Rüya, faydalar ve özel dualar

Şeyh Celâleddin es-Süyûtî’nin hattıyla, dostlarından Şeyh Abdülkādir eş-Şâzelî’nin —Sultan Kayıtbay (rahimehullah) katında bir şefaat hakkında kendisine soran birine— yazdığı bir mektup gördüm:

“Bil ki kardeşim, ben bu zamana kadar Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile uyanıkken ve yüz yüze yetmiş beş kez buluştum. Valilere girmem sebebiyle onun benden perdelenmesinden korkmasaydım, kaleye çıkar, sultanın katında senin için şefaat ederdim. Ben onun hadisinin (sallallahu aleyhi ve sellem) hizmetçilerinden biriyim; muhaddislerin kendi yollarından zayıf saydığı hadisleri düzeltmekte ona ihtiyacım var. Şüphesiz bunun faydası, senin faydandan daha ağır basar ey kardeşim.” (Nakil bitti.)

Dedi ki: Şeyh Celâleddin’i bunda, seyyidim Muhammed Zeyn el-Mâdih’in —Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) meddahı— meşhur olan hâli destekler: O, Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve yüz yüze görürdü. Hacca gidince, onunla kabrin içinden konuştu. Bu, onun makamı olarak sürdü; ta ki Nehrâviye’den biri, belde hâkimi katında kendisi için şefaat istedi. Onun yanına girince, hâkim onu (kendi) yaygısına oturttu; bunun üzerine rüyet ondan kesildi. Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) rüyeti istemeye devam etti; (Resûlullah) ona bir şiir okuyunca, uzaktan ona göründü ve “Benim rüyeti mi istiyorsun? Sen zalimlerin yaygısında oturuyorsun; buna yol yoktur” dedi. Ondan sonra, ölünceye kadar onu gördüğü bize ulaşmadı.

Bize, Şeyh Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî’den, talebesi Şeyh Ebü’l-Abbâs el-Mürsî’den ve başkalarından ulaştığına göre onlar şöyle derlerdi: “Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) rüyeti bizden bir göz kırpması kadar perdelenmiş olsaydı, kendimizi Müslümanlardan saymazdık.”

Bu, tek tek velilerin sözü olunca, müçtehid imamlar bu makama daha lâyıktır. (el-Mîzân’ın ifadesi bitti.)

O (radıyallahu anh), Levâkihu’l-Envâri’l-Kudsiyye fî beyâni’l-uhûdi’l-Muhammediyye —el-Uhûdü’l-Kübrâ— adlı kitabının hutbesinde şöyle dedi:

Bil ki kardeşim, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), bütün icâbet ümmetinin hakiki şeyhi olduğundan, kitabın bütün ahidlerinin tercümelerinde “Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) bize genel ahid alındı” dememiz —yani bütün Muhammedî ümmeti kastediyorum— doğru olur. Çünkü o (sallallahu aleyhi ve sellem), sahâbeye bir emir, nehiy, teşvik veya sakındırmayla hitap ettiğinde, bunun hükmü, kıyamete kadar bütün ümmetine geçerlidir. Öyleyse o, şeyhler vasıtasıyla veya vasıtasız olarak bizim hakiki şeyhimizdir; velilerden, uyanıkken, kavmin katında bilinen şartlarla onunla buluşan kimse gibi. Allah Teâlâ’ya hamd olsun, bu makam ehlinden bir topluluğa yetiştim: seyyidim Ali el-Havvâs, Şeyh Muhammed el-Adl, Şeyh Muhammed b. İnân, Şeyh Celâleddin es-Süyûtî ve benzerleri (radıyallahu anhüm ecmaîn).

Sonra o (radıyallahu anh), adı geçen kitabın ikinci ahdinde şöyle dedi:

Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) bize genel ahid alındı ki, bütün sözlerimizde, amellerimizde ve itikatlarımızda Muhammedî sünnete uyalım. O işin delilini kitaptan, sünnetten, icmâdan veya kıyastan bilmezsek, bakıncaya kadar onunla amel etmekten duraklarız. O işi bazı âlimler güzel görmüşse, Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) onun hakkında izin ister, sonra —o âlime edeben— yaparız; bu, tertemiz şeriatta bid‘at çıkarma korkusundandır; böylece saptıran imamlardan olmayız.

Bazılarının “namaz kılan, sehiv secdesinde sübhâne men lâ yenâmü ve lâ yeshû demelidir” sözü hakkında ona (sallallahu aleyhi ve sellem) danıştım; o (sallallahu aleyhi ve sellem) “o güzeldir” buyurdu.

Sonra şu gizli değildir: Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) izin istemek, kulun, fiili istediği sıradaki makamına göre olur. O, onunla uyanıkken ve yüz yüze buluşma ehlinden ise —ki bu keşif ehlinin makamıdır— öylece izin ister; değilse kalbiyle izin ister ve Allah Teâlâ’nın kalbinde, fiilin güzelliğine veya terkine dair oluşturacağı şeyi bekler.

Sonra bu ahdin kendisinde şöyle dedi:

Öyleyse kardeşim, kalp aynanı pastan ve kirden cilalamaya, bütün rezîletlerden arınmaya çalış; tâ ki sende, Allah Teâlâ’nın veya Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) huzuruna girmene engel olacak tek bir haslet kalmasın. Ona (sallallahu aleyhi ve sellem) salât ve selâmı çoğaltırsan, belki onu (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede makamına erişirsin. Bu, Şeyh Nûreddin eş-Şûnî’nin, Şeyh Ahmed ez-Zevâvî’nin, Şeyh Ahmed b. Dâvûd el-Menzilâvî’nin ve Yemen şeyhlerinden bir topluluğun yoludur. Onlardan biri, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) salavat getirip onu çoğaltmaya devam eder; bütün günahlardan arınıncaya kadar; sonra onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) dilediği vakit uyanıkken ve yüz yüze buluşur. Bu buluşma kendisine hâsıl olmayan, henüz Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) salât ve selâmı, bu makamın hâsıl olması için istenen çoğaltma ile çoğaltmamış demektir.

Şeyh Ahmed ez-Zevâvî bana, Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken buluşmanın, her gün ve gece elli bin kez salavat getirmeye tam bir yıl devam etmedikçe kendisine hâsıl olmadığını haber verdi.

Şeyh Nûreddin eş-Şûnî de bana, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavat getirmeye şu kadar yıl devam ettiğini, her gün otuz bin salavat getirdiğini haber verdi.

Seyyidim Ali el-Havvâs’ın (rahimehullah) şöyle dediğini işittim: Kul, dilediği vakit Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile buluşur hâle gelmedikçe, irfan makamında kemâle ermez.

Dedi ki —yani Havvâs—: Selef ve haleften, Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve yüz yüze buluştuğu bize ulaşanlardan bazıları şunlardır: Şeyh Ebû Medyen —cemaatin şeyhi—, Şeyh Abdürrahîm el-Kınâvî, Şeyh Mûsâ ez-Zûlî, Şeyh Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî, Şeyh Ebü’l-Abbâs el-Mürsî, Şeyh Ebü’s-Suûd b. Ebi’l-Aşâir, seyyidim İbrâhim el-Metbûlî.

Şeyh Celâleddin es-Süyûtî de şöyle derdi: Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) gördüm ve onunla uyanıkken yetmişi aşkın kez buluştum.

Seyyidim İbrâhim el-Metbûlî’ye gelince; onun onunla buluşması sayılamaz; çünkü o, bütün hâllerinde onunla buluşur ve “Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) başka şeyhim yoktur” derdi.

Şeyh Ebü’l-Abbâs el-Mürsî şöyle derdi: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) benden bir saat perdelenmiş olsaydı, kendimi müminlerden saymazdım.

Bil ki Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) meclis arkadaşlığı etmek makamı çok azizdir.

Bir şahıs, ben de hazırken seyyidim Ali el-Mersafî’ye geldi ve “Efendim, öyle bir makama ulaştım ki, Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken dilediğim vakit görüyorum” dedi. (Mersafî) dedi ki: “Yavrum, kul ile bu makam arasında iki yüz kırk yedi bin makam vardır. Bizim isteğimiz, ey yavrum, bize onlardan on makam hakkında konuşmandır.” O iddiacı ne diyeceğini şaşırdı ve rezil oldu. Bunu bil. Allah dilediğini dosdoğru yola iletir.

O (radıyallahu anh), adı geçen kitapta, mescitte oturmayı uzatma ahdi hakkında şöyle dedi:

Seyyidim Muhammed b. İnân bana şunu haber verdi: Asrın velileri, seyyidim Ebü’l-Abbâs el-Gumrî ile hacca gitti —Allah bereketiyle bize fayda versin—; Mısır ve köylerinden on beş veliydiler.

Ona “Efendim, müsaadenizle Mekke’de mi yoksa Medine’de mi komşuluk edelim (ikamet edelim)?” dediler.

O da “İçinizden Mekke’nin veya Medine’nin edebine gücü yeten komşuluk etsin” dedi.

Ona “Mekke’nin edebi nedir?” dediler.

Dedi ki: Orada kaldığı süre boyunca, Allah Teâlâ’nın huzur ehlinin —peygamberlerin, velilerin ve meleklerin— sıfatları üzere olmak ve sırrına, Allah’ın hoşlanmadığı hiçbir şeyin asla uğramamasıdır. Peki ya Allah’ın hoşlanmadığını işlerse?

Ona “Medine’nin edebi nedir?” dediler. Dedi ki: Mekke’nin edebi gibidir; ona ilaveten, bütün hâllerinde Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sünnetine aykırı davranmamaktır; hatta sarığını küçültür, eline giren her şeyi sadaka verir ve Medine’de, huzurunda, şeriatın açıkça belirttiği dışında —içinde görüş veya kıyas bulunan— bir ders vermez; ona (sallallahu aleyhi ve sellem) edeben, huzurunda başkasının, onun danışması olmadan sözü olmasın. Safâ ehlinden ise, içinde görüş veya kıyas bulunan her meselede ona (sallallahu aleyhi ve sellem) danışsın ve onun işaret ettiğini yapsın; şartı, onun lafzını (sallallahu aleyhi ve sellem) açıkça, uyanıkken işitmesidir —Şeyh Muhyiddin b. el-Arabî (rahimehullah) üzere olduğu gibi—. Dedi ki: Ondan (sallallahu aleyhi ve sellem), bazı hafızların zayıf saydığı birkaç hadisi düzelttim; onlarda onun sözüne uydum; söylediğinde bende şüphe kalmadı ve o, benim katımda onun sahih şeriatından oldu; âlimler kendi kaidelerine dayanarak bana uymasa da onunla amel ederim.

Şeyhlerin hepsi “İçimizden, söylediğine gücü yeten yok” dediler ve o yıl hepsi seyyidim Ebü’l-Abbâs ile döndü.

Onlardan bazıları şunlardı: Seyyidim Muhammed b. Dâvûd, seyyidim Muhammed el-Adl, seyyidim Muhammed Ebû Bekir el-Hadîdî, Şeyh Ali b. el-Cemâl ve Şeyh Abdülkādir ed-Deştûtî.

Şeyhim, Gumrî Camii imamı Şeyh Emînüddin —onlarla hacda bulunmuştu— bana şunu haber verdi: Seyyidim Abdülkādir ed-Deştûtî, Medine haremine girmedi; ziyaret için hacca girdiği andan itibaren, yola çıkıp onu —kendinden geçmiş hâlde— taşıyıncaya kadar yanağını Babüsselâm’ın eşiğine koydu; ancak Ebyâr Ali merhalesinde ayıldı (radıyallahu anh).

Sonra o (radıyallahu anh), Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) salât ve selâmı çoğaltmayı isteme ahdinde şöyle dedi:

Bana bir defasında —yani Şeyh Ahmed ez-Zevâvî— şöyle dedi: Yolumuz, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavatı çoğaltmaktır; ta ki o, bize uyanıkken meclis arkadaşlığı etsin, onunla sahâbe gibi sohbet edelim, dinimizin işlerini ve hafızların katımızda zayıf saydığı hadisleri ona soralım ve onlarda onun sözüne (sallallahu aleyhi ve sellem) uyalım. Bu bize hâsıl olmadıkça, ona (sallallahu aleyhi ve sellem) salavatı çoğaltanlardan değiliz.

Sonra bu ahidde şöyle dedi:

Ahidlerin başında geçtiği üzere, Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) berzahî sohbet, büyük bir safâ gerektirir; ta ki kul, ona (sallallahu aleyhi ve sellem) meclis arkadaşlığına elverişli olsun. Dünyada ve âhirette ortaya çıkmasından utandığı kötü bir sırrı olanın, Resûlullah’la (sallallahu aleyhi ve sellem) sohbete elverişliliği yoktur; sakaleyn’in (ins ve cinnin) ibadetini yapsa da. Nitekim münafıkların sohbeti onlara fayda vermedi. Kâfirlerin Kur’an okuması da böyledir; onun hükümlerine iman etmedikleri için ondan faydalanmazlar. (Nakil bitti.)

Allâme Şeyh Ali el-Uchûrî el-Mâlikî, en-Nûru’l-Vehhâc fi’l-kelâmi ale’l-isrâ ve’l-mi‘râc adlı büyük mi‘rac eserinin hâtimesinde şöyle dedi:

Bana soruldu: İnsanlardan biri, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken görür mü, görmez mi? Bir topluluk, birbirinden uzak yerlerden, onu (sallallahu aleyhi ve sellem) aynı anda gördüklerini iddia etse, tasdik edilirler mi, edilmezler mi? Çünkü doğunun en ucundaki biri onu görürse, batının en ucundaki onu aynı anda nasıl görür? Ve aynı anda, farklı sıfatlarda, birden çok kişi nasıl görür?

Ben de şöyle cevap verdim —ifadesi şudur—:

Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur. Onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm), Allah’ın bunun için seçtiği kimselerin uyanıkken görmesi, şüphesiz vâkidir; sâlihlerin siyerine vâkıf olan veya onlarla haşir neşir olan için bilindiği üzere; öyle ki bu, onun katında zarûrî ilim gibi olur. Sonra o (rahimehullah), İbn Hacer el-Heytemî’den, İbnü’l-Hâc’ın el-Medhal’inden, Şa‘rânî’den ve Süyûtî’den geçen bazı şeyleri naklettikten sonra şöyle dedi:

Allah’a hamd olsun, kendilerine onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken görme vâki olan bir topluluk gördüm ve bunu onlardan işittim.

Onlardan biri, şeyhimiz, ârif billâh, zamanında Mâlikî cemaatinin şeyhi Şeyh Muhammed el-Bennûferî’dir; o bunu bir topluluğa anlatmıştır.

Onlardan biri de şeyhimiz, ârif billâh, Haşîş diye tanınan Şeyh Ali el-Hımsânî’dir; bu ona çokça vâki olurdu.

İkisinin bu husustaki doğruluğuna delâlet eden karîneler, kesinlik ifade edecek kadar açıktır.

Onlardan biri de şeyhimiz Nûreddin el-Kalsamî ve onun şeyhi, ârif billâh Şeyh Ahmed el-Ahmedî’dir. Onunla defalarca buluştum; bana sâlih dualar etti. Cemaatinin sâdıklarından, güvendiğim biri bana, o şeyhin onu çoğu vaktinde uyanıkken gördüğünü ifade eden şeyler haber verdi. Dedi ki: Talebelerinden biri ona, onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken çok gördüğünü iddia eden başka birini sordu; şeyh onu bu hususta doğruladı. Ona “Sen bize, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gördüğünü söylemedin” denince, “Daima güneşin içinde olan, ondan nasıl bahseder?” dedi.

Bir topluluk, birbirinden uzak yerlerde, onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken aynı anda gördüklerini iddia ederse ve hayır ile salâh ehlinden iseler, bunda doğrulanırlar. Çünkü o (sallallahu aleyhi ve sellem), varlıkta güneş gibidir; güneşi, doğudaki ve batıdaki ve başkaları aynı anda görür; o (sallallahu aleyhi ve sellem) da öyledir. İmamlarımızdan Şihâb el-Karâfî, bunu sûfîlerden naklederek bu görüşe gitmiştir; fakat bunda araştırmış ve itiraz etmiştir.

Onun sözünü kısaltanlardan biri şöyle demiştir: Uykuda idrak edilen misal olduğuna göre, “onun (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken iki veya daha çok yerde nasıl görüldüğü” sorusuna cevap olur: İki veya daha çok misaldir. Asıl güçlük, birin iki yerde aynı anda olmasıdır. Sûfîler, “o (sallallahu aleyhi ve sellem) güneş gibidir; birçok yerde görülür, oysa o tek yerdedir” diye cevap verdi.

Buna şöyle itiraz edilir: Güneş, bütün insanlar tarafından, göklerin onu kendilerine gösterdiği yerlerden sınırlı bir yerde olmadığı için görülür; bilakis hepsinden yüksektir. Sınırlı bir yerde olsaydı, onun dışındaki onu görmezdi. O (sallallahu aleyhi ve sellem) ise sınırlı bir yerde görülür; onu başka yerdeki görür. Öyleyse onu görmek, güneşi görmeye denk olmaz; ancak güneş sınırlı bir yerde olup da onu, o yerin dışındaki görseydi (denk olurdu). Netice şudur: O (sallallahu aleyhi ve sellem), sınırlı yerlerden iki veya daha çok yerde görülür; her biri, içindekinin görülmesini, onun dışındakine engeller; güneşte ise böyle bir şey yoktur. (Nakil bitti; bir kısmı manayla; bunda ona Zerkeşî tâbi olmuştur.)

Uchûrî şöyle dedi:

Denebilir ki sûfîlerin maksadı, herkesin onu görmesi bakımından onun (sallallahu aleyhi ve sellem) güneş gibi olmasıdır; yoksa güneşin, sınırlı bir yerde olunca, görülmesini başka yerdekine engellemesi bakımından değil. O (sallallahu aleyhi ve sellem) ise —âdeti yarmak ve ona bir keramet olarak— ne içinde bulunduğu yer, ne de başka yer, onun görülmesini kimseye engellemez. Öyleyse bu bakımdan güneş gibi değildir.

Bir topluluk da, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) güneşin nuru gibi varlığı doldurduğu görüşüne gitti. Buna, Hikem ve başka eserlerin sahibi, ârif billâh seyyidim Tâceddin b. Atâillâh el-İskenderî işaret etmiştir —bazı talebelerinin ondan naklettiğine göre—. O şöyle dedi:

Hac ettim; tavaf ederken şeyhi gördüm; tavafını bitirince ona selâm vermeye niyetlendim; bitirince benden kayboldu, onu göremedim. Sonra onu Arafat’ta gördüm; benim için yine böyle oldu; diğer meşhedlerde de. Kahire’ye döndüm; şeyhi sordum; “iyidir, sıhhattedir” denildi. “Yolculuk etti mi?” dedim; “hayır” dediler. Ona geldim, selâm verdim ve “Efendim, sizi gördüm” deyip olanı anlattım. Dedi ki: “Ey falan, büyük adam âlemi doldurur; kutb bir taştan çağrılsa bile cevap verir.” (Nakil bitti.)

Büyük adamın hâli böyle olunca, mürselîn efendisi (buna) daha lâyıktır.

Bir topluluğun onu aynı anda farklı sıfatlarda görmesine gelince; bu mümkün, hatta vâkidir; bunda şaşılacak bir şey yoktur. Çünkü her birinin görme aleti, makamına göredir; o, ayna gibidir; ayna bazen küçük, bazen büyük, bazen düz, bazen eğri, bazen çok cilalı, bazen öyle değildir. Tek bir suret, buna göre aynada farklılaşır: küçük aynada küçük, büyük aynada büyük, eğri aynada eğri, düz aynada düz görülür; çok cilalıda bir sıfatta, başkasında başka sıfatta görülür.

Şu söylenmez: Bazısı onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) beyaz, bazısı aynı anda siyah görür; bazısı yaşlı, bazısı genç görür. Oysa hissî aynada beyaz siyah görülmez, tersi de olmaz; yaşlı genç görülmez, tersi de olmaz.

Buna şöyle cevap verilir: Görenin aynası (kalbi), bu hususta hissî aynadan farklıdır; çünkü onda, iman ve taat sevabından veya tersinden bunu gerektiren bir sıfat vardır. Öyleyse her yönden hissî ayna gibi değildir; fakat genel olarak hissî ayna menzilindedir. Zira aynada, görülenin sureti beyazlık, siyahlık, aklık ve tersiyle farklılaşmaz; beyazın sureti aynada siyah görülmez, tersi de olmaz; ak saçlının sureti ak saçlı olmayan görülmez, tersi de olmaz. Oysa bu, onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) görmede vâkidir; onu biri ak saçlı, biri genç görür ve benzeri. (Uchûrî’nin mi‘rac eserinin ifadesi bitti.)

Beytülmakdis’te medfûn üstâd allâme Şeyh Muhammed el-Halîlî’nin fetvalarında (şöyle geçer):

Mustafâ’yı (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve uykuda görene dair soruldu: Caiz midir? Şerefli zatını hakikaten görür mü? Onu iki kişi aynı anda —biri doğuda, ikincisi batıda— görürse hüküm nedir?

Cevap verdi: Hafızlar (rahimehumullah), onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve uykuda görmenin caiz olduğunda ittifak etti; fakat görenin, şerefli zatını hakikaten mi, yoksa onu yansıtan bir misali mi göreceğinde ihtilaf ettiler.

Birinciye (gören, şerefli zatını hakikaten görür) bir topluluk gitti;

ikinciye (onu yansıtan bir misal görür) Gazzâlî, Yâfiî ve başkaları gitti.

Birinciler, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) hidayet kandili, karanlığın nuru ve marifetlerin güneşi olduğuyla delil getirdi: Kandilin ve güneşin nuru uzaktan görülür; görülen, araz ve özellikleriyle güneşin cirmidir; kerîm cisim ve şerefli beden de öyledir. Öyleyse onun şerefli ravzasından ayrılması ve kabrin ondan boşalması gerekmez; bilakis Allah, gören için perdeleri yırtar ve engeli kaldırır; onu, yerindeyken görür. Buna göre, onu iki kişinin aynı anda —biri doğuda, ikincisi batıda— görmesi mümkündür; yahut (Allah) o perdeleri, ardındakini örtmeyen şeffaf hâle getirir.

Karâfî (rahimehullah) dedi ki: İhtilaf yeri, görenin onu doğuda evinde, bir başkasının da o anda batıda evinde görmesidir. Güneşin evde ancak ışığı görülür; cirmi ise gökteki yerindedir. Görenin yeriyle sınırlı olsaydı, o anda başka yerde olması imkânsız olurdu. Öyleyse misalle (ikinciyle) hüküm gerekir.

Büyük sûfîlerden bir topluluk, misal âlemini —onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) hakiki suretine uysun ya da uymasın— mutlak olarak kabul etmiştir; çünkü (surete) aykırı görülen, iki suret için ayna gibi olan onun misalinde, görenin suretinin yansımasıdır.

Bazıları ortayı tuttu ve şöyle dedi: Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) hakiki sureti ve sıfatıyla görmek, tabire muhtaç olmayan bir rüyadır; onu başkasıyla görmek ise tabire muhtaç bir rüyadır; her iki yönde de hakikidir; bunda, umumun ittifakıyla şeytandan bir karıştırma yoktur; bilakis haktır; sıfatı dışında görülse bile —o suretleri Allah Teâlâ tasvir ettiğinde—.

Onu yaşlı gören, barışın son noktasındadır;

onu genç gören, savaşın son noktasındadır;

onu gülümser gören, sünnetine sımsıkı sarılmıştır;

onu, hâli ve heybeti üzere gören için bu, rüyayı görenin salâhına, hâlinin ve itibarının kemaline ve düşmanlarına galebesine delildir;

onu, (başka) bir hâl ve heybette gören için bu, rüyayı görenin hâlinin kötülüğüne delildir; öyle ki muvahhid onu güzel görür.

Mülhid ise onu çirkin görür; çünkü o, cilalı ayna gibidir; ona yönelen her şey aynada görünür; oysa aynanın zatı en güzel ve en kâmil hâldedir. En doğrusunu Allah Teâlâ bilir. (Nakil bitti.)

Zamanının gavsi seyyidim Abdülazîz ed-Debbâğ (radıyallahu anh), talebesi allâme seyyidim Ahmed b. el-Mübârek’in kendisinden aldığı el-İbrîz adlı kitabın ikinci faslında şöyle dedi:

Seyyidim Abdullah el-Bernâvî, Receb, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade aylarının kalanı ve Zilhicce’nin on günü boyunca —yani 1121 yılından— bana rehberlik etmek, beni doğrultmak, güçlendirmek ve müşahede ettiğim şeylerde kalbimden korkuyu silmek için benimle kaldı. Bayramın üçüncü günü olunca, varlığın efendisini (sallallahu aleyhi ve sellem) gördüm. Seyyidim Abdullah el-Bernâvî dedi ki: “Ey seyyidim Abdülazîz, bugünden önce senin için korkuyordum; bugün ise —Allah seni, rahmeti olan varlığın efendisi (sallallahu aleyhi ve sellem) ile bir araya getirdiği için— kalbim emin oldu, hatırım yatıştı. Seni Allah Azze ve Celle’ye emanet ediyorum.” Onun benimle kalması, bana vâki olan fetihte üzerime karanlığın girmesinden beni korumak içindi; ta ki Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etme fethi bana vâki olsun; çünkü o zaman açılan (müftetah) için korkulmaz; ondan önce korkulur.

Sonra İbnü’l-Mübârek, adı geçen kitabın birinci babında şöyle dedi:

Ona (radıyallahu anh), Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) “Bu Kur’an yedi harf üzere indirilmiştir” sözünün anlamını sordum. Âlimler bunda şiddetli ihtilaf etmiştir; gördüğüm en güzel söz, dört fuhûlün sözüdür: Kādî Bâkıllânî el-İntisâr’da, İmam İbnü’l-Cezerî en-Neşr’de, Hâfız İbn Hacer Şerhu’l-Buhârî’nin Fezâilü’l-Kur’ân bölümünde ve Hâfız Süyûtî el-İtkān fî ulûmi’l-Kur’ân’da. Şeyhimize (radıyallahu anh) dedim ki: Sana ancak Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) muradını soruyorum. O da (radıyallahu anh) “Yarın sana cevap veririz inşallah” dedi. Ertesi gün olunca bana —sözünde doğru çıkarak— şöyle dedi: Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) bu hadisteki muradını sordum; bana muradını cevapladı. Şeyhle (radıyallahu anh) bu hususta üç gün konuştuk; şeyhinden (radıyallahu anh) bu hususta işittiğinin özetini zikretti.

Sonra seyyidim Abdülazîz (radıyallahu anh), ikinci babda şöyle dedi:

Kendisine fetih açılan (müftetah) kimse, seyyidimiz ve mevlâmız Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) makamını müşahede edinceye kadar büyük tehlikede ve yakın helâktedir. Onu müşahede edince huzur hâsıl olur, sevinci tamamlanır. Çünkü onun zatında (sallallahu aleyhi ve sellem), yaratılmışların arasından yalnız onun şerefli zatına özgü kılınmış, Allah Azze ve Celle’ye çeken bir kuvvet vardır. Bu yüzden o, yaratılmışların en azizi ve âlemlerin en faziletlisidir. Müftetah, Peygamber’imizin (sallallahu aleyhi ve sellem) makamına ulaşınca, Allah Azze ve Celle’ye çekilmesi artar ve kopmadan emin olur.

Sonra İbnü’l-Mübârek, beşinci babda şöyle dedi:

Ona (radıyallahu anh), Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gördüğünü iddia eden şeyh hakkında bazı fakihler sordu; sorunun metni şöyledir:

“Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gördüğünü iddia edenin —âriflerin dediğine göre— iddiası ancak bir beyyine ile kabul edilir: O da, üç bin makam eksiğiyle (üç bin makamın bir eksiğini) katetmesidir; iddia eden, onları saymak ve açıklamakla yükümlü tutulur. Sizden istenen —Allah sizi sürdürsün—, bize, bir remiz ve kısaltmayla bile olsa, onlardan kolay geleni, çoğaltmadan saymanızdır.”

O (radıyallahu anh) şöyle cevap verdi: Her zatın bâtınında üç yüz altmış altı damar vardır; her damar, kendisi için yaratıldığı hasletin taşıyıcısıdır. Basîret sahibi ârif, o damarları, hasletlerinin anlamlarında parlayan ve yanan hâlde müşahede eder. Yalan için, hasletiyle yanan bir damar; haset için parlayan bir damar; riyâ için parlayan bir damar; gadr için parlayan bir damar; ucub için parlayan bir damar; kibir için parlayan bir damar vardır; böylece bütün damarlar sayılıncaya kadar sürer. Öyle ki ârif, zatlara baktığında her zatı, içinde üç yüz altmış altı mum asılmış bir fenar gibi görür; her mum, diğerinin rengine benzemeyen bir renktedir.

Sonra bu hasletlerin her birinde tafsilat ve kısımlar vardır. Mesela şehvet hasletinin, kendisine izafe edildiği şeye göre kısımları vardır: Ferclere izafe edilirse bir kısım; makam (câh) sevgisine izafe edilirse bir kısım; mala izafe edilirse bir kısım; uzun emele izafe edilirse bir kısım olur. Yalan hasleti de böyledir: Sahibinin hakkı söylememesi yönünden bir kısım; başkasının hakkı söylemediğini zannedip sözünden şüphe edip onu tasdik etmemesi yönünden bir kısım sayılır. Kula, bu makamların tamamını katetmedikçe (fetih) açılmaz. Allah, kuluna hayır dileyip onu fethe ehil kılınca, bunları ondan tedricî olarak, parça parça keser. Mesela ondan yalan hasletini kesince sadâkat makamına, sonra tasdik makamına erer; mal şehvetini kesince zühd makamına; isyan şehvetini kesince tövbe makamına; uzun emel şehvetini kesince gurur diyarından uzaklaşma makamına erer; böylece (sürer).

Sonra ona fetih açılıp sır zatına konulunca, âlemleri müşahede makamlarında derece derece ilerler. Önce toprak cisimleri, sonra nuranî cisimleri müşahede eder; sonra Allah Teâlâ’nın fiillerinin yaratıklarına akışını müşahede eder. Toprak cisimleri müşahedede de tedricî ilerler: Önce içinde bulunduğu yeri, sonra içindeki denizleri, sonra bulunduğu yer ile ikinci yer arasındakini —bakışı sınırları delerek ikinciye— müşahede eder; sonra ikinci yeri, sonra onun sınırlarını üçüncüye kadar; böylece yedinciye kadar. Sonra kendisiyle birinci gök arasındaki boşluğu, sonra birinci göğü —yerdeki önceki tertip üzere—; sonra berzahı ve içindeki ruhları, sonra melekleri, hafaza (koruyucu melekleri) ve âhiret işlerini müşahede eder. Kulun, bu müşahedelerin her birinde, rubûbiyetin haklarından bir hak ve ubûdiyetin edeplerinden bir edep vardır. Bunda ona kesiciler arız olur, engeller çöker; dehşetli, öldürücü şeyler müşahede eder. Allah Teâlâ’nın tevfiki, lütfu ve zayıf kula rahmeti olmasaydı, bunların en aşağı derecesi, onun ahmaklardan sayılmasına sebep olurdu.

Sonra onun, hasletlerin makamlarını katetmesi bâtınîdir; ancak fetihten sonra fark eder. Müşahede makamlarını katetmesi ise zâhirîdir; onu görür ve izler; çünkü o, fetihten sonra daldığı bir iştir. Bakışı saf, basîretinin nuru tamam olup Allah ona, ardında şekâvet olmayan rahmetiyle rahmet edince, Allah (sübhânehû) ona, evvelkilerin ve âhirlerin efendisini —ona en üstün salât ve en temiz selâm olsun— görme rızkını verir; onu gözle görür, uyanıkken müşahede eder; Allah Teâlâ ona, ne gözün gördüğü, ne kulağın işittiği, ne de insan kalbine gelen şeylerle meded verir. İşte o zaman huzur ve sevinç makamına erer; saadet ona afiyet olsun. Önceki sayıyı —hasletler ve onlara giren kısımlarla— önceki müşahedelerden oluşan makamlarla birlikte düşünürsen, bunun, zikredilen sayıyı aştığını görürsün.

Sonra Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) tertemiz şemâili ümmetine gizli değildir; âlimler (radıyallahu anhüm), Allah Tebâreke ve Teâlâ’nın onu zahirinde ve bâtınında —ona en üstün salât ve en temiz selâm olsun— tahsis ettiği şeyleri yazmıştır. Öyleyse onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gördüğünü iddia edene, onun temiz hâllerinden bir şey sorulur ve cevabı dinlenir; çünkü gözle görmekten cevap veren gizlenmez ve asla başkasına karışmaz. Selâm olsun.

Bununla yetinirseniz ne güzel; başka bir söz isterseniz, bil ki Allah Teâlâ kula fetih açınca, ona Hakk’ın nurlarından bir nurla meded verir; o nur, zatına bütün yönlerden girer ve onu deler; öyle ki eti ve kemiği deler; soğukluğundan ve zata girişindeki meşakkatten, ölüm sekratına yakın şeyler çeker. Sonra o nurun şanı, Allah’ın, o kula müşahedesinde fetih açmak istediği yaratıkların sırlarıyla meded etmektir. Nur, zikredilen yaratıkların renklerine boyanmış olarak zatına girer. Allah Teâlâ ona, mesela yeryüzündeki yaratıkları müşahede etmede fetih açmak isteyince, o nur ona bir kez gelir ve onu, Âdemoğullarının zatlarının kendileriyle oluştuğu sırlarla deler; bir kez de hayvanların kendileriyle oluştuğu sırlarla gelir; bir kez de meyve ve benzeri cemâdâtın kendileriyle oluştuğu sırlarla gelir; öyle ki, bunlardan bir şeyi müşahede etmede ona fetih açılmaz; ancak önce onların sırlarıyla sulandıktan sonra. Bununla birlikte, her gelişinde, ilk seferde çektiğini çeker.

Yaratıkların cümlesinden biri de varlığın efendisi ve şuhûdun sancağıdır (sallallahu aleyhi ve sellem). Allah kula, onun şerefli zatını müşahede etmede fetih vaat edince, onu, şerefli zatındaki sırlarla sulanmadıkça müşahede etmez.

Fetihten önce zatı, karanlık bir şey; şerefli zatı ise, yüz bine veya daha fazlasına ulaşan çeşitli şubeli bir nur gibi varsayalım. Allah o karanlık zata rahmet dileyince, onu besleyen ve sulayan o nur, ona bir kez gelir ve onu o şubelerle birer birer deler; mesela sabır şubesini varsayalım; bununla, zıddı olan ceza‘ (telâş) ve sıkıntının karalığı zâil olur; ona bir kez başka bir şubeyle gelir; mesela rahmet şubesini varsayalım; bununla, zıddı olan rahmetsizliğin karalığı zâil olur; bir kez başka bir şubeyle gelir; mesela hilim şubesini varsayalım; bununla, zıddının karalığı zâil olur; böylece, tertemiz ve nurlu zattaki bütün şubeler tamamlanıncaya kadar sürer ve karanlık zattan bütün karalık sıfatları zâil olur. İşte o zaman kul, şerefli zatı müşahede etmeye güç bulur; çünkü üzerinde bir miktar karalık kaldıkça, o, zatında bir karalıktır ve karalık bütünüyle zatından çıkmadıkça, şerefli zatı müşahede etmeye dayanamaz.

Biz, şerefli zattaki sırlarla sulandığında, bunların, şerefli zatta olduğu kemâl üzere onda olacağını kastetmiyoruz; bilakis, zatının ve yaratılışının aslının kaldırabildiği kadar onlarla sulanmasını kastediyoruz.

Yine, o şubelerden bir şeyle sulandığında, şerefli zattan eksildiğini ve yerinin ondan boş kaldığını da kastetmiyoruz; çünkü nurlar, onlardan almakla yerlerinden zâil olmaz.

Böylece sana göründü ki kul, bütün sıfatları, o şerefli sırların ve latif nurların gelmesiyle silinmedikçe Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmez; bunda, sayılamayan ve hesaba gelmeyen makamların katedilmesi vardır.

“Resûlullah’ın faziletinin sınırı yoktur; onu, ağızla konuşan biri dile getiremez.”

Onu iki bine veya daha fazlasına hapseden, sanki kendi hâlini ve kendisine vâki olan fethi haber vermiş, üzerinde kalan da kalmıştır. O sırların hepsiyle sulanmayandan müşahedeyi nefyetmemize gelince; bununla kâmil müşahedeyi nefyediyoruz; üzerinde şubeler kalıp da kendisine müşahede hâsıl olanın, müşahedesi kemâl üzere değildir. En doğrusunu Allah bilir.

Sonra dedi ki: Onlardan —yani zikredilen bazı fakihlerin sorularından— biri:

Efendim, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) suretini müminin zihninde hazır edip onu şahıslandırması, ruh âleminden midir, misal âleminden mi, yoksa hayal âleminden mi? Zihnî suret ve içerdiği —karşılıklı konuşma ve söyleşme akletmesi— sahibi, rüya gibi şeytandan korunmuş mudur; “Beni gören hakkı görmüştür; çünkü şeytan benim suretime giremez” —veya onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) buyurduğu gibi— sözüne göre; yoksa öyle değil midir? Cevap verin, mükâfatlandırılasınız; size en temiz selâm ve saygılar.

O (radıyallahu anh) şöyle cevap verdi: Bu hazırlama, kişinin ruhundan ve aklındandır. Düşüncesiyle ona (sallallahu aleyhi ve sellem) yönelenin zihninde onun sureti belirir.

Eğer kişi, onun kerîm suretini —sahâbî olduğu için veya onu araştırmaya özen gösterip elde etmiş âlimlerden olduğu için— bilenlerden ise, suret, fikrinde dışarıda olduğu hâl üzere belirir.

Bu ikisinden değilse, onu, yaratılışında ve ahlâkında kemâlin zirvesinde bir âdemoğlu suretinde hazır eder; fikrindeki suret, dışarıdakine uyabilir de uymayabilir de. Fikirde hazır olan, onun zatının (sallallahu aleyhi ve sellem) suretidir, ruhunun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) sureti değil. Çünkü sahâbenin (radıyallahu anhüm) müşahede ettiği ve âlimlerin haber verdiği, zattır; şerefli ruh değil. Fikir, ancak kişinin bildiği ve tanıdığı şeyde dolaşır. Öyleyse “ruh âleminden midir?” sözünüzle hazırlamayı kastediyorsanız, o ruh âlemindendir —yani tefekkür ruhundandır—. Onunla hazır olanı kastediyorsanız —yani fikirlerimizde hazır olan onun ruhu (sallallahu aleyhi ve sellem) mudur— geçti ki o, o değildir.

Karşılıklı konuşma ve söyleşmeye gelince; bu tefekkür edene hâsıl olursa,

zatı temiz, ruhu onu seven, onun sırlarından perdelenmemiş ve onunla —halîlin halîliyle olduğu gibi— ise, o konuşma korunmuştur ve haktır. Zat aksine ise, iş de aksinedir. Muvaffak kılan Allah’tır.

Sonra altıncı babda, şeyhin (radıyallahu anh) vârisi olduğu şeyhlerin sözü hakkında şöyle dedi:

Onu (radıyallahu anh) müşahede hakkında konuşurken işittim; onun işini yüceltir, yaratıkların çoğunun ondan âciz olduğuna işaret eder ve âcizliklerinin sebeplerini sayardı; ta ki bize kendisinden bir hikâye anlattı; o (radıyallahu anh) şöyle dedi:

Yedi yüz yirmi yedi yılının sonunda, onun (Allah Teâlâ’nın) bazı velilerine rastladım.

“Allah Teâlâ’ya, beni onu müşahede etmekle rızıklandırması için dua et” dedim.

Bana “Bunu bırak; onu, sana sormadan kendisi verinceye kadar O’ndan (teâlâ) isteme. Çünkü O, onu sana sormadan verirse, sana yardım eder ve sana, o inmeden önce, ona güç verir. Onu O’ndan (sübhânehû ve teâlâ) istemeye ve çoğaltmaya başlarsan —O senin isteğini boşa çıkarmaz—; fakat korkarız ki seni nefsine bırakır da ondan âciz kalırsın” dedi.

Dedi ki: “Onu benim için iste; çünkü ben ona dayanabilirim” dedim.

Bana “İns âlemine bak” dedi; baktım. “Onu tamamını iki gözünün arasında, yüzük taşı gibi oluncaya kadar topla” dedi; “Topladım” dedim.

“Cin âlemine bak ve ona da öyle yap” dedi; “Yaptım” dedim.

“Melekler âlemine —yer, gökler ve arş meleklerine— bak ve onlara da öyle yap” dedi; “Yaptım” dedim.

Dedi ki: Âlemleri tek tek saymaya başladı; birçok tür saydı; cennet âlemini ve içindekilerin hepsini, ateşler âlemini ve içindekilerin hepsini zikretti; onları iki gözümün arasında toplamamı emrediyordu; ben de topluyor ve “yaptım” diyordum.

Sonra “İki gözünün arasında toplanmış olana bak; ona tek bir bakışla bak ve hepsini o tek bakışta hazır etmeye gayret et; gücün yeter mi?” dedi. Yaptım, gücüm yetmedi.

Bana “Bu yaratıkları müşahede etmeye gücün yetmedi ve onları bakışında hazır etmekten âciz kaldın; peki Hâlık’ı (sübhânehû ve teâlâ) müşahede etmek nasıl olur?” dedi. Hakkı öğrendim; gücümün yetmediği bir şeye olan hırsımdan, kalbimin gözyaşlarıyla ağladım.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Bu yaratıkları tek bakışta hazır etmeye hiçbir beşer güç yetiremez; hiçbir insan buna kâdir olamaz.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Allah Teâlâ’nın velilerinden, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gören de, bütün bu âlemleri —tek bakışla değil— görmedikçe onu görmez.

Sonra o (radıyallahu anh), dokuzuncu babda —uzun bir sözden sonra— şöyle dedi:

Ona, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) zatını uyanıkken müşahede etme hâsıl olunca, şeytanın oyunundan emniyet hâsıl olur; çünkü o, Allah Teâlâ’nın rahmetiyle —ki o, seyyidimiz, Peygamber’imiz ve mevlâmız Muhammed’dir (sallallahu aleyhi ve sellem)— bir araya gelmiştir. Sonra onun şerefli zatla buluşması, Hakk’ı (sübhânehû) tanımasına ve ezelî zatını müşahede etmesine bir sebeptir; çünkü o, şerefli zatı, Hak’ta gâib ve O’nu (sübhânehû) müşahedede yüzer bulur. Veli, şerefli zatın bereketiyle, Hakk’a (sübhânehû) bağlanmaya ve O’nu tanımada derece derece yükselmeye devam eder; ta ki kendisine müşahede, marifet sırları ve muhabbet nurları hâsıl olur.

Sonra dokuzuncu babda yine şöyle dedi:

Onu (radıyallahu anh) şöyle derken işittim:

Her şeyin bir alâmeti vardır. Kulun, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken müşahede etmeyi idrakinin alâmeti, fikrin bu şerefli Peygamber’le sürekli meşgul olmasıdır; öyle ki fikirden kaybolmaz; onu (fikirden) çeviriciler ve meşguliyetler çeviremez. Onu yemek yerken görürsün, fikri Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) birliktedir; içerken öyledir; tartışırken öyledir; uyurken öyledir.

Dedim ki: Bu, kulun bir hîlesi ve kazancıyla mı olur?

O (radıyallahu anh) dedi ki: Hayır. Bir hîle ve kazançla olsaydı, bir çevirici gelip bir meşguliyet arız olunca ondan gaflet vâki olurdu. Fakat bu, Allah Teâlâ’dan bir iştir; kulu ona yükler ve onda kullanır; kul, kendisinde bir ihtiyar hissetmez; öyle ki kul, gücünün yettiğine yüklenilse (bile). Bu yüzden meşguliyetler ve çeviriciler onu engelleyemez. Kulun bâtını Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem), zahiri insanlarladır; onlarla kasıtsız konuşur, kasıtsız yer, zahirinde müşahede ettiği her şeye kasıtsız gelir; çünkü itibar kalbedir; o ise başkalarıyladır. Kul buna bir süre devam edince, Allah Teâlâ ona, kerîm Peygamber’ini ve yüce Resûl’ünü (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken müşahede etmeyi rızık verir. Fikrin süresi farklıdır; kiminde bir ay, kiminde daha az, kiminde daha çok olur.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmenin işi büyük, hâli yücedir. Allah Teâlâ kulu güçlendirmeseydi, ona dayanamazdı.

Kırk erkeğin kuvveti kendisinde toplanmış —her biri yiğitlik ve kahramanlıkta aslanın kulağından tutan— güçlü, büyük bir adam farz etsek, sonra Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bir yerden bu adama doğru çıktığını farz etsek, karaciğeri yarılır, zatı erir ve ruhu çıkardı. Bu, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) satvetinin (heybetinin) azametindendir.

Bu büyük satvetle birlikte, o şerefli müşahedede, nitelenemeyen ve sayılamayan bir lezzet vardır; öyle ki bu, ehli katında cennete girmekten daha faziletlidir. Çünkü cennete giren, içindeki nimetlerin hepsine rızıklandırılmaz; bilakis herkesin kendine özgü bir nimeti vardır. Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmek ise bunun aksinedir; zikredilen müşahede ona hâsıl olunca, zatı, cennet ehlinin bütün nimetleriyle sulanır; cennet ehlinin cennette bulduğu gibi, her türün lezzetini ve her türün tatlılığını bulur. Bu ise, cennetin onun nurundan (sallallahu aleyhi ve sellem) yaratıldığı kimse hakkında azdır. —Ona, âline ve ashâbına şeref, ikram, tebcil ve tazim olsun.—

Dedi ki: Bu sulama, müşahede (sırasında) hâsıl olur; kime (müşahede) sürekli olursa, bu sulama ona sürekli olur.

İbnü’l-Mübârek dedi ki:

İmam Tirmizî’nin (rahimehullah) Şemâil’ine ve şerhlerine bakıyordum; onlar, onun rengi (sallallahu aleyhi ve sellem), zatının boyu, saçının uzunluğu, yürüyüşü veya onun başka hâlleri (sallallahu aleyhi ve sellem) hakkında ihtilaf edince, şeyhimize (radıyallahu anh) gidip bunun gerçeğini soruyordum; o da bana, gören ve müşahede edenin cevabını veriyordu. Dedi ki: Bunun bir kısmını birinci babın sonunda yazdık. En doğrusunu Allah bilir.

Dedi ki: Onun (radıyallahu anh) şaşırtıcı işlerinden biri: Ben ona bu işleri sorarken, o (radıyallahu anh) —aklını başkasına çeviren sorumdan yüz çevirmiş görüntüsünde— ağaçları ayıklamak ve içlerinde kalması uygun olmayanı gidermekle meşguldü. Geçen şeylerden bir soruyu tamamlamamıştım ki, sözümü düşünmeden hemen cevap verirdi; “itibar bâtınadır; zahiren yaptığı her şeyi kasıtsız yapar” sözünü doğrularcasına. Öyleyse ağaçları ayıklamak ve benzeri şeyler, ondan (radıyallahu anh) kasıtsız çıkıyordu; bâtını yüce makam (hazret) ile birlikteydi. Bu yüzden cevap işini düşünmüyordu. En doğrusunu Allah bilir.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Kulun, Rabbini (azze ve celle) müşahede etmeyi idrakinin alâmeti, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede ettikten sonra, fikrinde Rabbine bağlanmanın oluşmasıdır; öyle ki fikri, Peygamber’de (sallallahu aleyhi ve sellem) önceki gıybete benzer şekilde onda gâib olur. Sonra, Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmede kendisine fetih vâki oluncaya kadar böyle devam eder; fuâdın meyvesine ve fikrin neticesine düşer. Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede ederken zatı, cennet ehlinin nimetlerinin bütün çeşitleriyle sulanınca, Hakk’ı (sübhânehû ve teâlâ) —ki O, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) yaratıcısı, cennetin ve her şeyin yaratıcısıdır— müşahede edince ne elde eder, ne sanırsın?

O (radıyallahu anh) dedi ki: Sonra, Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmedeki fetihten sonra insanlar iki kısma ayrıldı:

Bir kısım, Hakk’ı (sübhânehû) müşahedede O’ndan başkasından gâib oldu;

daha kâmil bir kısım ise, ruhları Hakk’ı (sübhânehû) müşahedede gâib oldu, zatları da Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) kaldı. Ne ruhlarının müşahedesi zatlarının müşahedesine galebe çalar, ne de zatlarının müşahedesi ruhlarının müşahedesine galebe çalar.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Bu kısım daha kâmildir; çünkü onların Hakk’taki (sübhânehû) müşahedesi, birinci kısmın müşahedesinden daha kâmildir. Onların Hakk’taki (sübhânehû) müşahedesi daha kâmildir; çünkü onlar, Hakk’ı (sübhânehû) müşahedede yükselmenin sebebi olan Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmekten kesilmediler. Onu (aleyhisselâm) müşahedesini artırana, Hakk’ı (sübhânehû) müşahedesinde artırılır; eksiltene eksiltilir.

Dedi ki: İhtiyar kulun olsaydı ve ömrü mesela doksan yıl olsaydı, bütün bu sürede Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) başkasını müşahede etmemeyi; ölümünden bir gün önce de Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmede kendisine fetih açılmasını seçerdi. Çünkü o günde, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahedede ayağının sağlamlaşması sebebiyle, Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmede kendisine açılan fetih, o sürenin başından sonuna kadar iki müşahedeye birden kendisine fetih açılandan daha fazla hâsıl olur.

Sonra o (radıyallahu anh), iki gözünün arasına bir ayna koydu ve harflere bakmaya başladı; şöyle dedi:

“Harflerin ve onların bakıştaki berraklığının görünmesi, aynanın berraklığına ve suyunun güzelliğine tâbi değil midir?” “Evet” dedim.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmek ayna; Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmek de harfler menzilindedir. Nebevî müşahededeki berraklık miktarınca, ezelî zatı müşahedede berraklık hâsıl olur ve körlük (amâ) zâil olur. Bu sözü ondan (radıyallahu anh) işittim.

Eşrafın fakihlerinden biri ona sordu: Veli namazı terk edebilir mi?

O (radıyallahu anh) dedi ki: Veli namazı terk edemez; o, daima iki ateş (miş‘âb) ile iken bunu nasıl yapabilir? Zatı, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) müşahede etmenin ateşiyle dağlanır; ruhu, Hakk’ı (sübhânehû) müşahede etmenin ateşiyle dağlanır; iki müşahedenin her biri ona, namazı ve şeriatın diğer sırlarını emreder.

O (radıyallahu anh) başka bir defa şöyle dedi: Veli namazı nasıl terk eder? İki müşahedede elde ettiği hayır, ona ancak zatının, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) zatının sırlarıyla sulanmasından sonra hâsıl oldu. Zat, şerefli zatın sırlarıyla nasıl sulanır da, şerefli zatın yaptığını yapmaz? Bu olmaz. (el-İbrîz’in ifadesi bitti.)

Onda (el-İbrîz’de), dördüncü babda şunlar zikredilir:

Velilerin, her gece Hira mağarasındaki divanda nasıl toplandığı, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bazı vakitler, onun diğer peygamberler ve meleklerle (ona ve onlara Allah’ın salât ve selâmı olsun) Kadir gecesinde, temiz eşleri, müminlerin anneleri ve büyük ashâbıyla (radıyallahu anhüm ecmaîn) hazır bulunması. Dileyen ona müracaat etsin.

Ârif billâh seyyidim Şeyh Abdülganî en-Nablusî, seyyidim Abdülkādir el-Geylânî’nin (radıyallahu anhümâ) salavatlarının şerhinde, “ve bizi onu müşahede etmekle şereflendir (sallallahu aleyhi ve sellem)” sözü hakkında şöyle dedi:

Yani onu görmek ve dünyada uyanıkken müşahede etmek. Şeyh Celâleddin es-Süyûtî’nin bu hususta, İnâratü’l-Halek fî cevâzi rü’yeti’n-Nebî ve’l-Melek adını verdiği bir risalesi vardır.

Şeyh Abdülganî şöyle dedi:

1105 yılı Ramazan’ında, orada ikamet ettiğim yıl, Medine-i Münevvere’de, imam, himmetli, faziletli, kâmil, âlim ve âmil seyyid Mahmûd el-Kürdî (rahimehullah) ile buluştum. Onunla, nebevî hücrenin kapısında —orada bulunana en şerefli salât, en kâmil selâm ve tahiyye olsun— otururdum. Bana, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken gördüğünü ve onunla konuştuğunu haber verirdi; bir kez hücreye gelir, kendisine “amcası Hamza’yı (radıyallahu anh) ziyarete gitti” denirdi; kendisiyle Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) arasında uyanıkken geçen olayları bana anlatırdı. Ben buna iman eder ve onda onu tasdik ederdim. O, sâdık âlimlerden bir adamdı; öyle ki bir defasında beni Medine içindeki evine çağırıp ağırladı ve bana, Kur’ân-ı Azîm için sekiz cilt hâlinde derlediği bir tefsir çıkardı; onun, meşhur Delâilü’l-Hayrât gibi ve ondan daha büyük, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavat hakkında bir kitabını gördüm.

Sonra, İbn Hacer el-Heytemî’nin Hemziyye şerhindeki ifadesini zikrettikten sonra şöyle dedi:

Bu, şaşılacak bir iş değildir; garip bir hâl de değildir. Çünkü ölülerin ruhları mutlak olarak ölmemiştir ve asla ölmez; fakat toprak unsurlu cesetlerden ayrılınca, emîn ruh Cebrâil’in (aleyhisselâm) —sahih hadislerde Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) vârid olduğu üzere— bir bedevî suretinde ve Dıhye el-Kelbî suretinde göründüğü gibi, suretlerinde görünürler. Bu, ruhları, öldükleri sırada üzerlerinde bulunan sorumluluklar ve haklar ile hapsedilmemiş avamın ruhlarında olunca —Allah Teâlâ’nın “Her nefis, kazandığına rehindir; ancak ashab-ı yemin müstesna” buyurduğu gibi—...

Cündî, Füsûs şerhinde şunu zikretmiştir: Şeyh-i ekber (kaddesallahu sırrahû), ölümünden sonra evine gelir, ümmü veledini (cariyesini) ziyaret eder ve ona “Nasılsın? Nicesin?” derdi. Bunu bana —onun doğruluğunda şüphe etmeksizin— haber verdi. Peki ya peygamberlerin ve mürselîn (aleyhim salavâtullahi ve selâmühû ecmaîn) ruhlarına ne dersin? Ölüm, ruhları yok etmek değildir; cesetleri çürüse de. Kabir suali haktır; onun nimeti ve azabı da Ehl-i sünnet ve’l-cemaat mezhebinde haktır. Sual, nimet ve azap ancak berzah âleminde olur; dünya âleminde değil. Berzah âleminin kapısı kabirdir. Kabirlerde ölülerin ancak cesetleri vardır; çünkü kabirler dünya âlemindendir; ölülerin ruhları ise berzah âleminde, emrî hayatla diridir. Cesetler dünyada ruhlarıyla diriydi; (ruhlar) tasarruftan azledilince cesetler öldü; ruhlar, üzerinde oldukları hayatlarında bâkîdir. Ölüm, ancak bir âlemden bir âleme nakildir.

Öyleyse, kazandığıyla rehin olmayan mutlak ruhlar, berzah âleminde serbest dolaşır; cesetlerinin ve elbiselerinin suretindedirler; Allah Teâlâ’nın, kendisine göstermek istediği kimseye dünyada görünürler; peygamberlerin, velilerin ve Allah Teâlâ’nın sâlih kullarının ruhları gibi. Bu, müminin şüphe etmemesi gereken bir iştir; çünkü İslâm’ın kaidelerine ve hükümlerin asıllarına dayanır. Bunda ancak, akıl ve anlayışların zahirine donup kalan sapık bid‘atçılar tereddüt eder. Allah dilediğini dosdoğru yola iletir; O her şeyi bilendir. (Nakil bitti.)

Ârif Nablusî, yine şeyh-i ekberin salavât-ı Muhammediyye şerhinin sonunda, “ve âline —şuhûd ve irfan âline—” sözü hakkında şöyle dedi:

Ve ashâbına (sallallahu aleyhi ve sellem) —“sâhib”in çoğuludur; o, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) ona iman ederek gören ve iman üzere ölen herkestir; âhir zamana kadar—. Çünkü Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) görme, imanda kemâl ehlinden, sıdk ve yakîn ehlinden olanlar için bâkîdir.

Onlardan biriyle buluştum; kâmil âlimlerdendi; bana, Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken görüşmesini ve buluşmasını haber verirdi. Onunla, 1105 yılı Ramazan’ında, orada ikamet ettiğim yıl, Medine-i Şerîfe’de, nebevî haremde buluşurdum; şerefli hücrenin kapısında onunla oturur, o bana onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) arasındaki olayları anlatırdı; ben bütün bunlarda onu bâtınen tasdik ederdim. O beni severdi, ben de onu; beni evine çağırır, yanında iftar ederdim; bir kez bana, falan cilt hâlindeki Kur’an tefsirini gösterdi; o, büyük âlimlerdendi (rahimehullah). (Nakil bitti.)

Dedim ki (bu kitabın müellifi):

Adı geçen Şeyh Mahmûd el-Kürdî’nin (radıyallahu anh) üç kitabını ele geçirdim. Biri, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavat hakkında, Delâilü’l-Hayrât hacminde olan ve adı Edellü’l-Hayrât olan kitap; ikincisi, yaklaşık hacminde, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavatın ve başka zikirlerin fazileti hakkında el-Bâkıyâtü’s-Sâlihât adlı kitap; üçüncüsü, hadis kitabında vârid olan sabah-akşam zikirlerini zikrettiği, el-Kifâye adını verdiği kitap. O, bu kitapta kendilerinden naklettiğim kişilerdendir.

el-Bâkıyâtü’s-Sâlihât’ta, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) şerefli hücrenin dışından selâm verdiğini ve onun selâmına karşılık verdiğini; bunun benzerinin kendisine seyyidimiz Hamza (radıyallahu anh) ile de olduğunu zikretmiştir. Onda, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisini “sâhibü’l-yedi’t-tavîl” (uzun elli) diye adlandırdığını zikretmiş; bunun uyanıkken mi uykuda mı olduğunu söylememiştir. “Sâhibü’l-yedi’t-tavîl” sözü, naklettiğim nüshada böyledir; “tavlâ”dan tahrif edilmiş olması muhtemeldir.

Edellü’l-Hayrât’ta, seyyidimiz Hızır (aleyhisselâm) ile buluştuğunu zikretmiştir; ifadesi şöyledir:

Basîret (kalp gözü) sahiplerinden büyük bir topluluk, Hızır’ın bekası görüşündedir; bu kitabın müellifi onu, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) mescidinde gözüyle gördü, onunla musafaha etti ve ondan dua istedi; hamd Allah’a mahsustur. İnkâr edene de af olsun; çünkü mesele üzerinde ittifak edilmemiştir. (Nakil bitti.)

Kutb Muhammed b. Abdülkerîm es-Semmân, Şeyh Ömer el-Fûtî’nin er-Rimâh’ta kendisinden naklettiğine göre şöyle dedi:

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) makamına bağlanmak (taalluk) iki kısımdır:

Birincisi: Onun suretini (sallallahu aleyhi ve sellem) hazır etmek ve hazırlama hâlinde ona, iclâl, tazim, heybet ve vakar ile edeplenmektir. Gücün yetmezse, uykuda gördüğün sureti hazır et; onu uykunda hiç görmediysen, onu (sallallahu aleyhi ve sellem) andığın anda, onun huzurunda, iclâl, tazim, heybet ve hayâ ile edeplenmiş olarak durduğunu tasavvur et; çünkü onu her andığında o seni görür ve işitir; zira o, Allah’ın sıfatlarıyla vasıflanmıştır; O (sübhânehû), kendisini zikredenin meclis arkadaşıdır.

İkincisi: Manevî bağlanmadan —onun, celâl ile cemâli birleştiren kemâl sıfatlarıyla vasıflanmış, Allah Teâlâ’nın büyük sıfatlarıyla tecelli etmiş, ebedler ebedi ilâhî zatın nuruyla parlayan kâmil hakikatini hazır etmektir—. Gücün yetmezse bil ki o (sallallahu aleyhi ve sellem), kadîm ve hâdis varlık hakikatlerinin iki tarafıyla kâim küllî ruhtur; o, zat ve sıfat olarak her iki cihetin de hakikatidir; çünkü o, zatın nurundan yaratılmıştır; onun sıfatlarını, fiillerini, eserlerini ve tesirlerini hükmen ve aynen toplar. Bu yüzden Allah Teâlâ onun hakkında “Sonra yaklaştı, sarktı; iki yay arası kadar, hatta daha yakın oldu” buyurmuştur. O (sallallahu aleyhi ve sellem), hakikat ile halkî hakikîlik arasında bir berzah oldu; çünkü o, hakikatlerin hepsinin hakikatidir. Bu yüzden mirac gecesi makamı arşın üstünde idi; arşın, yaratılmışın gayesi olduğunu —üstünde yaratılmış bulunmadığını— bilmişsindir. O (sallallahu aleyhi ve sellem), arşın üstüne oturunca, yaratıkların tamamı altında, Rabbi üstünde idi; böylece anlamca berzah oldu; çünkü o, Hak’tan mevcuttur; halk da ondan mevcuttur; o, iki cihetten de, sûret ve mana, hüküm ve ayn olarak iki vasıfla vasıflanmıştır. O (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu: “Ben Allah’tanım; müminler benden.” Sana söylediğimi bildin mi, bu Muhammedî kemâli hazır etmek sana —inşallah Teâlâ— kolaylaşır.

Sonra bil ki —Allah bizi ve seni muvaffak kılsın ve bize bu saf meşrebi tattırsın— Muhammedî hakikatin her âlemde bir zuhuru vardır. Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) cisimler âlemindeki zuhuru, ruhlar âlemindeki zuhuru gibi değildir; çünkü cisimler âlemi, ruhlar âleminin aldığını almaz. Onun ruhlar âlemindeki zuhuru, mana âlemindeki zuhuru gibi değildir; çünkü mana âlemi ruhlar âleminden daha latif ve geniştir. Onun yerdeki zuhuru gökteki zuhuru gibi değildir; gökteki zuhuru arşın sağındaki zuhuru gibi değildir; arşın sağındaki zuhuru, Allah Teâlâ katındaki —neresiz ve niteliksiz— zuhuru gibi değildir. Her yüksek makamda onun zuhuru, önceki makamdan daha tam ve kâmildir. Her zuhurun, mahallin kabul ettiği bir celâli ve heybeti vardır; öyle ki, peygamberlerden, meleklerden ve velilerden hiçbirinin onu göremeyeceği bir mahalle varır. Bu, onun “Benim Allah Teâlâ ile öyle bir vaktim vardır ki, ona ne mukarreb melek ne de mürsel peygamber sığar” sözünün anlamıdır. Öyleyse kardeşim, onu —her nerede ise— yüce, büyük, ayan (gözle görülen) mazharlarında görmek için himmetini yükselt. İşareti anla.

Sana tavsiyem ey safî: Onun suretini ve manasını (sallallahu aleyhi ve sellem) sürekli mülahaza et; ilk işte hazırlamada zorlanıyor olsan da; yakında ruhun alışır, o (sallallahu aleyhi ve sellem) sana ayan olur, onunla konuşur ve hitap edersin; o da sana cevap verir, konuşur ve hitap eder; böylece sahâbe derecesine erer ve —inşallah Teâlâ— onlara katılırsın. O (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu: “Bana en çok salavat getireniniz, kıyamet günü bana en yakın olanınızdır.” Bu, dille salavatın neticesi olunca, ona kalple, ruhla ve sırla salavatın neticesi nedir? Onunla ve onun (teâlâ) katında olmaktan başka bir şey mi olur? Çünkü zahir amelin —ona (sallallahu aleyhi ve sellem) salavatın— neticesi, mekânla, yani cennetle ferahtır; bâtının —bağlanma, yönelme ve suret ile manayı sürekli hazır etmenin— neticesi ise, mekânetle, yani yakınlıkla ferahtır. O, Allah Teâlâ katında, sıdk makamında —neresiz ve niteliksiz— inmiştir. İşareti anla ki müjdeye eresin.

Bil ki kâmil veli, Allah Teâlâ’daki marifeti arttıkça, onu andığında sükûn bulur ve sabit olur; çünkü Allah onu unutmaz. Resûlullah’taki (sallallahu aleyhi ve sellem) marifeti arttıkça, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) anıldığında çırpınır ve eserler ortaya çıkar. Çünkü velinin Allah Teâlâ hakkındaki marifeti, kabiliyeti ve Allah Teâlâ’daki muhabbeti miktarıncadır; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) hakkındaki marifeti ise, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kabiliyeti miktarınca Allah Teâlâ marifetinden doğmuştur. Bu yüzden, onun için sabit olmak ve eserlerin görünmesi yakışmaz. Veli, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) hakkındaki marifeti arttıkça, başkalarından daha kâmil, ilâhî huzurda daha mekin ve Allah Teâlâ marifetinde mutlak olarak daha serbest olur.

Sonra bil ki, velilerden, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) ilâhî tecellilerden bir tecellide, kemâl hullelerinden bir hulle giymiş olarak gören herkese, o (sallallahu aleyhi ve sellem) o hulleyi, kendisini onunla görene sadaka verir; o, ona Resûl’den (sallallahu aleyhi ve sellem) bir hediyedir. Güçlüyse, onu derhâl dünyada giymesi mümkün olur; değilse, o, Allah Teâlâ katında onun için saklanır; istidadı güçlendiğinde —dünyada veya âhirette— giyer. O hulleye erişip onu dünyada giyenin, âhirette bu fütüvvet (cömertlik), Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) onun olur.

O veliyi de ilâhî tecellilerden bir tecellide, üzerinde o nebevî hulle ile gören herkese, o veli, onu çıkarır ve —Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) adına nâib olarak— ikinci görene sadaka verir; Muhammedî makamdan veliye, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) adına sadaka verdiğine bedel, o hulleden daha kâmil başka bir hulle iner; böylece sonsuza kadar sürer. Bu fütüvvet, ebedler ebedi, onu gören velilerin hepsine onun âdeti ve huyu olarak sürer.

Bu, sûrî bağlanmanın başka bir şeklidir: O (sallallahu aleyhi ve sellem) varlığın dolu olduğunu —hatta aynısı olduğunu—, onun saf bir nur olduğunu ve senin, o nurda gömülü olduğunu —basîret gözünü değil, basar gözünü yumarak— mülahaza etmendir. Nurda istiğrak, telâşî ve ayniyet sana hâsıl olunca, onda fena makamıyla vasıflanırsın. Fena makamına erene onun muhabbetini tatma hâsıl olur. Bu, sûrî bağlanmanın iki kısmından biridir. Keyfiyeti, ona (sallallahu aleyhi ve sellem) tâbi olman, ona şevk ve muhabbete sarılmandır; ta ki onun (sallallahu aleyhi ve sellem) muhabbetini tatma, bütün varlığında —kalben, ruhen, ceseden, saç ve deri olarak— yenilensin; şiddetli susuzluktan sonra içtiğin soğuk suyun varlığında akışını bulduğun gibi.

Bu; ona (sallallahu aleyhi ve sellem) muhabbet herkese farzdır. Allah Teâlâ buyurur: “Peygamber, müminlere kendi nefislerinden daha evlâdır.” O (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu: “Sizden biriniz, ben ona nefsinden, malından ve çocuğundan daha sevgili olmadıkça iman etmiş olmaz.” Bütün varlığında bu muhabbeti ve onun sıfatını bulmazsan, bil ki imanın noksandır; Allah’tan istiğfar et, O’na yalvar, günahlarından tövbe et; ona (sallallahu aleyhi ve sellem) sevgiyi, onu sürekli anmak, onunla edeplenmek, emrettiğini yapıp yasakladığından sakınmakla iste; belki ona erişir ve onunla haşrolursun; çünkü o (sallallahu aleyhi ve sellem) “Kişi sevdiğiyle beraberdir” buyurmuştur.

Onda (sallallahu aleyhi ve sellem) fena makamını tahkik edince, fena olmaktan da fena ol; o, makam-ı mahmûddur. O zaman, onda —yani nurdan görünen o surette— sana feyz edilen şeyi alırsın. Keyfiyeti, ona (sallallahu aleyhi ve sellem) yöneldiğinde, onda telâşî oluncaya kadar, kendisine yönelenin o olduğunu mülahaza etmendir. Ona (sallallahu aleyhi ve sellem) salavat getirdiğinde de, salavat getirenin sen değil o (sallallahu aleyhi ve sellem) olduğunu mülahaza et; çünkü bütün eşya onun nurundan (sallallahu aleyhi ve sellem) yaratılmıştır; zerrelerin her zerresinde ondan (sallallahu aleyhi ve sellem) bir ince parça vardır; o ince parça, içinde bulunduğu kimsenin hâline göre görünür. Sen de eşyadansın; sende ondan (sallallahu aleyhi ve sellem) bir sır vardır. Öyleyse senden ona (sallallahu aleyhi ve sellem) yönelen, sende gizli olan o sırdır.

Böylece makamdan makama sürersin; ta ki Allah Teâlâ seni onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) bekâ makamına nakleder; işte o zaman kâmil bir insan, hakikatin vârisi, mustafavî kemâlleri toplayan olursun. Sana verdiği ve bağışladığı için Allah Teâlâ’ya hamd et; ubûdiyet makamını isteyen, ehadiyet denizlerine gark olmuş, vâhidiyetin tasarruflarını bilen biri ol. (Kutb es-Semmân’ın (radıyallahu anh) sözü bitti.)

Ârif billâh seyyidim Şeyh Abdurrahman el-Aydarûs, seyyidim Ahmed el-Bedevî’nin (radıyallahu anh) salavatlarının şerhinde —Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken buluşan, önce zikri geçen Allah dostlarından bir topluluğu zikrettikten sonra— şöyle dedi:

Bize nakledilenlerden, şimdi hatırladığım kadarıyla, bu, atalarımızdan şunlara vâki olmuştur: Seyyidim yüce dede Muhammed b. Ali —el-Fakīhü’l-Mukaddem diye meşhur—, oğlu Alevî, oğlunun oğlu —adı geçen seyyidim Muhammed b. Ali b. Alevî—, oğlu seyyidim Abdurrahman b. Muhammed —es-Sakkāf diye meşhur—, oğlu seyyidim Ebû Bekir b. Abdurrahman —es-Sekrân diye meşhur—, kardeşi seyyidim Ömer el-Muhdâr b. Abdurrahman es-Sakkāf, oğlu el-Aydarûs Abdullah b. Ebî Bekir, arkadaşı seyyidim Sa‘d, seyyide Sultan ez-Zübeydiyye, seyyidim Ebû Bekir b. Sâlim es-Sakkāf, seyyidim Abdullah b. el-Hüseyin es-Sakkāf, amcasının oğlu seyyidim Abdurrahman ve seyyid Abdurrahman’ın eşi, seyyidem şerife Aleviyye es-Sakkāfiyye —Medine-i Münevvere sakini, el-Aydarûsiyye diye meşhur—. Onunla, bana, uyanıkken dedesi Mustafâ (sallallahu aleyhi ve sellem) ile musafaha ettiğini söylediği elle musafaha ettim; bunun için Allah’a hamd olsun. Dedenin dedesi seyyidim Ali b. Alevî, namazda veya başka yerde “Sana selâm olsun ey Peygamber, Allah’ın rahmeti ve bereketleri” dediğinde, dedesi Mustafâ’nın (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine “Sana da selâm olsun yavrum” dediğini işitirdi.

Bil ki, onu (sallallahu aleyhi ve sellem) aynı anda, birçok yerde, büyük bir topluluk görebilir; gördükleri o suretleri idare eden, Muhammedî ruhtur; tek ruhunun, bedeninin bütün uzuvlarını idare ettiği gibi. Bu yüzden oğlu Aydarûs on bin surete bölündü. (Nakil bitti.)

İdrîsiyye tarikatının —Şâzeliyye’nin bir kolu olan— şeyhi, ârif billâh seyyidim Ahmed b. İdrîs, hizblerini ve salavatlarını, uyanıkken Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) imlâsından aldı; hizb ve salavat mecmuasında zikredildiği gibi —ki bir kısmını kitabımda naklettim—.

Efdalü’s-Salevât alâ Seyyidi’s-Sâdât’ta naklettiğim gibi; orada, ârif billâh seyyidim Muhammed b. Ebi’l-Hasan el-Bekrî el-Mısrî’nin salavatlarını zikrederken, onlardan ilkini Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) imlâsından aldığını naklettim; bunu, şerhinde ârif billâh seyyidim es-Seyyid Mustafâ el-Bekrî zikretmiştir.

Şeyh Nûreddin Ali el-Halebî’ye nispet edilen, bir defter hacminde, “Ta‘rîfü ehli’l-İslâm ve’l-îmân bi-enne Muhammeden lâ yahlû minhü mekânün ve lâ zemân” (Muhammed’den hiçbir mekân ve zaman boş değildir) adını verdiği bir risale gördüm; Süyûtî’nin Tenvîrü’l-Halek’inden ve başkasından bir şey naklettikten sonra orada şöyle demiştir:

Görünen odur ki —inşallah Teâlâ— Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), öldüğünde, en temiz rıdvâna, cennetlerin en yüksek firdevslerine ve —kurulu bir tertip üzere— vesîle derecesine intikal etti. O (sallallahu aleyhi ve sellem), şerefli ravzasına ve yüce kabrinin bulunduğu yere ulaştı; sonra Allah, onu —şüphesiz— katındaki en şerefli dereceye, yani evvelkilerin ve âhirlerin kendisine gıpta ettiği vesîleye yükseltti. Sonra Allah —sübhânehû ve teâlâ— ona, göklerin ve yerin bölgelerinde, karada ve denizde, ovada ve sarp yerde, dilediği yerde, dilediği zaman yürümesi için kesin bir izin verdi. Bununla birlikte Allah Teâlâ ona bir kuvvet ve heybet verdi ve onu öyle ehliyetli kıldı ki, vesîle derecesinde mevcut iken, ondan mürsel bir peygamber veya mukarreb bir melek ona seslense, öldüğü günden kıyamet sonrasının sonsuzluğuna kadar ona cevap verir. Vesîle derecesinde böyle olduğu gibi, onu isteyen onu Rabbinin (sübhânehû ve teâlâ) huzurunda bulur; ona selâm veren onu kabrinin içinde bulur; her isteyen onu istediğinin huzurunda bulur; tefekkür eden onu fikrinde, ârif de sırrında bulur. Nitekim Allah Teâlâ, peygamberlere (aleyhimü’s-salâtü ve’s-selâm), onları yüce kuds hazîrelerine yükselttikten sonra, yeryüzü ehlini ünsiyetlendirmek için, kabirlerinde kendilerinden bir şahsın (şebeh) ikamet etmesine ve dilediği yerde dolaşan şahısların salıverilmesine izin vermiştir; bunda bir kısıtlama yoktur. Kabirde ikamet eden şahsın, ikametinin, isteyenin onu istediğinde bulması ve yanına gelince şahsını görmesinden başka anlamı yoktur. Bunu, Mûsâ’da gelecek şey açıklar.

Hâfız Süyûtî, adı geçen kitabında, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda ve uyanıkta görmenin imkânına delâlet eden âlimlerin nakillerinin ve hadislerin çoğunu topladıktan sonra şöyle dedi:

Bütün bu nakillerin ve hadislerin toplamından şu sonuç çıkar: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), cismi ve ruhuyla diridir; yeryüzünün bölgelerinde ve melekûtta dilediği yerde tasarruf eder; vefatından önceki heybeti üzeredir; ondan hiçbir şey değişmemiştir; meleklerin, diri oldukları hâlde gözlerden gizlendiği gibi, o da gözlerden gizlenir. Allah Teâlâ, kendisini görmekle ikram etmek istediği kimseden perdeyi kaldırınca, onu üzerinde bulunduğu heybetiyle görür; buna engel yoktur ve misal görmekle tahsise gerek yoktur. (Süyûtî’nin sözü bitti.)

Halebî dedi ki: Bizim sözümüze gelince —inşallah— iş, Celâleddin es-Süyûtî’nin dediği gibidir. Bundan daha özel olan şudur: Bana göre, onun şerefli cisminden hiçbir zaman, mekân, imkân, mahal, arş, levh, kürsî, kalem, kara, deniz, ova, sarp yer, berzah ve kabir boş değildir —buna da işaret ettik—. Yüce âlem onunla doldu, süflî âlemin onunla dolduğu ve kabrinin onunla dolduğu gibi. Onu kabrinde ikamet eder, Beyt’in etrafında tavaf eder, hizmeti edâ için Rabbinin huzurunda durur, vesîle derecesindeki ikametiyle tam bir inbisat hâlinde bulursun. Görmüyor musun? Onu, batının en ucunda uyanıkken veya uykuda görenler, o saatte, doğunun en ucunda onu görenlerle uyuşur. Uykuda iken, hayal ve misal âleminde; uyanıkken ise, cemâl ve iclâl sıfatlarıyla ve kemâlin gayeleri üzere olur. Nitekim biri şöyle demiştir:

“Allah için, âlemi bir kişide toplamak yadırganmaz.”

Buna, şunu rivayet etmemiz delâlet eder: O (sallallahu aleyhi ve sellem), isrâ gecesi kardeşi Mûsâ’yı kabrinde namaz kılarken gördü; Beytülmakdis’e geldiğinde de onu gördü; Mûsâ —peygamberlerin örneği olarak (salavâtullahi aleyhi ve aleyhim)— onun arkasında namaz kıldı; sonra ondan ayrıldı; o (sallallahu aleyhi ve sellem) altıncı göğe çıktığında onu orada buldu; Âdem, Îsâ, Yahyâ, Yûsuf, İdrîs, Hârûn ve İbrâhim de böyledir; o (sallallahu aleyhi ve sellem) Beytülmakdis’te onlara namaz kıldırdı ve onları göklerde buldu; onlar fazilette ondan aşağıdır; öyleyse o, her yerde mevcut olmaya ve kabrinde ikamet etmeye (sallallahu aleyhi ve sellem) onlardan daha lâyıktır. O, isrâ gecesi, mukarreb meleğin ve mürsel peygamberin erişemeyeceği yere yükseldi.

Dedi ki: Buna naklî delillerden biri, Buhârî ve başkalarının rivayet ettiği şudur: İki melek, kabirde olana “Bu adam hakkında ne dersin?” —yani Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)— der; işaret ismi ancak hazır olana işaret eder.

Sonra dedi ki: O (sallallahu aleyhi ve sellem), ulvî ve süflî âlemlerin ruhu olduğundan, onlardan hiçbir cüzün, onun şerefli cisminden ve temiz ruhundan boş olmaması gerekir. Süyûtî ve başkaları, birçok veliden, onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve uykuda buluştuklarını nakletmiştir. Öyleyse perde, kötülüklerimiz sebebiyle bizdendir; ondan (sallallahu aleyhi ve sellem) değil. Bu yüzden kul, nefsinden —uykuyla bile olsa— ayrılıp gözünü yumduğunda, Allah Teâlâ ona bunu nasip ettiyse onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görür; nefsini, onu öldürüp kırarak öldürdüğünde, onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) arasında ne uykuda ne uyanıkta perde kalmaz. Bu yüzden şeyhimiz Şeyh Nûreddin eş-Şûnî, Ezher’deki mahyâ meclisinde onunla uyanıkken buluşurdu; onunla (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) buluşmasının alâmeti, mahyâda ayağa kalkmasıydı; insanlar da onunla birlikte, bazen gecenin sonunda, bazen ortasında, bazen de yatsıdan az sonra mahyâda kıraat başlarken kalkardı; sabaha kadar ayakta kalırdı. Halvetinde, Siyûfiyye’de, Zühûme kapısında, gece gündüz, çoğunlukla onunla buluşurdu.

Sonra dedi ki: Bunun burhanlarından biri: Bu ümmetin ebdâlinden her birine “bedel” denmesinin sebebi, yolculuk edip, kendi suretinde, yerine bir bedel bırakmasıdır. Kadîbü’l-Bân’ın (radıyallahu anh) başına şu gelmiştir: Namazı terk ettiği iddia edildi; kadı ona “Ne dersin?” diye sordu; o, yedi surete bölündü; her biri hakkında, hiçbir şikâyetçi, bunun Kadîbü’l-Bân olduğundan şüphe etmedi. O suretlerden biri, kadıya ve davacılara “Bakın, namazı terk ettiğini iddia ettiğiniz hangi suretim?” dedi. Ebdâlden biri için bu olunca, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) için bin bin misal görünmez mi?

İbn Atâillâh el-İskenderî’nin bir müridi hac etti; hangi vakfede bulunduysa onu gördü; onunla konuşmak istediğinde onu bulamadı; sonra İskenderiye’ye geldi; onu sordu; “o, oradan hiç ayrılmadı” denildi; onunla buluşunca, başına geleni ona anlattı.

Sonra dedi ki: Bunun caiz oluşuna aklî burhanlardan biri: Allah Teâlâ’nın, ulvî ve süflî âlemleri onun (sallallahu aleyhi ve sellem) önüne koyması caizdir; dünyayı seyyidimiz Azrâil’in önüne koyduğu gibi. Ona “Ecelleri birlikte gelen iki adamın ruhunu —biri doğunun, biri batının en ucunda— nasıl kabzediyorsun?” diye soruldu; dedi ki: Allah Teâlâ dünyayı önüme, yiyenin önüne konan çanak gibi koydu; ondan dilediğimi alırım.

Dedi ki: Yine burhanlardan biri: Berzah işi başkasına kıyas edilmez. Görmüyor musun, azametleri son derece olan iki sual meleği, en dar lahidlere nereden gelir, nereye gider? Doğunun ve batının en ucunda olan iki ölüye veya ölülere aynı anda nasıl sorar? Parmağıyla lahidin yanında cennete giden bir delik ve ateşe giden bir delik nasıl açar? Oysa cennet Sidretü’l-müntehâ’nın yanında, ateş de tuzlu denizin altındadır. Öyleyse Allah Teâlâ’nın, seyyidimiz Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem), iki sual meleğine ve ölüm meleğine verdiğini vermesinde engel yoktur; üstelik onlar ondan aşağıdır; çünkü onlar ancak onun hakkında soru sorarlar.

Sonra dedi ki: Bize, veli ârif seyyidim Abdülazîz ed-Deyrînî’den ulaştığına göre: Kendisine Deyrîn’de şeyhlik nispet edilince ve bunda eşraftan bir topluluk onunla çekişince, belde halkının görüşleri, cuma namazından sonra bir buluşma üzerinde birleşti: Şerif efendiler, dedeleri Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) çağıracak; seyyidim Abdülazîz de onu çağıracak; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) kime cevap verirse hak onun olacak. Bunun için halk toplandı. Seyyidim Abdülazîz, şeriflere “Siz öne geçin ve çağırın” dedi. Birer birer öne geçtiler; her biri “Ey dedem, ey Allah’ın Resûlü!” diye seslendi; fakat hiçbirine cevap vermedi. O zaman ârif seyyidim Abdülazîz öne geçti ve “Ey efendim, ey Allah’ın Resûlü!” dedi; bütün insanlar “Lebbeyk ey Abdülazîz” (buyur ey Abdülazîz) sözünü işitti. Bir topluluk “Seyyidim Abdülazîz’in yanındaki saf işitti, arkasındaki saflar işitmedi” dedi; çağrıyı tekrarladı, cevap üç kez ona tekrar edildi. Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Deyrîn’e bağlanışına bak —oysa şerefli cismi, emîn bir makamda, Taybe’de (Medine’de) ikamet ediyor—; onun (sallallahu aleyhi ve sellem) kesin olarak âlemleri doldurduğuna bir delil bulursun.

O (rahimehullah) dedi ki: Bil ki, kendisinde toplandığımız, teslîk (irşad) sahibi, hâdî ve mehdî ârif şeyhlerin sonuncusu, nebevî hâl ve mustafavî meded sahibi, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salavatın gece gündüz âdeti —öyle ki onun şiarı ve örtüsü olmuştu— olduğu, Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken ve uykuda çok buluşan —öyle ki bu ondan yayılıp ağızları ve kulakları doldurmuştu— Şeyh Nûreddin eş-Şûnî’dir.

Buhârî, Müslim ve Ebû Dâvûd, Ebû Hüreyre’den (radıyallahu anh) rivayet etti; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Beni rüyada gören, yakında beni uyanıkken de görecektir; şeytan benim suretime giremez.”

Bunun benzerini Taberânî, Mâlik b. Abdullah el-Has‘amî ve Ebû Bekre (radıyallahu anhümâ) hadisinden rivayet etti.

Bunun benzerini Dârimî, Ebû Katâde el-Ensârî (radıyallahu anh) hadisinden rivayet etti.

Bu hadiste, ümmetinden onu (sallallahu aleyhi ve sellem) rüyada görmekle kazananın, onu mutlaka —inşallah Teâlâ, ölümden önce olsa da— uyanıkken göreceği müjdesi vardır. Kaldı ki selef ve halefin sâlih cumhuru, onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) hakikaten, uyanıkken buluşmuş, ona şeyler sormuş, o da cevap vermiş ve iş, aynen söylediği gibi çıkmıştır.

Müminlerin izinli ruhlarının, cennette ve göklerde serbest dolaştığı, bazen cesetlerini ziyaret için kabirlerinin avlusuna geldiği, dünya semasına, kabirlerinin hizasına yaklaştığı; müminin, ziyaretçisini ve selâm vereni tanıdığı, gücü yettiğinde, izin verildiğinde ve (başka şeyle) meşgul olmadığında ona karşılık verdiği; bu tanımanın cuma akşamından itibaren arttığı ve artışın cumartesi sabahına kadar sürdüğü; velilerin ve asfiyânın bunda avamdan fazla olduğu; âmil âlimlerin, şehitlerin, sahâbenin, âlin ve akrabanın bunda daha güçlü olduğu; peygamberlerin, Allah Teâlâ izin verdiğinde —diri oldukları gibi— âlemde şahısları ve ruhlarıyla yürüdüğü, hac ve umre yaptığı ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) —Allah Teâlâ’nın kullarının en faziletlisi olduğu için— ulvî ve süflî âlemleri doldurduğu sabittir.

Dedi ki: Denirse ki, sahih haberlerde, Allah Teâlâ’nın, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kabrine bir meleği vekil kıldığı, ona salât ve selâmı, salât ve selâm getirenden ulaştırdığı vârid olmuştur; her yerde mevcut olsaydı, iş meleğe muhtaç olmazdı?

Cevap: Şerefli kabrin, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) orada, başka yerlerdeki varlığından fazla, özel bir sıfatla bulunması sebebiyle, diğer yerlere bir üstünlüğü vardır; o, mülkün kürsüsü ve hizmet mahalli menzilindedir. Allah, tebliğ hizmetini edâ etme görevini, ona (sallallahu aleyhi ve sellem) hürmet ve tazim olarak o meleğe kılmıştır. Meleklerin, ümmetinin amellerini ona (sallallahu aleyhi ve sellem) sabah akşam arz etmesi de bu kabildendir; bu, onların ona gizli kalmasından değil, yine hizmetin edâsı ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) huzurunda buluşma içindir. Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) her zaman ve mekânda buluşmak ise, ancak Allah Teâlâ’dan mevhibelerin hususiyetlerini kazanan, dinde en yüce makamları ve en yüksek mertebeleri elde eden ve buna vesile olmaya elverişli amel işleyen için olur; şeyhimiz Şeyh Nûreddin eş-Şûnî’ye (rahimehullah), Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salât ve selâma —sabah akşam, gece ve gündüz, gecenin vakitlerinde ve gündüzün uçlarında— bağlılığı sebebiyle vâki olduğu gibi; öyle ki bunu vird edinmiş, hizb kılmıştı; ancak onunla yürürdü —ne püskülle, ne seccadeyle, ne de telkinle—.

Dedi ki: Zikrettiğimizin delillerinden biri, Allah Teâlâ’nın “Ey Peygamber, biz seni şahit, müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik” sözüdür. Şahidin, kendisine şahit olunana hazır ve şahit olunana bakan olması gerekir; böylece bilinir ki o (sallallahu aleyhi ve sellem) bütün âlemi dolduran ve her yerde hazır olandır.

Sonra dedi ki: Peygamberlerin âlemde yürüdüğüne delillerden biri, Celâl es-Süyûtî’nin el-İ‘lâm bi-hükmi Îsâ (aleyhisselâm) kitabında rivayet ettiğimiz şudur: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), bir ara Beyt’i tavaf ederken, havada bir şeye selâm verdi; buna sorulunca “Kardeşim Îsâ b. Meryem’i Beyt’i tavaf ederken gördüm; bana selâm verdi, ben de ona selâm verdim” dedi.

Dedi ki: Buna, onun “Beni rüyada gören, yakında beni uyanıkken de görecektir” sözü delâlet eder; çünkü o, doğuda, batıda ve başka yerlerde görülür. Bunun, yalnız âhirette görme ile sınırlı olduğu şeklinde tefsir edilmesi doğru olmaz; çünkü o gün onu bütün ümmetler görür; dünyada gören de, görmeyen de eşittir.

Kısaca ve ayrıntılı olarak o (sallallahu aleyhi ve sellem), aramızda hissen ve manen, cisim ve ruh olarak, sır ve burhan olarak mevcuttur. (Halebî’nin adı geçen risalesindeki sözü, kısaltılarak bitti.)

Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken buluşup, evrâdı, hizbleri ve salavat lafızlarını kendisine telkin edilenlerden biri, İdrîsiyye tarikatının şeyhi, ârif billâh seyyidim Ahmed b. İdrîs’tir —hizb ve evrâd mecmuasında olduğu gibi—; bir de Ticâniyye tarikatının sahibi, ârif billâh seyyidim Ebü’l-Abbâs et-Ticânî’dir —Şeyh Ali Harâzim’in Cevâhirü’l-Meânî’sinde ve Şeyh Ömer b. Saîd el-Fûtî’nin er-Rimâh’ında olduğu gibi—.

Efdalü’s-Salevât adlı kitabımda zikrettim ki, seyyidim kutb Muhammed b. Ebi’l-Hasan el-Bekrî el-Mısrî (radıyallahu anhümâ ve an eslâfihimâ ve a‘kābihimâ), Efdalü’s-Salevât’taki kırk yedinci salavatını —ki o, “Allah’ım, en parlak nuruna salât et... (sallallahu aleyhi ve sellem)”dir—

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) imlâsından almıştır. Bu da, onunla uyanıkken buluştuğuna delâlet eder (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm).

____________

Kitabı nakledenin notu:

Faydayı tamamlamak için, Efdalü’s-Salevât alâ Seyyidi’s-Sâdât’taki kırk yedinci salavatı buraya naklediyoruz. O da şudur:

Kırk yedinci salavat: el-Bekrî’nindir.

Seyyidim Muhammed b. Ebi’l-Hasan el-Bekrî’nindir (radıyallahu anhümâ ve an eslâfihimâ ve a‘kābihimâ).

___________

Bu salavat-ı şerîfenin Arapça lafzı şudur: “Allah’ım, en parlak nuruna, en göz kamaştırıcı sırrına, en yüce habîbine, en temiz safiyyine... salât ve selâm eyle” (metin, alıntı olarak ayrıca işlenecektir).

______________

Salavatın devamı (Arapça lafız):

________________

Salavatın devamı ve bitişi (Arapça lafız):

____________

Bu salavat, büyük veli, meşhur ilim sancağı, varlık dairesinin kutbu ve Ebû Bekir es-Sıddîk’ın soyundan —sıddîkiyye makamını ondan miras alıp ilâhî marifetlerin inceliklerinde tahkik derecelerine ulaşan— seyyidimiz ve mevlâmız Ebü’l-Mekârim Şeyh Muhammed Şems b. Ebi’l-Hasan el-Bekrî’nindir (radıyallahu anhümâ ve an eslâfihimâ ve a‘kābihimâ; bereketleriyle hepimize fayda versin). Bu salavatı, seyyidim ârif billâh es-Seyyid Mustafâ el-Bekrî’nin (radıyallahu anh) şerhinden naklettim; bu şerhin kenarına, birkaç yerde, sahibinin ve yazanının Ahmed el-Arûsî olduğu, onu şeyhi —işaret edilen müellifi— (radıyallahu anh) üzerine okuduğu açıkça yazılmıştır; bu yüzden bu nüsha, sıhhat ve zabtın son noktasındadır.

Bu salavatın faziletine ve üstünlüğüne gelince; ona fazilet ve şeref olarak, sahibi seyyidim Muhammed el-Bekrî’nin —kutbiyet ve takdim ile tanınmış— onu, risale sahibi, habîb, halîl ve kelîm’den almış olması yeter. Bu, es-Seyyid Mustafâ el-Bekrî’nin adı geçen şerhinin girişindeki ifadesidir.

Allâme İbn Âbidîn, sebtinde, on müsbiayı zikrettikten sonra —seyyidim velîyullah Şeyh Muhammed el-Bedîrî el-Kudsî’nin sebtinden naklen— şöyle dedi:

Dedi ki —yani Bedîrî—: Bu on müsbîa, onları her gün bu tertip üzere okuyanı, dünyada ve haşir gününde bütün helâklerden kurtarır; bütün günahlara keffârettir ve bütün âfetlerden sağlam bir kaledir. Faydada, en büyük üstâd ve en şerefli sığınak, ârif rabbânî, kutb gavs samedânî, seyyidim Muhammed el-Kebîr el-Bekrî es-Sıddîkī el-Eş‘arî —Hüseyin’in torunu, yüce nefesler ve yüce kerametler sahibi— salavatı gibidir. O yüce salavatı, meşhur olduğu üzere, üstâd, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) imlâsından almıştır. Onu okuyana ne ecirler, Gafûr olan Allah’a ne büyük yakınlık artışı, isteklere ve sevince erişme vardır. Onun için, sâdât-ı Bekriyye silsilesine girmekten ve (onların arasında) geçmekten başka bir şey olmasa bile (yeter).

_____________

İbn Âbidîn dedi ki: Sonra onu —yani Bedîrî—, anılan sebtinde tamamıyla zikretti. Ona vâkıf olmak isteyen ona müracaat etsin; çünkü o meşhurdur. (Nakil bitti.) On müsbîa şunlardır:

Fâtiha, Nâs, Felak, İhlâs, Kâfirûn, Âyetü’l-kürsî —yedişer yedişer—.

Sonra “Sübhânallah, elhamdülillâh, lâ ilâhe illallâh, Allâhü ekber ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l-aliyyi’l-azîm” yedişer.

Sonra salavat-ı İbrâhîmiyye yedişer.

Sonra “Allah’ım, beni, ana babamı, mümin erkekleri ve mümin kadınları, Müslüman erkekleri ve Müslüman kadınları —dirilerini ve ölülerini— bağışla” yedişer.

Sonra “Allah’ım, bana ve onlara, dinde, dünyada ve âhirette, şimdi ve sonra, Senin ehline yaraşanı yap; bize ey mevlâmız, bizim ehline yaraşanı yapma; şüphesiz Sen Gafûr, Halîm, Cevâd, Kerîm, Raûf ve Rahîm’sin” yedişer.

Faydaları hakkında daha fazla bilgi isteyen, el-Ahyâ’ya ve Derdîr’in salavatlarının girişine —ârif Sâvî’nin şerhiyle birlikte— müracaat etsin.

{Fâide} Bu salavatın şerhinin faydalarından: Şârih (rahimehullah), müellifin “ve kurb ehlinin kıblesi” sözü hakkında, Feşşâî’den şunu nakletmiştir: Emîrü’l-müminîn Ebû Cafer, İmam Mâlik’e “Ey Ebû Abdullah, kıbleye dönüp dua mı edeyim, yoksa Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) dönüp dua mı edeyim?” dedi. (Mâlik) “O, senin ve baban Âdem’in (aleyhisselâm) kıyamete kadar vesilen iken, yüzünü ondan nasıl çevirirsin? Bilakis ona dön ve onunla şefaat dile” dedi. Allah Teâlâ buyurur:

“Onlar nefislerine zulmettiklerinde sana gelseler de Allah’tan mağfiret dileseler, resûl de onlar için mağfiret dileseydi, Allah’ı tövbeleri kabul eden ve merhametli bulurlardı.” (Nakil bitti.)

________________

{Başka bir fâide} Şârih, müellifin (radıyallahu anh) “Yâ Allah, yâ Rahmân, yâ Rahîm” sözü hakkında şöyle dedi: Müellif (rahimehullah), bu nebevî salavata üç merkez koymuş; birinci ve ikinci merkezde, babasına uyarak Hizbü’l-Feth’te bu üç isimle durmuştur. Belki bu isimleri zikre tahsis etmesi, onların, zikri yüce olan besmelenin isimleri olmasındandır; bu nispette, keşif ve ref (içme) ehlinin —fikrin değil— havassı katında özellikleri vardır; ayrıca bâhir bir üstünlüğü vardır; çünkü zikir onunla açılmıştır. (Nakil bitti.) Son zikir ise Kur’an’dır; o da Bismillâhirrahmânirrahîm ile açılmıştır.

{Fâide} Umdetü’t-Tahkîk sahibi şöyle dedi: Allâme şeyhimiz Şeyh Abdülkādir el-Mehalî, yüz yüze bana şöyle anlattı: Allah’a bir ihtiyacın olur ve yeryüzünün neresinde olursan ol, Şeyh Muhammed el-Bekrî’nin kabrine yönel ve “Ey Şeyh Muhammed, ey İbn Ebi’l-Hasan, ey ak yüzlü, ey Bekrî! Falan ihtiyacımın giderilmesinde seninle Allah Teâlâ’ya tevessül ettim” de; o ihtiyaç giderilir; bu tecrübe edilmiştir. (Nakil bitti.) Onun (radıyallahu anh) kabri Mısır’dadır; orada 994 yılında vefat etmiştir; doğumu, 930 yılı Zilhicce’sinin on üçüncü günüdür. Menkıbeleri, atalarının ve evlatlarının (radıyallahu anhüm) menkıbeleri hakkında daha fazla bilgi isteyen —Allah bereketleriyle bize fayda versin— Umdetü’t-Tahkîk’e müracaat etsin.

Not, küçük bir tasarrufla bitti.

Halvetiyye tarikatının şeyhi seyyidim Muhammed el-Hanefî el-Mısrî’nin, talebesi Şeyh Ali el-Fûyî’nin —beldesi ve doğumu Mekke— yazdığı menkıbelerinde gördüm: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), adı geçen şeyhinin (radıyallahu anh) dersinde defalarca müşahede edilirdi. Talebelerinden Şeyh Ahmed el-Bennâ, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda ve uyanıkken çok görürdü. Onlardan Şeyh Mahmûd el-Kürdî, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) çok görürdü; onu görmek istediğinde (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) görürdü. Onlardan Seyyid Mansûr el-Halebî’den de o (sallallahu aleyhi ve sellem) ne uyanıkken ne uykuda perdelenmemişti. Dedi ki: Üstâdımın (radıyallahu anh) şöyle dediğini işittim: “O, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sevgilisidir.” (Nakil bitti.)

Letâif babında, seyyidim Ahmed b. Sâbit el-Mağribî’nin Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) rüyalarında geçtiği üzere, on sekizincisinin uyanık görmek olduğu —uyku rüyası değil— geçmişti.

Velilerin onun (sallallahu aleyhi ve sellem) ruhaniyetiyle buluşmasından biri de, seyyid Abdurrahman el-Aydarûs’un, seyyidim Ahmed el-Bedevî’nin salavatlarının şerhinde, seyyidim Abdülkādir el-Aydarûs’un ez-Zehrü’l-Bâsim adlı kitabından naklettiğidir. Dedi ki —Allah faydalandırsın—:

Büyük şeyh, ârif billâh Muhammed b. Ahmed el-Belhî’den (kaddesallahu sırrahû) rivayet edildi; şöyle dedi: Gençken, Şeyh Abdülkādir’i görmek için Belh’ten Bağdat’a yolculuk ettim. Ona, medresesinde ikindi namazını kılarken yetiştim; onu daha önce görmemiştim, o da beni. Selâm verip insanlar ona selâm vermek için koşunca, ona yaklaştım ve musafaha ettim; elimi tuttu, gülümseyerek bana baktı ve “Hoş geldin ey Belhî, ey Muhammed! Allah senin yerini gördü ve niyetini bildi” dedi.

Dedi ki: Onun sözü, yaralının ilacı ve hastanın şifası oldu; gözlerim korkudan yaşardı, eklemlerim heybetten titredi, bağırsaklarım şevk ve muhabbetten çarptı; nefsim yaratıklardan ürktü; kalbimde, ifade etmeyi beceremediğim bir hâl buldum. Sonra o, ben onunla mücadele ederken büyümeye ve güçlenmeye devam etti. Bir gece —karanlık bir geceydi— virdime kalktım; kalbimden iki şahıs belirdi; birinin elinde bir kadeh, diğerinin elinde bir hulle vardı. Hulle sahibi bana “Bu, Ali b. Ebî Tâlib’dir; bu da mukarreb meleklerden biridir; bu, muhabbet şarabının kadehi; bu da rıza hullelerinden bir hulledir” dedi. Sonra o hulleyi bana giydirdi; arkadaşı da kadehi verdi; kadehin nuruyla doğu ve batı aydınlandı. Onu içince, bana gayb sırları, Allah Teâlâ’nın velilerinin makamları ve başka şaşılacak şeyler keşfedildi.

Gördüklerimden biri şu makamdı: Akılların ayakları onun sırrında kayar, fikirlerin anlayışları onun hâlinde şaşar; velilerin boyunları onun heybetine eğilir; sırların sırları onun basîretlerinde dehşete düşer; basîret gözleri onun nurlarının ışınlarıyla kamaşır. Kerûbî, ruhanî ve mukarreb meleklerden hiçbir topluluk ona doğrulmaz ki, o makamın kadrine tazim için sırtları rükû eder gibi eğilmiş olmasın. Ona bakan şunu kesin anlar: Bir vâsılın her makamı, bir muhaddesin her hâli, bir mahbûbun her sırrı, bir ârifin her ilmi, bir velinin her tasarrufu veya bir mukarrebin her temkini —başlangıcı, sığınağı, cümlesi ve tafsilatı, hepsi ve bir kısmı, evveli ve âhiri— onda karar kıldı, ondan doğdu, ondan sâdır oldu ve onunla tamamlandı. Bir süre ona bakmaya güç yetiremedim; sonra ona bakmaya güç yetirildim; bir süre ona doğrulmaya güç yetiremedim; sonra ona doğrulmaya güç yetirildim; bir süre içinde kimin olduğunu bilemedim; bir de ne göreyim, içinde Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) var; sağında Âdem, İbrâhim ve Cebrâil; solunda Nûh, Mûsâ ve Îsâ (salavâtullahi teâlâ aleyhi ve aleyhim ecmaîn); önünde büyük sahâbe (radıyallahu anhüm ecmaîn) ve veliler (kaddesallahu ervâhahüm), halka hâlinde ayakta; onun (sallallahu aleyhi ve sellem) heybetinden, başlarının üstünde kuş varmış gibi. Tanıdıklarım arasında Ebû Bekir, Ömer, Osmân, Ali, Hamza ve Abbâs (radıyallahu anhüm ecmaîn) vardı; tanıdığım velilerden Ma‘rûf el-Kerhî, Serî es-Sakatî, Cüneyd, Sehl et-Tüsterî, Tâcü’l-Ârifîn Ebü’l-Vefâ, Şeyh Abdülkādir, Şeyh Adî ve Şeyh Ahmed er-Rifâî (rahimehumullah) vardı. Sahâbeden Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) en yakını Ebû Bekir, velilerden ona en yakını Şeyh Abdülkādir’di. Bir sesin şöyle dediğini işittim: “Mukarreb melekler, mürsel peygamberler ve sevilen veliler, Muhammed’i (sallallahu aleyhi ve sellem) görmeyi özlediklerinde, o, Rabbi katındaki —hiç kimsenin bakmaya güç yetiremediği— yüce makamından bu makama iner; onu görmekle nurları katlanır, onu müşahede etmekle hâlleri arınır, bereketiyle yeri ve makamları yükselir; sonra refîk-i a‘lâya döner.”

Dedi ki: Hepsinin “İşittik ve itaat ettik; bağışlamanı dileriz Rabbimiz; dönüş Sanadır” dediğini işittim. Sonra bana yüce kudsden bir parıltı göründü; beni her müşahede edilenden gâib etti, her mevcuttan kaptı; benden, iki farklı şeyi ayırt etmeyi düşürdü; bu hâl üzere üç yıl kaldım; ayılmadım; ancak kendimi Sâmerrâ’da buldum; Şeyh Abdülkādir (radıyallahu anh) göğsümü tutuyordu; ayaklarından biri bende, diğeri Bağdat’taydı; ayırt etmem geri gelmiş ve işime sahip olmuştum.

Bana “Ey Belhî, seni varlığına döndürmem, hâline sahip kılmam ve seni ezen şeyi senden almam emrolundu” dedi. Sonra bana, işimin başından o zamana kadar bütün müşahedelerimi ve hâllerimi, her nefeste bana vâkıf olduğunu gösterir şekilde haber verdi.

Dedi ki: Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem), o makama bakmaya güç yetirilinceye kadar yedi kez sordum; ona doğrulmaya güç yetirilinceye kadar yedi kez; içinde kimin olduğuna vâkıf oluncaya kadar yedi kez; sesleneni işitinceye kadar yedi kez sordum. Allah’a da senin için yedi kez, yedi kez, yedi kez sordum; ta ki sana o parıltı göründü. Ondan önce de senin için yetmiş kez istemiştim; ta ki sana muhabbetinden bir kadeh içirdi ve rıdvânından bir hulle giydirdi. Ey oğlum, kaçırdığın bütün farzları kaza et. (Nakil bitti.)

Ârif billâh seyyidim Rûzbehân’ın, on defter veya daha fazla hacminde, el-Mükâşefât adlı bir kitabını gördüm; onda mükaşefelerini, peygamberlerin ve velilerin ruhaniyetiyle buluşmasını, melekleri görmesini ve Allah’ı (sübhânehû ve teâlâ) keyifsiz ve sınırsız müşahede etmesini zikretmiştir.

Sonra, yukarıda geçenlerin hepsini naklettikten sonra, seyyidim ârif billâh Şeyh İbrâhim er-Reşîd’in —seyyidim Ahmed b. İdrîs’in (radıyallahu anhümâ) halifesi—, 1271 hicrî yılı Ramazan’ının on üçünde, allâme Şeyh Ali Abdürrezzâk’tan kendisine gelen sorulara cevap verdiği bir kitabını gördüm; orada şöyle deniyordu: Bize bildirdiğiniz, Resûl’e (sallallahu aleyhi ve sellem) huzurun keyfiyeti hakkındaki faydadan maksat nedir? Tâbilerinizden herkes, Resûl’ü (sallallahu aleyhi ve sellem) uyanıkken basar gözüyle mi, uykuda mı, basîret gözüyle mi, yoksa misal olarak mı görür? Bu, Mustafâ’nın (sallallahu aleyhi ve sellem) ruhuna mı, şerefli cismine mi, yoksa ikisine birden mi? Bunu bize açıklayın.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Onuncu mesele: Resûl’e (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) huzur hakkında; altında meseleler vardır.

Birincisi: Resûl’e (sallallahu aleyhi ve sellem) huzurun keyfiyeti hakkında soru; bu, hafızların ittifakıyla caizdir —bir topluluk âlimin işaret ettiği gibi—.

Bunlardan biri, Şeyh seyyidim allâme Ahmed en-Nefrâvî’nin, İbn Ebî Zeyd el-Kayravânî’nin (radıyallahu anhüm) Risâle’sinin şerhinin sonunda zikrettiğidir; şöyle dedi: Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görmek, hafızların ittifakıyla uyanıkken ve uykuda caizdir; fakat görenin, şerefli zatını hakikaten mi, yoksa onu yansıtan bir misali mi göreceğinde ihtilaf ettiler.

Birinciye (gören, şerefli zatını hakikaten görür) bir topluluk gitti;

ikinciye (onu yansıtan bir misal görür) Gazzâlî, Karâfî, Râfiî ve başkaları gitti.

Birinciler, hidayet kandilinin, hidayet nurunun ve marifetler güneşinin görülmesiyle delil getirdi: Nur, kandil ve güneş uzaktan görülür; görülen, arazlarıyla güneşin cirmidir; şerefli beden de öyledir. Öyleyse zatı, şerefli kabirden ayrılmaz; bilakis Allah, gören için perdeleri yırtar ve engelleri kaldırır; her gören —doğudan ve batıdan olsa da— onu görür; yahut perdeler, ardındakini örtmeyen şeffaf hâle getirilir.

Karâfî’nin kesin olarak benimsediği, onu uykuda görmenin, kalbin —uyku âfetinin bozamadığı— bir parçasıyla idrak olduğudur; öyleyse basar gözüyle değil, basîret gözüyledir; delili, onu âmânın da görebilmesidir.

Sonra seyyidim Şeyh İbrâhim er-Reşîd, Hâfız Süyûtî’den ve başkalarından geçen bazı nakilleri sıraladı; burada tekrarını gerekli görmedim.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda görmenin tabiri hakkında bölüm —onların ifadelerinde geçenden başka—:

Seyyidim Abdülganî en-Nablusî, Ta‘tîrü’l-Enâm fî ta‘bîri’l-menâm adlı kitabında, allâme İbn Hacer’in Şemâil şerhinden geçen ifadesini, “Beni rüyada gören, yakında beni uyanıkken de görecektir; şeytan benim suretime giremez” hadisinin şerhinde naklettikten sonra şöyle dedi:

Diğer peygamberler (aleyhimüsselâm) de böyledir; çünkü şeytan, Allah’a, O’nun âyetlerine, peygamberlere ve meleklere (aleyhimüsselâm) bürünemez.

Peygamber’imiz Muhammed’i (sallallahu aleyhi ve sellem) görenin hâli daima hafif olur;

sıkıntılı ise ferahlar; hapiste ise hapisten çıkar;

kuşatma veya kıtlık olan bir yerde görülürse, onlardan ferahlanır ve fiyatları ucuzlar;

zulme uğramışlarsa yardım görür; korkmuşlarsa emin olurlar.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem), sünnetin vârid olduğu —vasıflayanın ifade etmekten âciz kaldığı— sıfatları üzere görmek, rüyayı görene, dininde ve dünyasında âfiyetin güzelliğine bir müjdedir.

Zatının ve ayna (kalbinin) berraklığı miktarınca, onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) uykuda görmek sana iner.

Onu, kendisine yönelmiş, ona öğretir, namazında ona uyulmuş, bir yolda, yahut ona güzel bir şey yedirmiş, yaraşır bir elbise giydirmiş, ona vaat etmiş veya onun için hayır dua etmiş olarak görene gelince:

Gören, mülke ehil ise mâlik olur; zamanında adaletli, hak ile hükmeden, iyiliği emreden ve kötülüğü yasaklayan olur;

âlim ise bildiğiyle amel eder;

âbid ise keramet ehlinin menzillerine ulaşır;

âsî ise tövbe eder ve Allah Teâlâ’ya yönelir;

kâfir ise hidayete erer; ümmîliğiyle birlikte, belki ilim, kıraat veya bâtını imar etme gayesine ulaşır; Allah Teâlâ’nın “Öyleyse Allah’a ve O’nun resûlüne, o ümmî peygambere iman edin...” sözüne göre.

Gören korkuyorsa, sultan sahibinden emin olur ve kabul edilmiş bir şefaatçiye rızıklandırılır; çünkü o (sallallahu aleyhi ve sellem) şefaat sahibidir.

Gören bid‘at ve dalâlet üzere ise, nefsi hakkında Allah’tan korksun; özellikle onu kendisinden yüz çevirmiş görürse.

Belki görene sevindirici bir müjde sunulur; onu görmek, hüccetlerin ortaya çıkmasına, sözün doğruluğuna ve vaadin yerine gelmesine delâlet eder.

Belki ailesi ve akrabaları arasında, onlardan hiçbirinin ulaşamadığı bir mertebeye erer;

belki onlardan kendisine düşmanlık, haset ve buğz hâsıl olur;

belki ailesinden ayrılır, vatanından başka yere göçer; belki ana babasından yetim kalır.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görmek, kerametlerin ortaya çıkmasına delâlet edebilir; çünkü ceylan ona selâm verdi, deve ayaklarını öptü, onunla göğe çıkıldı (isrâ), (kızarmış) kol onunla konuştu ve ağaçlar ona yürüdü.

Gören, gözleri tedavi eden kehhâllerdense, sanatında kimsenin ulaşamadığı bir mertebeye erer; çünkü o (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm), Katâde’nin gözünü geri çevirdi.

Gören yolculukta ve insanları susuzluk bitkin düşürmüşse, yağmurun inmesine ve rahmetin dökülmesine delâlet eder; çünkü o (sallallahu aleyhi ve sellem), su yokken parmaklarının arasından su fışkırtmıştı.

İnsanlar sıkıntı ve kıtlıkta ise, ummadıkları yerden tokluğa, bolluğa ve berekete (delâlet eder).

Onu bir kadın görürse, büyük bir mertebeye, sâlih bir şöhrete, iffete, emanete, kendini ve ırzını korumaya erer.

Belki kumalarla imtihan olunur ve sâlih bir nesille rızıklandırılır.

Mal sahibi ise, onu Allah Teâlâ’ya itaat yolunda harcar.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görmek, eziyete sabra delâlet eder.

Onu bir yetim görürse, büyük bir mertebeye erer; garip ise de böyledir.

Gören, bedenleri tedavi edenlerdense, insanlar onun tıbbından faydalanır.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görmek, müminlerin zaferine ve kâfirlerin helâkine delâlet edebilir; özellikle yanında ashâbı varsa.

Borçlu onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görürse, borcu ödenir.

Hasta onu görürse, Allah Teâlâ ona şifa verir.

Hac etmemiş biri onu görürse, Beytülharâm’ı hacceder.

Savaşçı onu görürse, Allah Teâlâ ona zafer verir.

İmtihan olunan onu görürse, Allah Teâlâ ona kâfi gelir.

O (sallallahu aleyhi ve sellem), kurak bir yerde, heybeti üzere görülürse, o yer bereketlenir.

Onu rengi solmuş, zayıflamış veya bazı uzuvları eksik görürse, bu, o yerde dinin zayıfladığına ve bid‘atin ortaya çıktığına delâlet eder; üzerinde yıpranmış bir elbise görse de böyledir.

Onun kanını (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) gizlice, ona sevgisinden içtiğini görürse, cihadda şehit olur.

Onu açıkça içtiğini görürse, bu, onun nifakına delâlet eder; onun ehl-i beytinin (sallallahu aleyhi ve sellem) kanına girer ve onları öldürmeye yardım eder.

Onu binekli görürse, kabrini binekli ziyaret eder.

Onu yaya görürse, ziyaretine yaya yönelir.

Onu ayakta görürse, işi doğrulur ve zamanının imamından emin olur.

Onu ölmüş görürse, onun neslinden (sallallahu aleyhi ve sellem) şerefli bir adam ölür.

Onun cenazesini görürse, o yerde büyük bir musibet olur.

Cenazesini kabrine kadar uğurladığını görürse, bid‘ate meyleder.

Kabrini ziyaret ettiğini görürse, büyük bir mala erer.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) oğlu olduğunu görürse —oysa onun neslinden değildir— rüyası, imanının ve yakînin boş olduğuna delâlet eder.

Tek bir adamın Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) uykusunda görmesi, bereketiyle sınırlı kalmaz; bilakis bütün Müslümanları kapsar.

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) görüp de ona dünya malından, yiyecekten veya içecekten bir şey verdiğini görürse, verdiği miktarınca hayır elde eder.

Verdiği şey, karpuz ve benzeri gibi değersiz ise, büyük bir işten kurtulur; fakat ona eziyet ve yorgunluk isabet eder.

Onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) uzuvlarından birini, rüya sahibinin yanında sakladığını görürse, o, onun şeriatlarından birinden bir bid‘at üzeredir.

Onun suretine (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) dönüştüğünü, elbiselerinden bir elbise giydiğini, yüzüğünün veya kılıcının ona verildiğini gören:

mülk talep ediyorsa ona erer ve yeryüzü ona boyun eğer;

zillet ve hakarette ise Allah onu aziz kılar;

ilim talep ediyorsa ondan muradına erer;

fakir ise zengin olur; bekâr ise evlenir.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) harap bir yerde görürse, o yer onun bereketiyle imar olur.

Onu bir yerin içinde otururken görürse, o yerde bir âyet (ibret) ve öğüt olur.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) bir yerde ezan okurken gören —o yerin bereketi, imarı ve adamları çoğalır—.

Onun bir yerde namazı ikame edip kıldığını görürse, Müslümanların dağınık işi birleşir.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) sürme çekerken gören —o, dininin salâhını ve hadisini öğrenmeyi emreder—.

Onu hamile bir kadın veya kocası görürse, çocuk erkek olur.

Onu güzel, güzelliği artmış gören —bu, rüya sahibinin dininde artıştır—.

Onun kerîm sakalını, içinde ak olmayan siyah gören —büyük bir sevinç ve bereket elde eder—.

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) orta yaşlı suretinde gören —bu, hâlinin gücüne ve düşmanlarına zaferine delâlet eder—.

Onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) en büyük hâlinde görürse, imamın riyaseti ve saltanatı büyür.

Boynunu kalın görürse, imam Müslümanların emanetini koruyandır.

Karnını boş görürse, hazine boştur; içinde mal yoktur.

Sağ parmaklarını bitişik görürse, imam rızıkları vermez; rüya sahibi hac etmez, cihad etmez ve ailesine harcamaz.

Sol elini bitişik görürse, imam askerlerinin rızkını, cihad mallarını ve sadakaları hapseder; rüya sahibi zekât vermez ve dilenciyi meneder.

Onun elini (sallallahu aleyhi ve sellem) parmakları açık görürse, imam rızıkları verir; rüya sahibi hac eder ve cihad eder.

Elini, parmakları avucuna kapanmış görürse, imamın işleri düğümlenir ve ona gam isabet eder; rüya sahibine de böyledir.

Onun uyluğunu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) daha büyük, daha güzel ve daha kıllı gören —onun aşireti çokluk ve mal ile güçlenir—.

Baldırlarını uzun görürse, imamın ömrü uzar.

Onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) bir orduda, üzerinde silah, onlar gülüyor ve hayret ediyorlar olarak gören —Müslüman ordusu o yıl bozguna uğrar—.

Onu az bir orduda, silahları eksik, üzerlerinde zillet ve tevazu görünürken gören —Müslümanlar düşmanlarına galip gelir; Allah Teâlâ’nın sözüne göre—:

“Andolsun, siz zayıfken Allah size Bedir’de yardım etti; öyleyse Allah’tan korkun ki şükredesiniz.”

Onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) başını ve sakalını taradığını gören —bu, rüya sahibinin gamının zâil olduğuna delâlet eder—.

Onu mescidinde (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm), hareminde veya bilinen yerinde görürse, kuvvet ve izzet elde eder.

Onu, sahâbe arasında kardeşlik kurarken gören —ilim ve fıkıh elde eder—.

Onun kabrini (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) gören —zengin olur ve mal elde eder—.

Tüccar ise ticaretinde kâr eder; hapiste ise kurtulur.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) babası olduğunu gören —dini bozulur ve yakîni zayıflar—.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) eşlerinden birini annesi olarak gören —imanı artar—.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) arkasında yürüdüğünü görürse, sünnete tâbidir.

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) işine bakarken gören —ona, karısının haklarını edâ etmesini emreder—.

Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) birlikte yemek yediğini gören —ona, malının zekâtını edâ etmesini emreder—.

Onu (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) yalnız yemek yerken gören —rüya sahibi dilenciyi meneder ve sadaka vermez; (rüya) ona sadakayı emreder—.

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) ayakkabısız görürse —o, cemaatle namazı terk edendir; (rüya) ona cemaatle namazı emreder—.

Onu mestlerini giymiş gören —ona, Allah Teâlâ yolunda cihadı emreder—.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisiyle musafaha ettiğini gören —sünnetine tâbidir—.

Kanının, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kanıyla karıştığını gören —şerefli biriyle akrabalık kurar veya âlimlerle evlenir—.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) ona baklagillerden bir şey verdiğini görürse, bir gamdan kurtulur.

Ona, türü sevilen bir şey —taze hurma ve bal gibi— verirse, verdiği miktarınca Kur’an’ı ezberler ve ilim elde eder.

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) hutbe okurken gören —iyiliği emreder ve kötülüğü yasaklar—.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) ona bir şey verdiğini gören —ilim elde eder ve hakka tâbi olur—.

Onu ona geri verirse, bid‘ate girer.

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uzun bir genç suretinde gören —insanlar arasında fitne ve ölüm olur—.

Onu büyük bir ihtiyar olarak görürse, insanlar âfiyettedir.

Onu esmer renkli görürse, gençliği terk eder ve nefsine tövbeyi söyler.

Onu beyaz renkli görürse, Allah Teâlâ’ya tövbe eder, amelini güzelleştirir ve yolu doğrulur.

Onu kendisini azarlarken, onunla tartışırken veya ona sesini yükseltirken gören —bu, dinde ihdas ettiği bid‘atlerdir—.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisini öptüğünü gören —ondan ne rivayet ettiğine baksın; bunda sağlam dursun—.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) bir yerde öldüğünü gören —o yerde sünnet ölür—.

Ârif Nablusî’nin sözü bitti.

el-Ikdü’n-Nefîs el-mecmû‘ min kelâmi seyyidî Ahmed b. İdrîs adlı kitapta şunu gördüm; metni şöyledir:

Ona (radıyallahu anh), Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem), kendisiyle vasıflandığı suretin dışında görene dair soruldu: Rüyası hak mıdır, değil midir?

Şöyle cevap verdi: O, hak bir rüyadır; çünkü Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) gören, onu gerçekten görmüştür; sureti dışında olsa da. Delili, Cebrâil’in (aleyhisselâm), Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) Dıhye el-Kelbî suretinde gelmesidir. Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görenlerin hâli farklıdır; aynaya bakarsın, suretini görürsün; güzelsen güzeli, çirkinsen çirkini görürsün. Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) gören de onu, Allah —sübhânehû ve teâlâ— ile ameli miktarınca görür; mümin, kardeşinin aynasıdır. Bir emir emreder veya bir şeyi yasaklarsa: Kendisiyle vasıflandığı surette ise (sallallahu aleyhi ve sellem), uykuda emrettiği, uyanıktaki emri gibidir; ona uyulur; yasakladığı da öyledir —yani şeriatın hükümlerine uygunsa—; değilse onunla amel edilmez; çünkü gören, uykusunda gördüğünü zabtedemez —âlimlerin dediği gibi—.

O sureti üzere değilse, ona uyulmaz.

O (radıyallahu anh), adı geçen kitabın başka bir yerinde şöyle dedi:

Haberine güvendiğim ve doğruluğunda şüphe etmediğim biri bana şunu haber verdi: Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda gördü; ona “Ey Allah’ın Resûlü, tütün (tenbâk) helâl mi haram mı?” dedi. (Resûlullah), yanındaki Âişe’ye dönüp “Bunu şu içmiş olsaydı, üç (gün) ona yaklaşmazdım” dedi. Rüyayı gören dedi ki: İçimden “Bunu şeriatta haram kıldın mı? Hadisin hangi yerinde?” demek geçti; ama o anda unuttum. O (radıyallahu anh) dedi ki: Şuna bak: Onu müminlerin annesi Âişe içse, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ona yaklaşmazdı. Onu içmenin sonucu olarak, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) eşi müminlerin annesine yaklaşmamasından daha büyük hangi belâ vardır? Haramlığına bundan daha büyük hangi işaret olur?

Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) gören, onu gerçekten görmüştür; onu uykuda gören, sanki onu uyanıkken görmüş gibidir. Selâm, hidayete tâbi olana olsun.

O (radıyallahu anh) dedi ki: Onun (tütünün) bedeli de böyledir. Bunun için Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Allah Yahudilere lanet etsin; Allah onlara iç yağlarını haram kıldı da onları satıp bedellerini yediler. Allah bir kavme bir şeyi yemeyi haram kılınca, onun bedelini de haram kılar.” Bunu İmam Ahmed ve Ebû Dâvûd, İbn Abbâs’tan (radıyallahu anhümâ) rivayet etmiştir. (Nakil bitti.)

Şeyhülislâm Zekeriyyâ, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye şerhinde şöyle dedi:

Onu (sallallahu aleyhi ve sellem) görmenin sıhhatinin alâmeti, görenin, ondan, şeriatın getirdiğine aykırı bir şey işitmemesidir —bu ilmin âlimleri katında onun sahih bir tevili olsa bile—. (Nakil bitti.)

Şerefü’l-Mustafâ kitabının sahibi İmam Ebû Sa‘d el-Vâiz en-Nîsâbûrî, et-Ta‘bîr kitabında şunu rivayet etti:

Senediyle Ebû Hüreyre’den (radıyallahu anh); dedi ki: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu işittim: “Beni rüyada gören, sanki beni uyanıkken görmüş gibidir; çünkü şeytan benim suretime giremez.”

Ebû Seleme dedi ki: Ebû Katâde dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Beni gören hakkı görmüştür.”

Senediyle Enes b. Mâlik’ten (radıyallahu anh); Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Beni rüyada gören ateşe girmez.”

Senediyle Saîd b. Kays’tan, o babasından; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Beni rüyada gören ateşe girmez.”

Üstâd Ebû Sa‘d (radıyallahu anh) dedi ki: Allah, Muhammed’i (sallallahu aleyhi ve sellem) âlemlere rahmet olarak göndermiştir. Ne mutlu onu hayatında görüp ona tâbi olana; ne mutlu onu uykusunda görene! Çünkü onu borçlu görürse Allah borcunu öder; hasta görürse Allah ona şifa verir; savaşçı görürse Allah ona zafer verir; hac etmemiş (sürûr) görürse Beyt’i hacceder; kurak bir yerde görülürse o yer bereketlenir; zulmün yayıldığı bir yerde (görülürse) zulüm adalete döner; korkulan bir yerde (görülürse) halkı emin olur.

Ârif Nablusî’den geçen tabirlerden bazılarını zikretti; sonra şöyle dedi:

Ebü’l-Hasan Ali b. Muhammed el-Bağdâdî’nin, Ali b. Ebî Tâlib’in (radıyallahu anh) meşhedinde şöyle dediğini işittim: İbn Ebî Tayyib el-Fakîr dedi ki: On yıl sağırdım; Medine’ye geldim, kabir ile minber arasında geceyi geçirdim; Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda gördüm; “Ey Allah’ın Resûlü, sen ‘kim benim için vesileyi isterse şefaatim ona vacip olur’ buyurdun” dedim. “Allah sana âfiyet versin; böyle buyurdum; fakat ben, kim benim için Allah katından vesileyi isterse, şefaatim ona vacip olur buyurdum” dedi. Dedi ki: Onun “Allah sana âfiyet versin” sözünün bereketiyle sağırlık benden gitti.

Dedi ki: Abdullah b. el-Cellâ’ şunu anlattı: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şehrine, üzerimde fakirlikle girdim; Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) kabrine yaklaşıp ona ve iki arkadaşına (rıdvânullahi aleyhimâ) selâm verdim; sonra “Ey Allah’ın Resûlü, üzerimde fakirlik var; ben senin misafirinim” dedim; sonra çekilip kabrin önünde uyudum; Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bana geldiğini gördüm; kalktım; bana bir somun verdi; bir kısmını yedim; uyandım, elimde somunun bir kısmı vardı.

Dedi ki: Ebü’l-Vefâ el-Kārî el-Herevî’den şöyle nakledildi: 360 yılında Fergana’da Mustafâ’yı (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda gördüm; sultanın yanında okuyordum; onlar dinlemiyor, konuşuyorlardı; eve üzgün döndüm, uyudum; Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) gördüm; sanki rengi değişmişti; bana (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) “Allah Azze ve Celle’nin kelâmı olan Kur’an’ı, konuşup senin kıraatini dinlemeyen bir kavmin önünde mi okuyorsun? Bundan sonra, Allah’ın dilediği dışında okuma” dedi. Uyandım, dört ay dilim tutuktu; bir ihtiyacım olunca onu kâğıtlara yazıyordum. Hadis ehli ve rey ehli bana gelip, işin sonunda konuşacağıma fetva verdiler; çünkü o “Allah’ın dilediği dışında” demişti; bu bir istisnadır. Dört ay sonra, ilk uyuduğum yerde uyudum; Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda gördüm; yüzü gülüyordu; bana “Tövbe ettin mi?” dedi; “Evet ey Allah’ın Resûlü” dedim; “Kim tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder; dilini çıkar” dedi; dilimi şehadet parmağıyla sildi ve “Bir kavmin önünde Allah’ın kitabını okurken, Allah’ın kelâmını duyuncaya kadar kıraatini kes” dedi. Uyandım, dilim —Allah’a hamd olsun, O’nun lütfuyla— açılmıştı.

Dedi ki: Şu da nakledildi: Varlıklılardan bir adam hastalandı; bir gece Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) rüyasında gördü; sanki ona “Hastalığından âfiyet istersen, lâ ve lâ (ne doğulu ne batılı) al” diyordu. Uyanınca, Süfyân es-Sevrî’ye (radıyallahu anh) on bin dirhem gönderip fakirlere dağıtmasını emretti; ona rüyanın tabirini sordu. Dedi ki: “lâ ve lâ” sözünün anlamı zeytindir; çünkü Allah Teâlâ onu kitabında “ne doğuya ne batıya ait olmayan zeytin ağacı” diye vasfetmiştir. Malının faydası, fakirlerin seninle ferahlanmasıdır. (O adam) zeytinle tedavi oldu; Allah, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) emrini kullanmanın ve rüyasını tazim etmenin bereketiyle ona âfiyet bağışladı.

Dedi ki: Bize ulaştığına göre, bir adam Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda geldi ve ona hâlinin darlığını şikâyet etti; (Resûlullah) ona “Ali b. Îsâ’ya git ve ona, işini düzeltecek şeyi sana vermesini söyle” dedi. “Ey Allah’ın Resûlü, hangi işaretle?” dedi; “Ona, beni Bathâ’da gördüğünü söyle; ben yerden bir yükseklikteydim; indim, bana geldin; ben de sana ‘yerine dön’ dedim” buyurdu. Ali b. Îsâ azledilmişti; vezirlik ona iade edilmişti. O adam uyanınca, o gün vezir olan Ali b. Îsâ’ya geldi, hikâyesini anlattı; (o da) “Doğru söyledin” dedi; ona dört yüz dinar verdi; “Bu borcunu öde” dedi; dört yüz dinar daha verdi; “Bunu sermayen yap; bunu harcadığında bana dön” dedi.

Dedi ki: Basra halkından, Mürâdik diye bilinen, taylasan satan bir adam şunu anlattı: Ahvaz valilerinden birine bir sâc (taylasan) satmıştım; bedeli için ona gidip geliyordum. O, Ebû Bekir’e ve Ömer’e (radıyallahu anhümâ) sövdü; heybeti beni ona karşılık vermekten alıkoydu; üzgün döndüm; gecemi öyle geçirdim; Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) uykuda gördüm; “Ey Allah’ın Resûlü, falan Ebû Bekir’e ve Ömer’e (radıyallahu anhümâ) sövdü” dedim; “Onu bana getir” dedi; getirdim; “Onu yatır” dedi; yatırdım; “Onu boğazla” dedi; boğazlama gözümde büyüdü; “Ey Allah’ın Resûlü, onu boğazlayayım mı?” dedim; “Onu boğazla” dedi; ta ki üç kez söyledi; bıçağı boğazına sürdüm, onu boğazladım. Sabah olunca “Ona gidip öğüt vereyim ve Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) gördüğümü haber vereyim” dedim; gittim; evine ulaştığımda feryadı işittim; “O öldü” denildi.

İbn Sîrîn’e, dininde itham edilmeyen, sıkıntılı bir adam geldi ve “Dün gece rüyamda, ayağımı Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) yüzüne koymuşum gibi gördüm” dedi. (İbn Sîrîn) “Dün gece mestlerinle mi yattın?” dedi; “Evet” dedi; “Çıkar onları” dedi; çıkardı; ayaklarından birinin altında, üzerinde “Muhammedün Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)” yazılı bir dirhem vardı. (Ebû Sa‘d el-Vâiz’in (rahimehullah) sözü bitti.)