna yeterli olacağı düşüncesini esas alır; anlatı kurtulduğunu söyler.

Doksan dokuzuncu latife

İbnü'l-Mülakkın, Hadâik'te şu olağanüstü rivayeti nakleder: Bir adam, başka birinin devesini çaldığını ileri sürüp iki şahit getirmiş; onlar da suçlamayı doğrulamıştır. Peygamber el kesme hükmünü vermeye yönelince sanık, devenin getirilip kimin çaldığının ona sorulmasını, Allah'ın onu konuşturarak kendisini aklayacağını umduğunu söylemiştir. Deve getirilmiş. Peygamber, 'Ben kimim?' diye sorunca devenin açık bir dille onun gerçekten Allah'ın elçisi olduğunu söylediği; sanığın elinin kesilmemesini istediği anlatılır. Deve, davacı ve iki şahidin ona düşmanlık sebebiyle anlaşmış münafıklar olduğunu ileri sürer. Peygamber, hangi ameli sayesinde bu adamın kurtarıldığını sorunca adam, 'Büyük amelim yok; fakat oturup kalktıkça sana salavat getiririm' der. Rüyaya değil olağanüstü bir haber olarak aktarılan rivayette, bu ameli sürdürmesi ve ahirette de kurtuluşa erişeceği söylenir. Rivayetin isnadı ve sıhhati bu çalışmada doğrulanmamıştır.

Yüzüncü latife

Künûzü'l-esrâr'da, Fesli sâlihlerden ve Peygamber'i sevenlerden Mes'ûd ed-Derâvî hakkında şöyle anlatılır: İşçilerin toplandığı yere giderdi. Kendilerini işe çağırdığını sanıp onunla çıkan işçiler evine varınca, 'Oturun, Resûlullah'a salavat okuyalım' derdi. İkindiye kadar okurlardı. Sonra, inşaat sahibi gibi 'Allah bereket versin, gücünüz yettiğince biraz daha sürdürün' der, ücretlerini ödeyip gönderirdi. Metin, onun samimiyeti ve sevgisi ölçüsünde Peygamber'i uyanıkken gördüğünü ileri sürer. Bu son cümle menkıbenin iddiasıdır.

Yüz birinci latife

Sehâvî'nin aktardığına göre İbn Hübeyre, gözleri kapalı salavat getirirken göz kapaklarının ardında bir yazıcının salavatını siyah mürekkeple kâğıda yazdığını gördüğünü söyler. Gözlerini açtığında yazıcı uzaklaşmış, elbisesinin beyazlığını görmüştür.

Yüz ikinci latife

Şa'rânî, el-Minenü'l-kübrâ'da Ahmed es-Servî'nin, salavat getirenlerin ağzından çıkan her harfi nurdan kalemlerle sayfaya yazan melekler gördüğünü kendisine anlattığını kaydeder.

Yüz üçüncü latife

Süfyân es-Sevrî şöyle anlatır: Hacılardan birinin sürekli Peygamber'e salavat getirdiğini gördüm. Burada Allah'a hamd edilmesi gerektiğini söyleyince bana sebebini anlattı: Memleketinde kardeşi ölüm döşeğindeyken yüzü kararmış, odanın da sanki karardığını hissetmişti. Kardeşinin bu hâline çok üzülürken yüzü parlak lamba gibi aydınlık bir adam odaya girmiş, kardeşinin yüzündeki örtüyü açıp eliyle sıvazlamıştı. Karalık kaybolmuş, yüzü ay gibi parlamıştı. Kim olduğunu sorduğunda, kendisini Peygamber'e salavat getirenlerle görevli melek diye tanıtmıştı. Kardeşinin bir sıkıntısı sebebiyle yüzünün karardığını, fakat salavatının bereketiyle bu hâlin giderilip yüzüne nur verildiğini söylemişti. Bu, hacının naklettiği olağanüstü kıssadır.

Yüz dördüncü latife

Ebû Nuaym ve İbn Beşküvâl'in Süfyân es-Sevrî'den naklettiği hac anlatısında genç bir adam her adımında Peygamber'e ve ailesine salavat getirir. Sevrî'yle tanışır ve ona Allah'ı nasıl tanıdığını sorar.

Genç, 'O'nu nasıl tanıdın?' diye sorar.

Sevrî, geceyle gündüzün birbirine katılması ve çocuğun rahimde şekillendirilmesiyle tanıdığını söyler.

Genç, 'Ey Süfyân, Allah'ı hakkıyla tanımamışsın' der.

Sevrî, gencin nasıl tanıdığını sorar.

Genç, niyetinin ve azminin beklemediği şekilde değişmesinden hareketle kendisini idare eden bir Rab olduğunu kavradığını anlatır.

Sevrî, sürekli salavat getirmesinin sebebini sorar.

Genç, hac sırasında annesini Kâbe'ye götürdüğünü; annesinin düşüp karnının şiştiğini ve yüzünün karardığını anlatır. Üzülüp dua ettiğinde Tihâme tarafından bir bulut, ardından beyaz giyimli biri gelir; annesinin yüzünü ve karnını sıvazlar, hastalık geçer. Genç bu kişinin kim olduğunu sorunca, kendisine salavat getirdiği Peygamber Muhammed olduğunu söylediğini nakleder. Kıssanın olağanüstü kısmı nakledildiği gibi aktarılmıştır.

Genç, 'Yâ Resûlallah, bana öğüt ver' der.

Kıssadaki öğüt, 'Her adımında Muhammed'e ve Muhammed'in ailesine salavat getir' şeklindedir.

Yüz beşinci latife

Mecdüddin el-Fîrûzâbâdî, Ebü'l-Muzaffer es-Semerkandî, yani Muhammed b. Abdullah el-Hayyâm'a dayandırarak şöyle aktarır: Bir gün ıssız arazide yolumu kaybettim. Hızır olduğunu düşündüğüm biri karşıma çıkıp yürümemi söyledi. Adını sorunca 'Hıdır b. Îşâ, künyem Ebü'l-Abbâs' dedi. Yanındaki kişi adını 'İlyas b. Sâm' diye verdi. İkisine Peygamber Muhammed'i görüp görmediklerini sordum; evet dediler. Allah'ın izzeti ve kudreti adına kendilerinden nakledebileceğim bir söz söylemelerini istedim. Ardından onlara nispet edilen rivayetler gelir. Bu, Fîrûzâbâdî'nin aktardığı olağanüstü karşılaşma anlatısıdır.

Onlara nispet edilen rivayet, Muhammed'e salavat getiren müminin kalbinin ferahlatılıp aydınlatılacağını söyler. İsnadı burada doğrulanmamıştır.

Hızır ve İlyas'a nispet edilen anlatıda İsrâiloğulları arasında Şemûîl adında, düşmanlara karşı yardım gören bir peygamber bulunur. Düşmanları onu gözlerini büyüleyecek bir sihirbaz diye niteleyip deniz tarafına sıkıştırarak yenmeyi planlar. Şemûîl kırk kişiyle çıkar; deniz kenarına sıkıştırıldıklarında adamları ne yapacaklarını sorar. 'Yüklenin ve Muhammed'e salât olsun deyin' cevabını verir. Kıssaya göre düşman deniz tarafına sürülüp boğulur. Ardından Hızır ve İlyas'ın Peygamber'den işittikleri ileri sürülen 'Muhammed'e salavat getirenin kalbi, suyun elbiseyi temizlediği gibi nifaktan arınır' sözü nakledilir. Bu tarihî kıssa ve hadis nispeti ayrıca tahkik edilmelidir; harekeli lafız alıntı alanındadır.

Onlara atfedilen sözde, Muhammed'e salavat getirenin Allah tarafından sevileceği ve ardından insanların da onu seveceği ifade edilir.

Minberde söylendiği ileri sürülen bir başka sözde salavatın yetmiş rahmet kapısı açacağı belirtilir.

Anlatıcı ikisinden şu kıssayı işittiğini söyler: Şamlı bir adam Resûlullah'a gelip, 'Babam yaşlıdır ve seni görmeyi çok ister' dedi. 'Onu bana getir' cevabına karşılık, 'Gözü görmüyor' deyince, ona yedi gece boyunca 'Muhammed'e salât olsun' demesini söylemesini buyurduğu aktarılır; böylece adamın kendisini rüyasında görüp ondan hadis anlatacağı söylenir. Adam söyleneni yaptı, rüyasında gördü ve ondan hadis anlattı. Bu, metindeki nakildir; rüyanın hadis rivayeti için delil oluşu ayrıca tahkik edilmelidir.

Yine ikisinden, Resûlullah'a nispet edilen şu söz aktarılır: Bir meclise oturduğunuzda, 'Rahmân ve Rahîm Allah'ın adıyla; Muhammed'e salât olsun' deyin. Allah size bir melek görevlendirir; o, mecliste gıybet etmenizi engeller. Kalkarken de aynı ibareyi söyleyin; o melek insanların arkanızdan gıybet etmesini engeller. Rivayetin sıhhati ayrıca incelenmelidir.

Yüz altıncı latife

Ebû Saîd Şa'bân b. Muhammed el-Kureşî, Şifâü'l-eskâm'da önceki kıssadan sonra kendi başından geçenleri anlatır: 811 yılında, daha önce sözünü ettiği siyer eserini yazmak üzere Yemen'e gitmeden önce Mekke'de çok ağır hastalanmış, ölümün eşiğine gelmiştir. Allah'tan yardım dileyip başkalarına uyarak, şefaati umulan Peygamber'i öven bir kaside nazmetmeye ve bu vesileyle şifa istemeye karar vermiştir. Kasidenin açılışını sonraki blokta verir.

Kaside açılışı: 'Bedir'e gelirsen sevinçle Zû Selem'e in; apaçık güzelliğiyle Bedir'i bile kendine meftun edene selâm ver.'

Bu beyit, el-Bedî' fî medhi'ş-Şefî' kasidemin başlangıcıydı; dilim de Resûlullah'a salavatla meşguldü. Ertesi sabah, Mekkeli Şihâbüddin Ahmed b. Muhammed b. Ali İbn Anber adlı, hayır ve doğruluğuyla tanınan biri geldi. 'Bu gece güzel bir rüya gördüm' dedi. Eski Dârü'n-Nebe'e diye bilinen evinde, Süveyka'da uyurken, tesbih vaktine yakın rüyasında Harem'de Umre Kapısı yanında durup Kâbe'yi gördüğünü anlattı. Peygamber revak altından, insanlar çevresini sarmış hâlde yürüyerek gelmiş. Havrî ribâtının kapısı önünde, yeşil bir seccade üzerinde Yemen köşesine dönerek oturan Şa'bân'ı görmüş; sağ işaret parmağıyla gösterip iki kez 'Sana da selâm olsun, ey Şa'bân' demiş. Rüyayı gören, onu görüp sözünü işittiğini söyledi. Şa'bân'a rüyadaki hâlini sorunca ayakta durup 'Ey efendim, ey Allah'ın Resûlü, sana, ailene ve ashabına salât olsun' dediğini anlattı. Peygamber Safâ Kapısı'ndan çıkmış, Şa'bân yerine dönmüş. Şa'bân, kendisini müjdeleyen kişiye dua edip ruhunu verebilse bile bu müjdenin hakkını ödeyemeyeceğini söyleyerek ardından şiir okur.

Şiir: 'Hayatınız üzerine, hayatınız üzerine yemin ederim; ömrümde hayatınızdan başkasına yemin etmedim.'

Şiir: 'Ruhum elimde olsaydı ve onu sizin hoşnutluğunuzu müjdeleyene verseydim, yine hakkını vermiş olmazdım.'

Daha sonra Peygamber'in kabrini ziyaret imkânı bulduğunda yalınayak, başı açık ve gözleri yaşlı olarak Selâm Kapısı'nda durup şu dizeleri söylediğini anlatır:

'Ey Sa'd, Selâm yurduna geldiğinde Selâm Kapısı'nda biraz dur.'

'Ulaştığın nimete şükret ve de ki: Uyanık mıyım, yoksa rüyada mı?'

'Gözümde hâlâ yaş, aşkın tutsağında hâlâ can nasıl kalır?'

'Bu Allah'ın Resûlü'dür; ona konuk olan insanlar arasında hor görülmez.'

'Bu yaratılmışların şefaatçisi, Allah'ın en yüksek makamla seçtiği zattır.'

'Burası hayrın yeridir; onun yüce kapısında hastalıklara şifa aranır.'

'Dile, ondan dilediğine eriş; ey elçilerin efendisi, değerli insanların en hayırlısı, de.'

'İnsanları iyiliğine alıştıran ve bütün âlemi hayırla kuşatan!'

'Ey Rahmân'ın seçkini, ağır günahlara düşenler için şefaati umulan!'

'Kapınızda insanlar toplanır; tatlı su kaynağının başı kalabalık olur.'

Yüz yedinci latife

Süleyman b. Sühaym, rüyasında Peygamber'e ziyaret edip selâm verenlerin selâmını anlayıp anlamadığını sorar; rüyasındaki cevapta duyup karşılık verdiği söylenir. İbn Ebü'd-Dünyâ ve Beyhakî nakleder.

Yüz sekizinci latife

İbrâhim b. Şeybân, hacdan sonra Medine'de Peygamber'in kabrini ziyaret edip selâm verdiğinde hücre içinden selâmına cevap duyduğunu söyler.

Yüz dokuzuncu latife

Sehâvî, Nûreddin Muhammed b. Abdullah el-Hüseynî el-Îcî'nin bir ziyaretinde hücre içinden 'Sana da selâm olsun, oğlum' cevabını işittiğinin kendilerine ulaştığını yazar.

Yüz onuncu latife

Seyyid Mahmûd el-Kürdî, Bâkiyâtü's-sâlihât adlı kitabında hücre yanında Resûlullah'a selâm verdiğinde cevap işittiğini, çevrede kimse olmayınca hücrenin içine girip her yanını dolaştığını, kimseyi görmeyince sesi ona nispet ettiğini anlatır. Hz. Hamza'nın kabri yanında da benzer bir olay yaşadığını; orada oğluna Hamza adını koymasının kendisine söylendiğini ve öyle yaptığını ekler. Bu, kişinin kendi naklidir.

Yüz on birinci latife

Şillî'nin, Alevî seyyidlerin menkıbelerini anlattığı el-Meşra'u'r-revî'de, 527 yılında vefat eden ve Hâli' Kasam diye tanınan Ali b. Alevî b. Abdullah b. Ahmed b. Îsâ el-Alevî'nin biyografisini okudum. Metne göre zorlandığı meseleleri Peygamber'e sorar, açıklama aldığını söylerdi. Teşehhütte veya başka bir yerde 'Ey Peygamber, sana selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi olsun' deyince 'Sana da selâm, ey şeyh, Allah'ın rahmeti ve bereketi olsun' cevabını işittiğini anlatırdı. Kimi zaman selâmı tekrarlardı. Sebebi sorulduğunda cevabı tekrar duymak istediğini söylerdi. Bu, biyografinin aktardığı şahsî tecrübe iddiasıdır.

Şillî ardından Şa'rânî'nin Tenbîhü'l-muğterrîn adlı eserinden bir söz nakleder: Şa'rânî, bazı sûfîlerin Peygamber'in kabrinde kıldığına inandıkları beş vakit namaza onun arkasında katıldıklarını ve 'Ey Peygamber, sana selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi olsun' dediklerinde kendilerine verilen cevabı işittiklerini yazdığını belirtir. Bu, sûfîlerin şahsî tecrübelerine dair nakildir.

Şa'rânî'nin Ali el-Havvâs'tan nakline göre o, velâyette ileri bir makama ulaşmayı Peygamber, Hızır ve İlyas'la buluşmaya bağlar; inkâr edenleri bu tecrübeye kapalı sayar. Bu, onun tasavvufî görüşü olarak aktarılır.

Ebü'l-Abbâs el-Mürsî'nin müridlerine, olacak bir işten önceden haberdar olup olmadıklarını ve namazda Peygamber'e verdikleri selâmın karşılığını duyup duymadıklarını sorduğu anlatılır. Hayır cevabına kalplerinin perdeli oluşundan ağlamalarını istediği ve kendisini bir an Peygamber'den ayrı hissetse fakirlerden saymayacağını söylediği nakledilir.

Şa'rânî, tasavvufî fakr makamı ile Resûlullah'tan doğrudan bilgi alıp onun kabrinden selâma verdiği cevabı işitme makamı arasında yüz bin eksi bir makam bulunduğunu söyler. Böyle bir makama ulaştığını iddia edene bu makamları soracaklarını, hepsini bilmezse iddiasını yalanlayacaklarını belirtir. Müellif bu ifadeyi kısaltarak nakletmiştir.

Yüz on ikinci latife

İbn Beşküvâl, Muhammed b. Harb el-Bâhilî'den şöyle nakleder: Medine'ye girip Peygamber'in kabrine vardığımda bir bedevînin devesini çöktürüp bağladığını gördüm. Kabre gelip güzelce selâm verdi, dua etti. Ardından, 'Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü. Allah seni vahyiyle seçti; sana öncekilerin ve sonrakilerin bilgisini içeren kitabı indirdi' dedi. Sonra Nisâ 4:64 ayetini okudu: Kendilerine zulmedenlerin gelip Allah'tan bağışlanma dilemeleri ve elçinin de onlar için bağışlanma istemesi hâlinde Allah'ı tövbeleri kabul eden, merhametli bulacakları bildirilir. Bedevî, günahını itiraf ederek geldiğini ve Rabbinin huzurunda şefaat umduğunu söyledi. Kabre dönüp şiir okumaya başladı. Âyetin harekeli lafzı alıntı alanındadır.

'Düzlükte toprağa emanet edilenlerin en hayırlısı! Onunla düzlük ve tepeler güzelleşti.'

'Sen, sıratta ayaklar kaydığı vakit şefaati umulan Peygamber'sin.'

'Ruhum, senin bulunduğun kabre feda olsun; orada iffet, cömertlik ve kerem vardır.'

Bedevî bineğine biner; anlatıcı onun inşallah bağışlanarak ayrıldığına inandığını söyler.

Beyhakî'nin Şuabü'l-îmân'ında buna benzer bir anlatı da bulunur.

Meşhur Utbî kıssası da benzer biçimde aktarılır. Nebhânî bunu Efdalü's-salavât'ta da yazdığını belirtir. Kıssanın sonunda Utbî rüyasında bedevîye bağışlandığını müjdelemesinin söylendiğini nakleder.

Müellif Yûsuf en-Nebhânî, ilk beytteki 'kemikleri' sözcüğünü çok sayıda âlim nakletmiş olsa da uygun bulmadığını; bazı kelimeleri değiştirerek mısraı düzelttiğini söyler:

'Ey toprağı düzlüğü güzel kokuyla dolduranların en hayırlısı! O kokuyla düzlük de tepeler de güzelleşti.'

Yüz on üçüncü latife

Delâilü'l-hayrât şerhinde, Ebû Abdullah es-Sâhilî'nin Buğyetü's-sâlik'te babasından, onun da Ebü'l-Kâsım el-Mürîd'den naklettiği şu kıssa vardır: Ebû İmrân el-Berdâî Mâleka'ya geldiğinde Ebû Ali el-Harrâz da oradaydı. Üçü Ebü'l-Kâsım'ın hazırladığı yemekte buluştular. Ebü'l-Kâsım'ın babası da oradaydı; sürekli nezle olduğu için koku alamıyordu. Ebû İmrân, Ebû Ali'ye sekiz yıldır salavatın onda ne etki gösterdiğini sordu. Ebû Ali bazı şeyler sayınca 'Bu çocuklarda görülebilecek şeyler; Peygamber böyle anılmaz' dedi ve Ebü'l-Kâsım'ın babasının avucuna üflemesini istedi. Ebû Ali üfleyince hafif bir misk kokusu duyulduğu anlatılır. Sonra Ebû İmrân üfledi; Ebü'l-Kâsım, kuvvetli misk kokusunun babasının burnunu kanatacak kadar etkilediğini, evlerine ve komşulara yayıldığını söyler. Ebû İmrân, Peygamber'in sahâbîlerine, kendilerinden sonra da ona salavat getirenlerin bulunduğunu göstereceklerini söyler. Olağanüstü koku kıssanın naklidir.

Yüz on dördüncü latife

Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da salavat okunan meclisten göğe ulaşan hoş bir koku duyulacağına dair hadis diye aktarılan metni zikreder. Rivayetin sıhhati ayrıca incelenmelidir.

Bir muhip, Peygamber'in insanlar içinde en hoş kokulu ve temiz olanı olduğunu söyler. Onu çokça anıp ona salavat getirilen meclisin onun güzel kokusu sebebiyle hoş kokacağını; alışılmışın dışındaki hâlleri tecrübe eden ve melekût âlemini müşahede eden bazı velilerin bu kokuyu, meleklerin algıladığı gibi algılayabileceğini ileri sürer. Bu, nakledilen kişinin yorumudur.

Bazı sâlih kişilerin Allah'ın ve Peygamber'in adı anılınca göğüslerinden misk ve amberden daha güzel bir koku çıktığı aktarılır.

Metin, başka bir sâlihin sabahı cennetten geldiğini düşündüğü kokudan anladığını söyler. Ardından kalplerin ve idrakin perdesi kalksa bu tür hâllerin algılanabileceği; hastanın ağzındaki acılığı suda sanması gibi, Peygamber'in adını anmanın kokusunu algılamaya engelin kişinin kendi hâli olduğu yorumunu yapar.

Bir kimsenin Kur'an okurken ağzında şekerden tatlı bir tat duyduğu, okumayı bırakınca tadın gittiği anlatılır. Müellif Allah'ı anmanın tadını ve sevgilisinin adının kokusunu algılama duası eder.

Bu hâlin kalbin arınması, Rab huzurunda uyanıklık, samimi sevgi, tövbe ve algıyı engelleyen kusurlardan uzaklıkla kazanılacağı belirtilir. Nezlelinin güzel kokuyu, körün doğan güneşi göremeyişi örnek verilir.

Rassâ', fakirlerden birinin kendisine anlattığını nakleder. Bu adam, yabancıların cenazelerini kabre indirmeyi severmiş. Bir akşam bir yabancıyı lâhdine indirirken onun gurbetine ve mezara girişine çok acımış, daha önce kimsede duymadığı yakınlığı hissetmiş. Eve dönünce ailesi elbisesindeki güzel kokuya şaşmış; kendisi hiçbir koku almıyormuş. Elbisesine bulaşan mezar toprağını da koklayıp miskten güzel olduğunu söylemişler. Adam, ölünün bir veli ve kabrinin cennet bahçelerinden biri olduğunu düşünmüş; kendisi algılayacak hâlde olsa kokuyu duyabileceğini söyleyip ağlamış. Müellif kalplerin aydınlanması, basîretin perdelerinin kalkması, gurbette salavatla teselli ve sıkıntıların sevgiyle giderilmesi için dua eder. Bu koku anlatısı şahsî nakildir.

Yüz on beşinci latife

Ahmed es-Sâvî'nin Kutub ed-Derdîr'in salavatlarına yazdığı şerhte Delâilü'l-hayrât'ın yazılışına dair bir menkıbe vardır. Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî namaz vakti abdest almak ister; kuyudan su çıkaracak bir araç bulamaz. Yüksek bir yerden ona bakan küçük bir kız, kim olduğunu sorar. Adını duyunca, 'Sen, insanların iyilikle andığı kişi olduğun hâlde su çıkarma işinde şaşırıp kaldın mı?' der; kuyuya tükürür, su taşarak yeryüzüne yayılır. Cezûlî abdestten sonra bu mertebeye nasıl eriştiğini sorar. Kız, ıssız yerde yürüdüğünde vahşi hayvanların eteklerine tutunduğunu söylediği Peygamber'e çok salavat getirdiğini anlatır. Cezûlî bunun üzerine salavat hakkında bir kitap yazmaya yemin eder. Bu, eserin menkıbevî kuruluş anlatısıdır.

Yüz on altıncı latife

Şifâü'l-eskâm'daki anlatıda Peygamber'in adını duyunca salavat getirmekten cimrilik eden kişinin ölümünden önce dili ve gözünün zarar gördüğü, sonunda susuz kalarak öldüğü ileri sürülür. Metin nefislerin kötülüğünden Allah'a sığınır. Olayın sebep bağı bir menkıbe iddiasıdır.

Yüz on yedinci latife

Ebû Abdullah er-Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da Ebû Talha'dan bir rivayet aktarır: Peygamber'in yüzündeki sevinci görünce bunun sebebini sormuş; o da Cebrâil'in, ümmetinden bir salavat getiren kişiye on iyilik yazılacağı, on kötülüğünün silineceği ve on derece yükseltileceği müjdesini verdiğini söylemiştir. Rassâ' sonra bu eseri yazmaya başlamadan önce bir köyde gördüğü rüyayı anlatır. Çok sayıda âlimin oturduğu meclise güzel görünümlü, tanımadığı halktan bir kişi gelmiş. Hasan ve Hüseyin'den nakledildiğini söylediği, Peygamber'in sevinçli hâline dair bir rivayetin mânasını sormuş; sevgisinin kendisine soru sorma cesareti verdiğini belirtmiş. Meclistekiler sırayla cevap vermiş, fakat hiçbirini yeterli bulmamış. Rassâ'ya dönünce o, Peygamber'in Allah ile ilişkisinde münâcât ve namazla gözünün aydınlandığını; halkla ilişkisinde ise ümmeti için Allah'ın rızasını dilediğinde sevindiğini söylemiş. Adam cevabı beğenip hayır dua etmiş. Uyanınca Rassâ', Ebû Talha rivayetini hatırlamış; Cebrâil'in salavatın faziletini bildirmesinin bu sevinç ve nurun sebebi olabileceğini düşünmüş ve salavatın faziletini kaleme almaya karar vermiştir.

Yüz on sekizinci latife

Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da beş yüz kez salavat getirenin yoksullaşmayacağı şeklindeki sözü hadis diye aktarır. Yoksul ama sevgisinde samimi, niyetinde arınmış bir kişinin bu sayıda gönül rahatlığıyla salavat getirdiğini ve ummadığı yerden bolluk bulduğunu anlatır. Ardından, aynı sayıyı okuduğu hâlde maddî bolluk görmeyen kişinin niyetinde eksiklik bulunduğunu ileri sürer. Ona göre samimi kişinin dünyevî malı olmasa da kanaati onu zengin kılar. Kanaat tükenmeyen hazinedir; mal yok olurken kanaat kalır. Nahl 16:97 ayetindeki 'güzel hayat'ı da bununla ilişkilendirir. Beş yüz sayısı ve yoksullaşmama vaadinin hadis sıhhati burada doğrulanmamıştır; müellifin niyete dair yargısı onun yorumudur. Âyetin harekeli lafzı alıntı alanındadır.

Yüz on dokuzuncu latife

Ebû Abdullah er-Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da salavatın bereketine dair şu Bağdat kıssasını nakleder: Çok çocuklu, sabırlı ve ibadet eden yoksul bir adam gece namaz kılarken çocukları açlıktan ağladı. Namazını bitirince eşini ve çocuklarını çağırıp Peygamber'e salavat getirmelerini istedi; Allah'ın bunun bereketiyle kendilerine bolluk verebileceğini söyledi. Hep birlikte uyuyuncaya kadar salavat okudular. Adam rüyasında Peygamber'i gördü. Ona sabah varlıklı bir Mecûsî'nin evine gitmesi, selâmını iletmesi, 'Duan kabul edildi' demesi ve 'Allah'ın sana verdiğinden bana da yardım et' sözünü söylemesi emredildi. Uyanınca, bir Mecûsî'ye selâm iletmesi istenmiş olmasına şaştı; tekrar uyuyunca aynı rüyayı gördü. Sabah namazından sonra Mecûsî'nin evini buldu. Adamın hizmetçileri yanındaydı; kendisiyle yalnız konuşmak isteyince Mecûsî onları gönderdi. Peygamber'den selâm getirdiğini söyledi. Mecûsî, 'Hangi peygamber?' diye sorup Müslümanların inancını reddettiğini belirtti. Yoksul adam, bunu bildiğini, fakat rüyayı iki kez gördüğünü anlattı. Mecûsî, Allah'ı şahid tutarak rüyanın kendisine ait olduğunda ısrar edip ne söylendiğini sordu. Yoksul adam, yardım isteğini ve kabul edilen duayı aktardı; duanın ne olduğunu bilmediğini söyledi. Mecûsî onu evine aldı, elini uzatmasını istedi ve kelime-i şehâdetin ilk kısmını söyledi.

Mecûsî, 'Muhammed Allah'ın elçisidir' diyerek şehâdetini tamamladı ve Müslüman oldu. Yanında çalışan tüccarları çağırıp eskiden yanlış yolda bulunduğunu, şimdi Allah'a ve Peygamber'e inandığını açıkladı. Müslüman olanların ellerindeki malları tutabileceklerini; eski dininde kalanların ise kendisine ait malları iade etmelerini istedi. Çoğu Müslüman oldu, diğerleri malları geri verdi. Oğluna da İslâm'a girdiğini, oğul da onu izlemezse aralarındaki bağın kopacağını söyledi. Oğlu babasının seçimine karşı gelmeyeceğini belirterek şehâdet getirdi. Ardından, Mecûsî geleneğine göre erkek kardeşiyle evlendirdiği kızını çağırdı. Kızı da düğün gecesinden beri bu birliktelikten hoşlanmadığını söyleyip Müslüman oldu. Adam, kabul edildiği söylenen duayı şöyle açıkladı: Kızının düğününde bol yemek hazırlatmış, şehirden ve çevreden gelenler yemişti. Gece damda dinlenirken karşıda Hasan b. Ali soyundan olduklarını söyleyen yoksul bir dul kadınla üç kızının açlıklarını ve düğün yemeklerinin kendilerinde uyandırdığı isteği konuştuğunu işitti. Bunun üzerine üzüldü; hemen ekmek, yemek, dört kat elbise ve bol para göndertti. Kızlar önce Mecûsî birinin yemeğini yemekte tereddüt etti. Anneleri bunun Allah'ın gönderdiği rızık olduğunu söyledi. Kızlar da yemeden önce adamın Müslüman olması için Allah'a dua etmeye karar verdiler.

Çocuklar Allah'tan, dedelerinin şefaatiyle cennete girmeyi istemiş; anneleri de dualarına âmin demişti. Adam, Resûlullah'ın rüyasında kendisine müjdelediğini söylediği duanın bu olduğunu açıklar. Sonra yoksul komşuya, 'İyiliğinin karşılığını vereceğim. Kızımı oğlumla evlendirdiğimde malımı ikiye ayırıp yarısını ona vermiş, yarısını kendime bırakmıştım; İslâm onları ayırdı. Şimdi seni onun yerine koyuyorum. Bu yarı senindir; ailen için kullan' der. Kıssa, salavatın yanı sıra çocukların duasını ve komşuya yapılan iyiliği de anlatır.

Yüz yirminci latife

Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da başka bir Bağdat kıssası aktarır. Varlıklı, rızkı geniş, karada ve denizde ticaret yolculukları yapan bir adamın işleri tersine döner; mallarını kaybeder. Borç üstüne borç alır, ödeyemez olur; hatta kimi zaman farzlarını bile yerine getiremeyecek hâle gelir. Beş yüz dinar alacağı olan biriyle karşılaşır. Alacaklı, iyi niyetle işlem yaptıklarını fakat ödeme görmediklerini söyler. Borçlu, 'Allah aşkına beni rezil etme; senden başka alacaklılarım da var, hepsi beni sıkıştırıyor. Allah'a yemin ederim ki yanımda hiçbir şey yok' der. Cümle sonraki kaynak bloğunda tamamlanır.

Alacaklı, borçluyu kadıya götürdü. Adam borcunu kabul etti; fakat hiçbir şeyi olmadığını söyledi. Kadı, ödeme gücü olan bir kefil bulmasını, aksi halde hapsedileceğini bildirdi. Kefil bulamayınca alacaklı onu hapse götürmek istedi. Borçlu, Allah adına rica edip son bir geceyi çocuklarının yanında geçirerek vedalaşmayı, ertesi gün kendiliğinden gelip hapse girmeyi istedi; 'Allah bir çıkış vermezse orası mezarım olsun' dedi. O gece için Peygamber'i kefil gösterdi; alacaklı kabul etti. Eve perişan döndüğünde eşi neden üzgün olduğunu sorunca olanları ve Peygamber'i kefil göstererek izin aldığını anlattı. Eşi, 'Resûlullah kefilinse nasıl kaygılı yatarsın?' dedi. Uyuyuncaya kadar salavat getirdi. Rüyasında Peygamber'in kendisini müjdeleyip sabah hükümdarın vezirine gitmesini, selâmını iletmesini ve kadının hapse hükmettiği beş yüz dinarlık borcu ödemesini istemesini söylediğini anlatır. Rüya anlatısı sonraki blokta devam eder.

Rüyada bir işaret de verilmişti: Vezir her gece bin salavat getiriyordu; bir önceki gece sayıyı şaşırıp tamamlayıp tamamlamadığından kuşkulanmıştı, oysa bin tamamlanmıştı. Borçlu sevinçle uyanıp sabah namazından sonra vezire gitti. Vezir evinin kapısında bineği hazır bekliyordu. Adam selâm verip Peygamber tarafından gönderildiğini söyledi ve beş yüz dinarlık borç talebini, vezirin bin salavatına dair gizli işareti aktardı. Vezir onun doğru söylediğine inanıp evine aldı, anlatmasını tekrar istedi; sonra Peygamber'in elçisi sayarak iki gözünün arasından öptü. Borca beş yüz, adamın ailesine beş yüz, çocuklarına beş yüz, getirdiği müjdeye beş yüz ve rüyayı doğru aktarmasına beş yüz dinar verdi. Adam sevinerek evine döndü, beş yüz dinarı sayıp alacaklıyla birlikte kadının evine gitti. Kadı da Peygamber'i rüyasında gördüğünü, borcu kendi adına ödemesinin ve ayrıca aynı miktarı adama vermesinin söylendiğini anlattı. Alacaklı ise kendi alacağından vazgeçtiğini ve bir o kadar da malından vereceğini söyledi; o da benzer bir rüya gördüğünü ileri sürdü. Kıssa, adamın toplam dört bin dinarla ayrıldığını ve bunu salavatın bereketine bağladığını söyler.

Yüz yirmi birinci latife

Ebû Abdullah er-Rassâ', Tuhfetü'l-ahyâr'da Ebü'l-Hasan b. el-Hâris el-Leysî'den bir kıssa aktarır. Ebü'l-Hasan, Peygamber'e salavatla ve hizmetle meşgul biriydi. Uzun süre darlık çekti; bayram yaklaşırken ailesinin yiyeceği ve giyeceği kalmadı. Bayram gecesini büyük sıkıntıyla geçirmeye başladılar. Gecenin ilk iki saati dolmadan kapıları çalındı; dışarıda meşaleler taşıyan adamlar ve tanıdıkları varlıklı bir kişi vardı. Gecenin bu saatinde niçin geldiğini sorunca, Peygamber'i rüyasında gördüğünü anlattı. Rüyasında kendisine Ebü'l-Hasan ile çocuklarının ağır yoksullukta oldukları, Allah'ın verdiği imkânla o gece onların elbiselerini ve geçimlerini karşılayıp bayramda aileyi sevindirmesi söylendiğini aktardı. Bu yüzden giysiler, para ve terziler getirmişti. Terzilere önce çocukların elbiselerini biçip dikmelerini istedi; çocukların büyükler kadar sabredemeyeceğini söyledi. Terziler sabaha kadar çalıştılar. Aile, beklemediği bir sevinçle bayrama çıktı.

Yüz yirmi ikinci latife

Muhammed b. İsmâil el-Antâkî'nin İbn Beşküvâl'in el-Kurbe'sinden aktardığına göre Abdullah er-Rûzbârî çölde tökezleyen deveye 'Allah' deyince devenin de 'Allah; Muhammed'e salât olsun' dediğini nakleder. Olağanüstü bir menkıbedir.

Yüz yirmi üçüncü latife

İbn Beşküvâl, fakih Muhammed b. Ferec'in Hassân'a ait şu beyti okuduğunu aktarır:

'Muhammed'i hicvettin, ben onun adına cevap verdim; bunun karşılığı Allah katındadır.'

Fakih, şiirin veznini bozsa bile Peygamber'in adı geçince salavat ekler. Buna itiraz edilince salavatı terk etmeyeceğini söyler. İbn Beşküvâl onun bu tavrını beğendiğini ve niyetinin fayda vermesini umduğunu yazar.

Yüz yirmi dördüncü latife

Sehâvî, Hatîb'in naklettiği bir nükteyi anlatır: Bir adam künyesini 'Ebû Muhammed' diye söylerken arkasından salavat ekleyince Fazl b. Mûsâ, salavatı yerinde kullanmadığını söyleyerek uyarır.

Müellif Yûsuf en-Nebhânî burada kendi açıklamasına başlar:

Nebhânî, sözü geçen sâlih kişiye iyi zan besleyerek şöyle bir açıklama getirir: Künyesindeki oğlu Muhammed'in adını söylediği anda Peygamber'i hatırlayıp salavat getirmiş olabilir. 'Ebû Muhammed' derken Muhammed oğludur; ardından gelen salavatın zamiri ise Peygamber Muhammed'e döner. Bu, bir kelimenin bir anlamda kullanılıp ona dönen zamirin başka anlamı göstermesi şeklindeki söz sanatına benzer. Böyleyse salavatı yanlış yerde söylememiş, Peygamber'in adını her hatırladığında salavat getirme titizliği göstermiştir. Belki 'Ebû Muhammed' dedikten sonra kısa bir duraklama yapıp Peygamber'e salavatı ayrıca söylemiştir. Müellif, 'Allah en iyisini bilir' diye bitirir.

Yüz yirmi beşinci latife

Şifâü'l-eskâm'da Ebû Ali el-Kattân'dan bir rüya nakledilir: Kerh'teki Şarkıyye Camii'nde Peygamber'i yanında tanımadığı iki kişiyle görür. Selâm verdiğinde cevap alamaz. 'Ey Allah'ın Resûlü, sana gece gündüz şu kadar salavat getiriyorum; selâmın cevabından niçin mahrum kaldım?' diye sorar. Rüyadaki cevap, 'Bana salavat getiriyor, fakat ashabıma sövüyorsun' olur. Bir daha böyle yapmayacağına tövbe ettiğini söyleyince selâmına cevap verilir. Müellif buradan sahâbeye buğz bahsine geçer.

Resûlullah'ın ashabına buğz etmeyi kınayan ara bahis

Resûlullah'ın ashabına buğz etmeyi kınayan ara bahis

Bir söz başka bir sözü hatırlatır. Son latife münasebetiyle ashabı sevmemeyi kınayan birkaç kıssa aktarmayı uygun gördüm.

Aşağıdaki anlatıları, Muhammed b. en-Nu'mân et-Tilimsânî'nin uyanıklıkta ve rüyada yardım isteyenlere dair Misbâhu'z-zalâm adlı kitabından naklediyorum:

1. Ebû Abdullah el-Mühtedî şöyle anlatır: Hacda Harem'de, su içmeden yaşadığını söyleyen bir adamla karşılaştım ve sebebini sordum. Adam, Hille'deki Şiî bir çevreden olduğunu anlattı. Rüyasında kıyamet kopmuş, insanlar sıkıntı ve susuzluk içindeymiş. Kendisi de şiddetle susayıp Peygamber'in havuzuna gitmiş; orada Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali'nin insanlara su verdiğini görmüş. Önce sevdiği ve öne çıkardığı Ali'den istemiş; Ali yüz çevirmiş. Sonra öteki üçünden tek tek istemiş, onlar da yüz çevirmiş. Peygamber'e gidip hâlini arz ettiğinde rüyasında, 'Ashabıma düşmanlık ederken Ali sana nasıl su versin?' cevabını aldığını söyler. Tövbe imkânı sorunca eski görüşünden dönüp tövbe etmesi istenmiş; ardından kendisine bir bardak su verilmiş. Uyandığında susuzluğunun kalmadığını, isterse içip isterse içmediğini; Hille'ye dönüp ailesinden aynı görüşü sürdürenlerle bağını kestiğini anlatır. Bunlar kişinin rüya ve beden hâline dair iddialarıdır.

İbnü'n-Nu'mân, önceki kıssanın doğruluğuna delil olarak Enes'e nispet ettiği uzun bir sözü isnadıyla aktarır. Bu sözde havuzun dört köşesinden birinin Ebû Bekir'in, ötekilerin sırasıyla Ömer, Osman ve Ali'nin elinde olduğu; bu kişilerden birini sevip diğerine düşmanlık edenin ondan su alamayacağı ileri sürülür. Ebû Bekir hakkında güzel konuşmanın dini ayakta tutmak, Ömer'i övmenin yolu aydınlatmak, Osman'ı övmenin Allah'ın nuruyla aydınlanmak, Ali'yi övmenin sağlam kulpa tutunmak ve sahâbeyi övmenin müminlik olduğu söylenir. Müellif, son kısımdaki sözlerin yakın lafızla Ebû Eyyûb es-Sahtiyânî'den de nakledildiğini belirtir: Dört halifeyi sevmenin fazileti ve Muhammed'in ashabını övenin nifaktan uzak oluşu ifade edilir. İbnü'n-Nu'mân, sahâbîlerden birini küçümsemeyi bidat ve selefin yoluna aykırılık sayar; hepsi sevilmeden ve kalp onlara karşı temiz tutulmadan amelin göğe yükselmeyeceğinden endişe ettiğini söyler. Bu nispetlerin hadis değeri ayrıca tahkik edilmelidir; harekeli nakiller alıntı alanındadır.

Müellife göre selef ve sonraki âlimler bu anlayış üzerinde durmuşlardır.

2. Rıdvân es-Semmân şöyle anlatır: Hem evimin hem çarşıdaki yerimin komşusu Ebû Bekir ile Ömer'e söverdi. Çok tartışırdık. Bir gün önümde yine bunu yapınca kavga ettik, birbirimize el uzattık. Eve üzgün döndüm, kendimi kınadım; akşam yemeğini yemeden uyudum. O gece rüyamda Peygamber'e komşumun ashabına sövdüğünü söyledim. 'Hangi ashabım?' diye sorunca Ebû Bekir ve Ömer'i andım. Rüyada bir bıçak verildi; komşuyu onunla boğazladığımı, elime bulaşan kanı toprağa sildiğimi gördüm. Uyanırken komşunun evinden çığlıklar işittim. Sordum; ansızın öldüğünü söylediler. Sabah boynunda bir iz gördüğümü anlatırım. Bu şiddet içeren rüya kıssası hüküm veya eylem gerekçesi olarak sunulamaz.

3. Hicaz'da yıllarca kalan Şamlı bir şeyhin anlattığına göre kıtlık yılında Medine'de küçük bir para karşılığı un almaya gider. Satıcı parayı alıp Ebû Bekir ve Ömer'e lanet etmedikçe un vermeyeceğini söyler. Şeyh defalarca reddeder; adam alay edince 'Onlara lanet edene Allah lanet etsin' der. Satıcı gözüne vurur; ağlayarak mescide döner. Meyyâfârikînli zâhid bir arkadaşı olayı öğrenip onunla Peygamber'in kabrine gelir; haksızlığa uğradıklarını söyleyip dua eder. Şeyh gece uyur; sabah yaralanan gözünün eskisinden iyi olduğunu iddia eder. Ardından yüzü örtülü bir kişi mescide gelip onu bulur, helallik ister: Vuran satıcı kendisidir. Rüyasında Peygamber'i, Ebû Bekir'i, Ömer'i ve Ali'yi gördüğünü; selâm verince Ali'nin 'Ben mi sana o ikisine lanet etmeni söyledim?' diyerek gözünü yaraladığını anlatır. Uyandığında tövbe ettiğini söyleyip bağışlanma ister. Şeyh kendi hakkını helal ettiğini bildirir. Bu olağanüstü rüya ve iyileşme kıssası nakledildiği şekilde verilir.

4. Bir grup hâfız ve âlimin lafızları farklı, mânası bir olan nakline göre bir adam hacca gitmek ister. Mükalled adlı emir onu çağırır; Medine'ye varınca Peygamber'e kendisinden selâm iletmesini, 'Yanında yatan iki arkadaşın olmasa seni ziyaret ederdim' demesini ister. Hacı, Peygamber'e saygısından bu sözü kabir yanında söylemez. Gece rüyasında Peygamber, niçin mesajı iletmediğini sorar. Adam sebebini söyleyince rüyada orada duran birine keskin bir bıçak uzatıldığı ve Mükalled'in öldürülmesinin söylendiği anlatılır. Irak'a döndüğünde Mükalled'in yatağında öldürüldüğünü duyar. Rüyasını anlatınca haber yeni yönetici Karâvüş b. el-Müseyyeb'e kadar ulaşır. Yönetici, kendisine olayı anlattırıp gördüğü bıçağı tanıyıp tanımayacağını sorar. Önüne bıçaklarla dolu bir tepsi getirir; adam rüyasında gördüğünü düşündüğü bıçağı seçer. Yönetici bunun öldürülenin başucunda bulunduğunu söyler. Şiddet içeren olay doğrulanmış tarihî haber olarak değil, kaynakta aktarılan menkıbe olarak verilmiştir.

5. Hanbelî fakih Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed şöyle anlatır: Yılın ortasında Mekke yoluna çıkan topluluktan biri yolda öldü. Çok namaz kılan biriydi. Defnetmek için çölde bir çadıra gittiler; yaşlı bir kadının kazmasını ödünç istediler. Kadın Allah adına geri getirme sözü aldı. Adamı kazmayla gömdüler, fakat aleti mezarda unuttular. Sözlerini hatırlayıp mezarı açınca kazmanın ölünün eliyle boynu arasında bir halkaya dönüştüğünü ileri sürdüler. Mezarı kapatıp kadına olanları anlattılar. Kadın rüyasında Peygamber'in kendisine kazmayı saklamasını, çünkü Ebû Bekir ile Ömer'e söven birine bağ olacağını söylediğini anlattı. Bu olağanüstü kabir menkıbesidir.

6. Ebû Muhammed el-Horasânî şöyle anlatır: Horasan hükümdarlarından birinin ibadet ehli bir hizmetçisi vardı. Hacca hazırlanınca efendisinden izin istedi; fakat efendisi bir işini üstlenmedikçe izin vermeyeceğini söyledi. Adam, yanında adamlar, hizmetçiler, develer ve yük hayvanları göndereceğini; Medine'de Peygamber'in kabrine varınca 'Efendim, yanında yatan iki kişiden uzağım, diyor' sözünü iletmesini istedi. Hizmetçi, içinden buna razı olmadığı hâlde görevi kabul etti. Medine'ye varınca Peygamber'e, Ebû Bekir'e ve Ömer'e selâm verdi; kötü bulduğu bu sözü söylemeye utandı. Kabrin karşısındaki mescitte uyuyakaldığında rüyasında kabrin duvarının açıldığını gördü. Peygamber yeşil giysiler içinde, misk kokusuyla çıktı; sağında Ebû Bekir, solunda Ömer vardı. Peygamber, 'Ey akıllı adam, mesajı niçin iletmiyorsun?' diye sordu. Hizmetçi ayağa kalkıp iki kabir arkadaşına ilişkin sözü iletmeye utandığını anlattı. Rüyasında ona, hacdan sonra Horasan'a sağ salim döneceği, efendisine 'Allah ve ben, o iki kişiden uzak olduğunu söyleyenden uzağız' cevabını iletmesi gerektiği söylendi. Ayrıca döndükten sonraki dördüncü gün efendisinin öleceği ve ölümünden önce yüzünde bir çıban çıkacağı bildirildi. Hizmetçi uyanınca gördüklerine ve mesajı orada söylemek zorunda kalmayışına şükretti; haccedip Horasan'a döndü, efendisine hediyeler getirdi. Efendisi iki gün boyunca konuyu açmadı.

Dönüşümün üçüncü günü efendim, 'Benden istenen iş ne oldu?' diye sordu. Yerine getirdiğimi söyledim. Cevabı duymaktan hoşlanmayacağını belirttim; ısrar edince rüyamı anlattım. 'Allah ve ben, o ikisinden uzak olduğunu söyleyenden uzağız' sözüne gelince gülerek 'Biz onlardan uzağız, onlar da bizden; böylece rahatladık' dedi. İçimden bunun sonucunu göreceğini düşündüm. Kıssaya göre dönüşümün dördüncü günü yüzünde ağrılı bir çıban çıktı; öğle namazı vaktine kalmadan öldü ve gömüldü. Bu, rüya ve ölümün ilişkilendirildiği menkıbe iddiasıdır.

7. Yaşlı bir şeyh, Mısır'daki hanedanın son günlerinde Amr b. Âs Camii'nde, sanırım sabah namazındaydık, der. Avludan gürültü işitirler. Namazdan sonra toplananlar öldürülmüş birini bulur. Oradakilerden biri, adamın Ebû Bekir ile Ömer'e sövdüğünü duyduğu için onu öldürdüğünü açıkça söyler. Yönetici katili tutuklatır, ölenin defnedilmesini emreder. Kıssaya göre ilk mezar kazıldığında yılan bulunur; ikincisinde de yılan vardır. Üçüncü mezarda da yılan görülmesine rağmen kişi oraya gömülür. Bu şiddet ve olağanüstü ceza anlatısı hüküm yahut eylem gerekçesi değildir.

8. Akk müezzininin anlattığına göre kendisi ve görme engelli bir adam Mekrân'a giderken yanlarında Ebû Bekir ile Ömer'e söven biri vardı. Onu vazgeçirmeye çalıştılar; dinlemeyince ayrıldılar. Dönüş yaklaşınca eski yol arkadaşlarıyla birlikte Kûfe'ye gitmeyi düşünüp hizmetçisine haber gönderdiler. Hizmetçi, efendisinin ellerinin domuz ellerine dönüştüğünü söyledi. Yanına gittiklerinde adam kollarını gösterdi; kıssaya göre kolları bu biçimdeydi. Onlarla yola çıktı. Domuzların çok olduğu bir köye varınca onları görüp bağırdı, sıçradı; kendisi de domuz biçimine dönüşüp kayboldu. Yolcular hizmetçisini ve eşyasını Kûfe'ye götürdü. Bu, olağanüstü bir menkıbe olarak nakledilir.

9. Bir yolcu şöyle anlatır: Beraber yola çıktığımız bir adam Ebû Bekir ile Ömer'e sövüyordu. Uyardık, vazgeçmedi. Bir ihtiyacı için ayrıldığında eşek arıları çevresine toplandı. Yardım için yanına gittik, fakat arılar bize de yönelince uzaklaştık. Kıssaya göre arılar adamı ağır biçimde yaralayıncaya kadar ayrılmadı. Bu olağanüstü ceza anlatısı doğrulanmış olay olarak sunulmaz.

10. Şehr b. Havşeb anlatır: Mezarlığa gidip cenaze namazı kılmayı âdet edinmiştim. Bir gün yün elbiseli iki kişinin birbirine girdiğini, birinin ötekini kanattığını gördüm. Aralarına girip, 'Elbiseleriniz iyi insanların elbisesine, işleriniz kötü insanların işine benziyor' dedim. Yaralayan kişi, arkadaşının Ali'yi Peygamber'den sonraki en hayırlı insan saydığını; Ebû Bekir ile Ömer'e Müslüman olduktan sonra küfür ve dinden dönme isnat ettiğini, kaderi yalanladığını ve Hâricî görüşleri benimsediğini söyledi. Öbürü bunları doğrulayınca yaralayan kişiye, 'Bırak onu; ikinizin de hesap vereceği Rabbiniz var' dedim. O ise aralarında hüküm vermemi istedi. Vahyin kesildiğini söyleyince yakınlarındaki yakılmış bir fırını gösterip ikisinin de içine girmesini, haklı olanın kurtulup haksız olanın yanmasını teklif etti. Öteki de kabul etti. Fırın sahibi onları vazgeçirmeye çalıştıysa da dinlemediler. Sünnî kişi öne çıktı ve Allah'a hamd ederek inancını söyledi: Peygamber'den sonra Ebû Bekir'i, Peygamber'e malıyla ve canıyla yardım etmesi ve mağaradaki arkadaşlığı sebebiyle en hayırlı saydığını; ardından İslâm'ı güçlendiren Ömer'i, sonra iki kızını Peygamber'le evlendiren ve güçlük ordusunu donatan Osman'ı, ardından Ali'yi andı. Her biri hakkında faziletler sıraladı. Anlatı burada Ali'nin soy ilişkisiyle devam eder.

Ali'nin Peygamber'in amcasının oğlu, kızı Fâtıma'nın eşi, Hasan ile Hüseyin'in babası ve Peygamber'in sıkıntılarını gideren kişi olduğunu söyledi. Kaderin hayrına ve şerrine, dirilişe ve kabirdekilerin kaldırılmasına inandığını; Hâricîlerin görüşünü benimsemediğini ve dinde yeni görüş uydurmayıp Peygamber'e uyduğunu ekledi. Ardından, 'Allah'ım, inancım budur; doğru yoldaysam ateşi İbrâhim'e serin kıldığın gibi bana da serin kıl' diyerek fırına girdi. Diğer kişi Ali'yi övdü, fakat Ebû Bekir, Ömer ve Osman'ın dinden çıktığını iddia etti; kendi görüşlerini söyleyip aynı biçimde dua ederek içeri girdi. Fırın sahibi kapağı kapattı; iki adamın öldüğünü düşündü. Şehr b. Havşeb öğleye dek başından ayrılmadığını anlatır. Kapak düşünce birinci adamın alnı terli olarak çıktığını; içeride döşenmiş bir yerde, güzel kokular ve hizmetçiler arasında dinlendiğini, namaz vakti gelince çıkmasının söylendiğini anlattığını aktarır. Fırın sahibi aletleriyle öteki kişiyi arayıp yanmış bedenini çıkardı. Anlatıya göre alnı beyaz kalmış ve üzerinde onun Ebû Bekir ile Ömer'e karşı tutumunu kınayan iki satır yazı görülmüştür. İnsanların üç gün dükkânlarını kapatıp onu görmeye geldiği ileri sürülür. Bu, müellifin aktardığı olağanüstü ve şiddet içeren bir menkıbedir.

Kıssaya göre bu olaydan sonra dört bin kişi Ebû Bekir ile Ömer'e sövmekten tövbe etti.

Misbâhu'z-zalâm'dan yapılan alıntı burada sona erer.

11. Bu konuyla ilgili başka bir kıssa, Semhûdî'nin Hulâsatü'l-vefâ'sında yer alır. Semhûdî, Muhibbüddin et-Taberî'nin Riyâzü'n-nadra'sından, Hârûn b. Ömer b. ez-Zuğb'un babasından naklini verir. Hârûn güvenilir ve iyilik ehli olarak tanıtılır. Babası, Peygamber'in hücresinin hizmetçilerinin başı Şemseddin Savâb el-Lamtî'nin kendisine şöyle dediğini anlatır: 'Yöneticiye yakın bir dostum haber getirirdi. Bir gün Halep'ten gelenlerin yöneticiye büyük para vererek hücreyi açıp Ebû Bekir ile Ömer'i oradan çıkarmak için izin aldığını söyledi. Az sonra yöneticinin elçisi beni çağırdı; gece kapıyı çalanlara açmamı ve işlerine karışmamamı emretti. Kabul etmiş görünsem de yatsıya dek hücrenin arkasında ağladım. Kapıları kapattıktan sonra Selâm Kapısı tarafından ses geldi. Açtım; kazma, sepet, mum ve kazı aletleri taşıyan kırk kişiyi tek tek saydım. Hücreye doğru yürüdüler; anlatıya göre minbere varmadan hepsi eşyalarıyla birlikte yere gömüldü. Yönetici haber gelmeyince beni çağırdı. Gördüklerimi söyledim; bana izlerini gösterip gösteremeyeceğimi sordu, sonra bu olay duyulursa başımı kestireceğini söyledi.' Taberî, bu haberi güvendiği birine anlattığında onun da Medine'de Savâb'ın aynı kıssayı anlatışını kendi ağzından duyduğunu söylediğini ekler. Olayın olağanüstü kısmı kaynakların naklidir.

Mercânî'nin Târîhu'l-Medîne'si de kıssayı kısaca aktarır. Mercânî, onu babasından ve oda hizmetçisinden duyduğunu; babasının da kendi babasından, onun hizmetçiden naklettiğini belirtir.

Şa'rânî, el-Minenü'l-kübrâ'nın on ikinci babında aynı kıssayı kısaca aktarır; Muhibbüddin et-Taberî'den naklen giriş izni verdiği söylenen görevlinin cüzzama yakalanıp ağır biçimde öldüğünü ekler. Ardından kırk kişiyi gönderen topluluktan bazı kişilerin durumu işitip kılık değiştirerek Medine'ye geldiğini; hizmetçiyi boş bir eve götürüp dilini keserek işkence ettiğini anlatır. Menkıbeye göre Peygamber onu iyileştirmiş; aynı kişiler ikinci ve üçüncü kez benzer saldırıda bulunmuş, her defasında hizmetçi sabah zarar görmeden uyanmıştır. Kaynakta üç ayrı saldırı ve olağanüstü iyileşme anlatılır; bunlar doğrulanmış olaylar değildir.

12. Şeyh Abdülgaffâr el-Kûsî'ye ulaştığı söylenen bir kıssada, Ebû Bekir ve Ömer'e sövüp eşinin ve oğlunun uyarılarını dinlemeyen bir adamın domuz biçimine dönüştüğü, boynunda büyük zincir bulunduğu, oğlunun insanları onu görmeye çağırdığı, birkaç gün sonra öldüğünde de oğlunun onu çöplüğe attığı ileri sürülür. Bu, doğrulanmış bir olay veya hüküm olarak değil, kaynaktaki menkıbe olarak aktarılmıştır.

Abdülgaffâr, yaşarken onu kendi gözüyle gördüğünü, bağırıp ağladığını söyler.

Muhibbüddin et-Taberî'nin bu kişinin oğluyla görüştüğünü söyleyen birinden de, babanın oğluna sahâbeye sövmesini emrettiği, oğlun ise reddettiği bilgisi aktarılır. Şa'rânî'den alıntı biter.

13. Müellif, Şa'rânî'nin el-Minenü'l-kübrâ'sındaki benzer bir kıssaya geçer.

Şa'rânî şöyle der: Allah'ın çocukluğumdan beri bana lütfettiği şeylerden biri, ibadet eden bir kişiyle şakalaşarak onu rahatsız etmemiş olmamdır; bunu Allah'a karşı edebin gereği sayarım. Namaz kılan, Kur'an okuyan veya zikir yapan bir çocuğu gözümle yahut elimle dürtmedim. Oysa mektepte az çocuk arkadaşları arasında böyle bir davranıştan uzak kalır. Çocukluğumda beni bundan korumasını Allah'ın büyük nimetlerinden sayarım.

Sultan Şa'bân'ın oğlu Melik Mansûr'un tarihinden 782 yılına ait bir yazı nakleder: Halep'te namaz kıldıran imamla şakalaşarak ibadetini bozan bir kişinin yüzünün domuz yüzüne dönüştüğü, ormana kaçtığı ve olay için tutanak yazıldığı ileri sürülür. Şa'rânî bunu ibadete saygısızlıktan sakınma öğüdüne bağlar. Olağanüstü olay doğrulanmış değildir.

14. İbn Hacer el-Mekkî, ez-Zevâcir'de sahâbeye söven bazı kişilerde içlerinin kötülüğüne ve ağır cezaya işaret saydığı çirkin hâller görüldüğünü söyler; ardından kıssalar nakleder.

İbn Münîr öldüğünde Halep'te bir grup gencin, sahâbeye sövenin mezarda domuz biçimine döneceği söylentisi üzerine kabrini açıp bedeninin bu biçimde ve kıbleden çevrilmiş olduğunu gördüğüne dair kıssa aktarılır.

Kıssada gençlerin bedeni mezardan çıkarıp yaktıkları ve tekrar gömdükleri anlatılır. Bu ağır şiddet ve mezar tahribi tasviri doğrulanmamış bir anlatıdır; uygulanacak bir hüküm değildir.

15. Şa'rânî, el-Minen'in on ikinci babında şöyle yazar: Allah'ın bana lütuflarından biri, Resûlullah'ın ashabının çocuklarına, babalarını görseydim nasıl bakacak idiysem öyle bakmamdır. Sanki ashabın tamamıyla, hayattaki farklılıkları ve Peygamber'in kendilerine tanıdığı farklı dereceler ölçüsünde beraber olmuşum gibidir. Kendi içimizden doğan aşırı tazimde şeytan sevgiye taassup karıştırabilir. Sevgisini Peygamber'den kendisine ulaşan habere uyduran kimsenin inancı ise taassuptan korunur.

Muhibbüddin et-Taberî'den nakledildiğine göre Haremeyn'in şerifi Ebû Nümeyy ona, Ali'nin geniş bilgisine ve Resûlullah'a yakınlığına rağmen Ebû Bekir'i hangi gerekçeyle Ali'nin önüne geçirdiklerini sordu.

Taberî, bunun kişisel tercih değil, Peygamber'in mescitte Ebû Bekir'e ait geçiş yerinin açık kalması ve halka namaz kıldırmasını istemesi rivayetlerine dayandığını söyler. Sahâbenin din işinde öne çıkarılan kişiyi dünya idaresinde de öne çıkardığı açıklamasını yapar. Şerîf, Ömer'in durumunu sorar.

Taberî, Ebû Bekir'in vefatından önce Ömer'i Müslümanlar için seçtiğini söyler.

Şerîf bu kez Osman'ı sorar.

Taberî, Ömer'in işi şûraya bıraktığını, üyelerin Osman'ı seçtiğini açıklar.

Şerîf Muâviye'yi sorunca Taberî, onu da Ali'yi de içtihat sahibi sayar. Hangisinin yanında savaşacağı sorulduğunda Ali'yi seçer. Şerîf teşekkür eder.

Şa'rânî şöyle der: Kardeşim, bu âlimin sözlerine bak; hiçbir yerde nakle uymaktan ayrılıp kendine keyfî tercih tanımıyor. Öyleyse sahâbeyi, Resûlullah onları sevdiği için; çocuklarını da Peygamber'in sevgisi sebebiyle sevmek gerekir, sırf tabiî yakınlık sebebiyle değil. Ebû Bekir'in kendi çocuklarına öncelik verdiği gibi, Fâtıma'nın çocuklarına da Ebû Bekir'in çocuklarından önce değer vermeliyiz. 'Sizden biri beni ailesinden, çocuğundan ve bütün insanlardan çok sevmedikçe imanı tamam olmaz' hadisini buna dayanak gösterir. Hadisin harekeli lafzı alıntı alanındadır.

Bir defasında Ali b. Ebî Tâlib'e, Ebû Bekir ile Ömer'in ona neden öncelendiği sorulmuştur.

Ali'ye nispet edilen cevapta, Allah'ın onları öne çıkardığı söylenir ve Hûd 11:113 ayeti zikredilir: Zulmedenlere meyletmeme uyarısı. Peygamber'in Ebû Bekir ve Ömer'e yakınlık göstermesi ve kızlarıyla evlenmesi, onların zalim olmadığının delili olarak sunulur.

16. Abdülgaffâr el-Kûsî, el-Vahîd fî ilmi't-tevhîd'de büyük bir âlim olan arkadaşını ölümünün ardından rüyasında gördüğünü anlatır. İslâm'ın hak olup olmadığı sorulduğunda evet der fakat yüzü kararmıştır. Bunu sahâbîler arasında hevâ ve taassupla üstünlük sıralaması yapmasına bağlar. Anlatıcı onun Râfızîlik nispet edilen bir beldeden olduğunu ekler.

Şa'rânî'den alıntı burada sona erer. Müellif, bahsi Sübkî'nin Tabakâtü'ş-Şâfiiyye'sinde Gazâlî biyografisinde yer alan bir rüyayla kapatacağını söyler.

17. Sübkî, 'İmam es-Sâvî'nin Mekke'de gördüğü rüya' başlığını açar; İbn Asâkir'in et-Tebyîn'inde Şâfiî sûfî fakih Ebü'l-Kâsım el-İsferâyînî'ye dayandırdığı nakli verir.

İsferâyînî, Mekke'de Âmir b. Necâ es-Sâvî'den işittiğini söyler:

Es-Sâvî şöyle anlatır: 545 yılı Şevval ayının 14. pazar günü öğle ile ikindi arasında Mescid-i Harâm'a girdim. Bedenimde kırgınlık ve baş dönmesi vardı; ayakta duramıyor, oturamıyordum. Hazzâvere Kapısı'ndaki Râmisî ribâtının açık odasına girip Kâbe'ye yakın bir yerde sağ yanıma uzandım; uyumamak ve abdestimi bozmamak için elimi yanağımın altına koydum. O sırada bidat ehli diye tanıdığım bir adam odanın kapısına seccadesini serdi. Cebinden üzerinde yazı bulunan küçük bir levha, belki bir taş çıkardı; öptü, önüne koydu. Uzun namaz kılarken ellerini kendi âdetlerine göre saldı ve her seferinde levhaya secde etti. Namazdan sonra da uzun süre ona secde edip iki yanağını sürdü, dua etti; ardından levhayı öpüp gözlerine koydu ve cebine kaldırdı. Bunu yadırgayıp Peygamber hayatta olsaydı gördüklerimi ona anlatacağımı düşündüm. Uykuya karşı koymaya çalışırken dalgınlık ağır bastı. Uyku ile uyanıklık arasında geniş bir meydanda ellerinde ciltli kitaplar taşıyan büyük bir topluluk gördüm. Ortalarındaki kişinin Peygamber olduğunu, mezhep sahiplerinin inançlarını ona okuyup doğrulatmak istediklerini söylediler. Şâfiî olduğu belirtilen biri kitapla içeri girdi. Peygamber'i temiz beyaz sarık ve elbise içinde, sûfîlerin giyinişine benzer bir kıyafetle gördüm. Rüyanın devamı sonraki bloktadır.

Rüyada Peygamber, Şâfiî'nin selâmını alıp onu karşılar; Şâfiî elindeki kitaptan mezhebini ve inancını okur. Ardından Ebû Hanîfe bir kitapla gelir, selâm verip Şâfiî'nin yanına oturur ve kendi görüşlerini okur. Diğer mezhep temsilcileri de sırayla okur, her biri ötekinin yanına oturur. Sonra rüyayı anlatanın 'Râfızî' ve 'bidat ehli' diye nitelediği biri, ciltlenmemiş inanç sayfalarıyla gelir. Peygamber'in yanındaki bir kişi onu azarlayıp sayfalarını çemberin dışına atar, kendisini uzaklaştırır. Okuyanlar bitince es-Sâvî elindeki ciltli kitapla öne çıkıp, 'Ey Allah'ın Resûlü, bu benim ve Ehl-i sünnet'in inancını anlatan kitaptır; izin verirsen okuyayım' der. Peygamber kitabın ne olduğunu sorar; Gazâlî'nin Kavâidü'l-akâid'i olduğu cevabını alıp okumaya izin verir. Es-Sâvî oturur ve okumaya başlar. Bunlar rüyada görüldüğü nakledilen olaylardır.

Rahmân ve Rahîm Allah'ın adıyla. Kavâidü'l-akâid kitabı dört fasıldır. Birinci fasıl, İslâm'ın temellerinden olan iki şehadet cümlesinde Ehl-i sünnet itikadının açıklamasıdır. Allah'ın tevfikiyle şöyle deriz:

'Başlatan, yeniden yaratan, dilediğini yapan, yüce arşın sahibi ve kudreti güçlü Allah'a hamd olsun. Kullarının seçkinlerini doğru yola iletir; tevhidi ikrardan sonra inançlarını şüphe karanlığından korur, onları seçkin elçisinin izine ve desteklenmiş değerli ashabının yoluna sevk eder. Zâtı ve fiillerindeki güzel sıfatları ancak gönül vererek dinleyen kavrar. O, zâtında birdir; ortağı, benzeri, karşıtı ve dengi yoktur. İlktir; başlangıcı bulunmaz. Ezelîdir; sonu ve sınırı yoktur. Varlığı kesintisiz, kıyamı süreklidir. Zamanın sona ermesi O'nun yücelik vasıflarını sona erdirmez. O evveldir, âhirdir, zâhirdir, bâtındır; her şeyi bilir. Tenzih: O, biçim verilmiş bir cisim, ölçülmüş sınırlı bir cevher değildir; cisimlerin büyüklük ve bölünme özelliklerine benzemez. Cevher veya araz değildir, cevherler ve arazlar O'na yerleşmez. Hiçbir varlık O'na benzemez; O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. Ölçü, yön, yer, yeryüzü ve gökler O'nu kuşatmaz. Arş üzerinde oluşu, kendi buyurduğu ve murat ettiği mânadadır; temas, yerleşme, bir yere girme yahut yer değiştirmeden münezzehtir. Arş O'nu taşımaz; arş ve onu taşıyanlar O'nun kudretiyle ayaktadır. Arşa, göğe ve her şeye üstünlüğü mekânsal yakınlık değildir; yere uzaklık da gerektirmez. Bütün varlıklara yakındır; kuluna şah damarından yakındır ve her şeye şahittir. Yakınlığı ve zâtı cisimlerin yakınlığına ve zâtına benzemez.'

'O hiçbir şeye hulûl etmez, hiçbir şey O'na hulûl etmez. Mekânın kuşatmasından ve zamanın sınırlamasından yücedir; zaman ve mekân yaratılmadan önce vardı, şimdi de ezeldeki gibi vardır. Sıfatlarıyla yaratılmışlardan ayrıdır: O'nun zâtında başkası, başkasında O'nun zâtı bulunmaz. Değişme, geçiş, sonradan olma ve eksiklik O'na ilişmez. Celâli eksilmez, kemali tamamlanmayı beklemez. Varlığı akılla bilinir; âhirette iyilere zâtını görmek lütfedilir, böylece nimet tamamlanır.'

'Hayat ve kudret: Allah diridir, gücü yeter; aciz, uyku ve ölüm O'na ilişmez. Mülk ve kudret O'nundur; gökler ve bütün yaratılmışlar O'nun tasarrufundadır. Yaratmayı, var etmeyi, kulların fiillerini, rızıklarını ve ecellerini belirlemeyi O tek başına yapar. O'nun gücünün dışında bir şey, bilgisinin ulaşmadığı bir hâl yoktur. Kudretinin ve bilgisinin sınırı yoktur. İlim: En aşağı yerden en yüksek göğe kadar her şeyi bilir. Karanlık gecede sert kaya üzerindeki kara karıncanın yürüyüşünü, havadaki zerreyi, gizli ve daha gizli olanı, kalplerde geçen düşünceleri bilir. Bu bilgi zâtına sonradan eklenen veya yer değiştiren yeni bir bilgi değil, ezelî sıfatıdır.'

'İrade: Âlemde küçük büyük, iyi kötü, yararlı zararlı, iman küfür, başarı kayıp, itaat isyan hiçbir şey O'nun hüküm, kader ve dilemesi dışında gerçekleşmez. Dilediği olur; dilemediği olmaz. Bir göz bakışı, bir düşünce bile iradesinin dışında değildir. Hükmünü geri çevirecek yoktur. Kulun günahtan uzak durması O'nun yardımı ve rahmetiyle, itaate gücü O'nun iradesiyledir. İnsanlar, cinler, melekler ve şeytanlar birleşse izni olmadan bir zerreyi oynatamazlar. İradesi zâtıyla kaim ezelî sıfattır: Şeylerin önceden belirlediği vakitte var olmasını dilediği için onlar tam o vakitte meydana gelir. İlim ve iradesi değişmez; düşünerek veya zaman bekleyerek tedbir almaz, bir iş O'nu diğerinden alıkoymaz. İşitme ve görme: Gizli sesleri işitir, küçük şeyleri görür; uzaklık ve karanlık engel değildir. Kulak ve göz kapağı olmaksızın işitir ve görür; kalpsiz bilir, organ ve alet olmaksızın kudretini gösterir ve yaratır. Sıfatları yaratılmışların sıfatlarına benzemez.'

'Kelâm: O emreden, yasaklayan, vaat ve uyarıda bulunan, zâtıyla kaim ezelî kelâmla konuşandır. Kelâmı hava ve cisim hareketinden doğan ses yahut dudak ve dilin hareketinden doğan harf gibi değildir. Kur'an, Tevrat, İncil ve Zebur peygamberlerine indirdiği kitaplardır. Kur'an dillerle okunur, mushaflarda yazılır, kalplerde korunur; buna rağmen Allah'ın zâtıyla kaim ezelî kelâmı kâğıtlara veya kalplere geçerek parçalanmaz. Mûsâ kelâmı ses ve harf olmaksızın işitmiştir; iyiler âhirette Allah'ı cevher ve araz olmaksızın görecektir. Allah hayat, ilim, kudret, irade, işitme, görme ve kelâm sıfatlarıyla diri, bilen, güçlü, dileyen, işiten, gören ve konuşandır.'

'Fiiller: Allah'tan başka mevcut her şey O'nun fiiliyle sonradan var olmuştur. Fiilleri hikmet, hükümleri adaletledir. İlâhî adalet insanın adaletiyle ölçülmez; insan başkasının mülküne müdahale ederek zulmedebilir, Allah için böyle bir başkasının mülkü yoktur. İnsan, cin, melek, şeytan, gök, yer, hayvan, bitki, cevher, araz, duyulan ve algılanan her şey yokluktan O'nun kudretiyle meydana gelmiştir. Ezelde yalnız O vardı. Yaratmayı ihtiyacından değil, kudretini ve önceki iradesini gerçekleştirmek üzere yaptı. Yaratmak, görev vermek, nimet ve iyilik sunmak O'na zorunlu değildir; lütfudur. Kullarına acı verse bile kendi mülkünde tasarrufu zulüm sayılmaz. İtaate karşılık mükâfat, kulların O'na hak dayatmasıyla değil, keremi ve vaadiyledir. İtaat yükümlülüğünü yalnız akıl değil, peygamberler aracılığıyla bildirdi. Elçilerin doğruluğunu açık mucizelerle gösterdi; onlar emir, yasak, vaat ve uyarıyı iletti. İnsanlara haber verdiklerine inanmak gerekir.'

'İkinci şehadet cümlesinin mânası, elçilik: Allah ümmî, Kureyşli Peygamber Muhammed'i Araplara, Arap olmayanlara, cinlere ve insanlara elçi gönderdi.'

Es-Sâvî şöyle devam eder: Bu satırlara, Peygamber'in elçiliğinin anlatıldığı yere varınca rüyada onun yüzünde sevinç ve müjde gördüm. Bana dönüp 'Gazâlî nerede?' diye sordu. Halkada duran Gazâlî, 'Buradayım, ey Allah'ın Resûlü' diyerek yaklaştı. Selâm verdi; Peygamber selâmını aldı ve elini uzattı. Gazâlî onun elini öpüp bereket umarak yanaklarını eline sürdü, sonra oturdu. Es-Sâvî, okuduğu Kavâidü'l-akâid sebebiyle Peygamber'in yüzünde gördüğü sevincin başka okumalar sırasında görmediği kadar büyük olduğunu anlatır. Gözlerinde yaşla uyanır. Çok farklı görüşlerin yayıldığı bir zamanda böyle bir rüya görmeyi lütuf sayar. Allah'tan hak ehlinin inancında sebatı, onunla yaşamayı ve ölmeyi, peygamberlerle, sıddîklarla, şehitlerle ve sâlihlerle haşrolmayı diler.

Ebü'l-Kâsım el-İsferâyînî, Ebü'l-Feth es-Sâvî'nin rüyayı kendisine Farsça anlattığını, Arapçaya kendisinin çevirdiğini belirtir.

Gazâlî'nin Kavâidü'l-akâid'inin birinci faslından rüyada okunamayan devamı burada verilir. Müellif, inanç metnini öğrenmek ve ezberlemek isteyen kimsenin elinde eksik kalmaması için bu kısmı eklemeyi uygun görür. Alıntı, önceki blokta başlayan 'Allah ümmî, Kureyşli Peygamber Muhammed'i gönderdi' cümlesinden devam eder.

'Allah ümmî, Kureyşli Muhammed'i bütün Araplara, Arap olmayanlara, cinlere ve insanlara elçi olarak gönderdi. Onayladıkları dışında önceki şeriatları onun şeriatıyla yürürlükten kaldırdı; onu peygamberlerden üstün, insanlığın efendisi kıldı. Allah'tan başka ilah olmadığı şehadeti, Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğu şehadetiyle birleşmeden iman tamamlanmaz. Ona dünya ve âhiret hakkında haber verdiği her şeyde inanmak gerekir. Ölüm sonrası haberlerden ilki Münker ve Nekîr'in sorgusudur. Ruh ve bedeniyle kabirde oturtulan kula, Rabbin, dinin ve peygamberin kim olduğu sorulur. Kabir azabının hak olduğuna ve Allah'ın dilediği biçimde ruh ile bedene ilişkin adaletli hükmüne inanılır. İki kefeli, dilli mizanda ameller en küçük zerre kadar hassas ölçülür. İyilik sahifeleri nur kefesine, kötülükler karanlık kefesine konur. Cehennemin üzerine kurulmuş sırat kılıçtan keskin ve kıldan incedir; inkârcıların ayakları kayar, müminler kalıcı yurda geçer. Peygamber Muhammed'in havuzu da haktır: Müminler cennete girmeden, sıratı geçtikten sonra ondan içer; bir kez içen bir daha susamaz. Genişliği gök kadar tasvir edilir, Kevser'den ona iki oluk akar. Hesap gününde kimisi sıkı sorgulanır, kimisine kolaylık gösterilir, yakın kılınanlardan kimisi hesapsız cennete girer. Allah dilediği peygamberlere tebliği, inkârcılara elçileri yalanlamayı, bidat ehline sünneti, Müslümanlara amelleri sorar.'

'Allah'ın lütfuyla tevhid ehli, ceza gördükten sonra ateşten çıkarılır; cehennemde tevhid ehli kalmaz. Peygamberlerin, ardından âlimlerin, şehitlerin ve müminlerin derecelerine göre şefaatine inanılır. Şefaatçisi olmayan müminler de Allah'ın lütfuyla çıkarılır; kalbinde zerre kadar iman olan sonsuza dek ateşte kalmaz. Sahâbenin faziletine ve sıralamasına inanılır: Peygamber'den sonra Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali. Sahâbenin tamamı hakkında güzel zan ve övgü beslenir. Bu inançlara kesinlikle bağlı kalan hak ve sünnet ehlinden olur.' Metin bütün Müslümanlar için sebat duası ve Peygamber, ailesi ve ashabına salât ve selâmla biter.